Theo tờ The Kyiv Post (Ukraine) tối 10/5, các báo cáo gần đây của báo The New York Times (Mỹ) cho biết Moskva đang sử dụng Biển Caspi để vận chuyển linh kiện thiết bị bay không người lái (UAV) và lương thực tới Tehran, giúp Iran duy trì thế trận quân sự bất chấp lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ tại eo biển Hormuz.

Không giống như Vịnh Ba Tư, Biển Caspi vẫn là một “điểm mù” về ngoại giao và quân sự, nơi Mỹ không thể đánh chặn các tàu “bóng tối” thường xuyên tắt tín hiệu theo dõi.

Biển Caspi đã nổi lên như một tuyến hậu cần sống còn đối với liên minh Moskva–Tehran, cung cấp một hành lang an toàn cho thương mại quân sự và thương mại dân sự hoàn toàn nằm ngoài tầm với của quân đội Mỹ.

Theo một cuộc điều tra của báo The New York Times, tuyến đường thủy này đang được sử dụng cho cả các chuyến hàng công khai lẫn bí mật, cho phép Iran tiếp tục duy trì vị thế là một đối thủ đáng gờm tại Trung Đông bất chấp ưu thế hải quân vượt trội của Mỹ trên các tuyến hàng hải truyền thống.

Một hành lang cho công nghệ thiết bị bay không người lái và an ninh lương thực

Các quan chức Mỹ, phát biểu với điều kiện giấu tên, cho biết Liên bang Nga đang sử dụng Biển Caspi để chuyển giao các linh kiện quan trọng của thiết bị bay không người lái cho Iran.

Hoạt động này là một phần của quan hệ đối tác quốc phòng mang tính hai chiều: trong khi Iran ban đầu cung cấp thiết bị bay không người lái “Shahed” cho Liên bang Nga sử dụng tại Ukraine, thì nay Moskva đang chia sẻ với Tehran các cải tiến công nghệ và kinh nghiệm sản xuất của chính mình nhằm giúp Iran bổ sung kho vũ khí trong khu vực.

Bốn cảng của Iran dọc theo Biển Caspi hiện hoạt động 24/7 để xử lý lượng nhập khẩu tăng mạnh gồm lúa mì, ngô, thức ăn chăn nuôi và dầu hướng dương.

Tehran đang tích cực chuyển hướng các tuyến nhập khẩu lương thực vốn trước đây đi qua eo biển Hormuz, đã bị Tổng thống Mỹ Donald Trump ra lệnh phong tỏa hải quân từ ngày 13/4, nhằm tránh sự can thiệp của phương Tây.

Nơi trú ẩn hoàn hảo để né tránh trừng phạt

Các nhà phân tích mô tả Biển Caspi là “địa điểm lý tưởng” cho hoạt động vận chuyển quân sự và né tránh các lệnh trừng phạt.

Nguyên nhân là do vùng biển này chỉ giáp với năm quốc gia gồm Liên bang Nga, Iran, Azerbaijan, Kazakhstan và Turkmenistan. Vì thế, nó trở thành một “điểm mù” ngoại giao đối với Washington.

Các chuyên gia ghi nhận sự gia tăng mạnh của các tàu “bóng ma” trong khu vực, những tàu thường xuyên tắt hệ thống theo dõi để che giấu bản chất hàng hóa mà chúng vận chuyển.

Không giống như Vịnh Ba Tư hay Địa Trung Hải, Mỹ không có hiện diện pháp lý hay quân sự tại Biển Caspi để tiếp cận hoặc kiểm tra các tàu khả nghi.

Sự hợp tác quân sự thông qua tuyến đường này ngày càng trở nên tinh vi hơn. Các báo cáo tình báo cho biết Liên bang Nga đã cân nhắc cung cấp cho Iran các thiết bị bay không người lái tầm ngắn tiên tiến sử dụng điều khiển bằng cáp quang, vốn có khả năng chống nhiễu điện tử rất cao.

Ngoài ra, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết Liên bang Nga đang chia sẻ thông tin tình báo vệ tinh với Tehran liên quan tới cơ sở hạ tầng dân sự của Israel, đồng thời so sánh điều này với các cuộc tấn công của Moskva nhằm vào lưới điện Ukraine.

“Mọi kinh nghiệm mà Liên bang Nga thu được trong cuộc chiến chống Ukraine đều đang được chuyển giao cho Iran”, Tổng thống Zelensky tuyên bố.

Mặc dù tuyến đường qua Biển Caspi hiện chưa thể thay thế khối lượng xuất khẩu dầu khổng lồ từng được xử lý qua eo biển Hormuz, nhưng vai trò của nó như một trung tâm hậu cần và quân sự an toàn vẫn bảo đảm rằng trục Nga–Iran duy trì được khả năng chống chịu trước sức ép kinh tế và quân sự từ phương Tây.