Kể từ khi căng thẳng địa chính trị tại khu vực Trung Đông leo thang, thị trường vàng liên tục ghi nhận những nhịp biến động rất mạnh. Trong nước, sau khi thiết lập mức đỉnh lịch sử 190,9 triệu đồng/lượng vào ngày 2/3/2026, giá vàng đã dần hạ nhiệt và điều chỉnh xuống quanh mức 174,5 triệu đồng/lượng vào thời điểm hiện tại (5/4). 

Tuy nhiên, bất chấp việc giá đã giảm so với vùng đỉnh, làn sóng người dân xếp hàng mua vàng vẫn chưa có dấu hiệu dừng lại, tạo áp lực nặng nề lên điều hành kinh tế vĩ mô. Để giải mã vấn đề này, phóng viên Báo Tin tức và Dân tộc đã có cuộc trò chuyện với TS. Nguyễn Trí Hiếu - chuyên gia tài chính, ngân hàng.

Giải mã tâm lý găm giữ vàng

Thưa TS. Nguyễn Trí Hiếu, ngoài những căng thẳng địa chính trị trên thế giới, đâu là những yếu tố cốt lõi đang chi phối giá vàng hiện nay?

Thị trường vàng thế giới đang bị tác động rất mạnh bởi chiến sự căng thẳng tại Israel, khu vực eo biển Hormuz, cũng như những diễn biến đối đầu quân sự gay gắt giữa Mỹ và Iran.

Bên cạnh yếu tố chiến tranh, tâm lý cốt lõi của các nhà đầu tư hiện nay vẫn coi vàng là nơi trú ẩn tài chính an toàn nhất so với các thị trường khác như chứng khoán, bất động sản hay hàng hóa. Trước đây có lúc giá vàng xuống thấp, nhưng nay giá thế giới đã tăng trở lại, hiện đang dao động quanh mức 4.676,86 USD/ounce và có thể tiếp tục tăng.

Tại thị trường trong nước, giá vàng cũng đang tăng trở lại mức 174,5 triệu đồng/lượng và có khả năng hướng tới mốc 180 triệu đồng/lượng. Tư duy "vàng là hầm trú ẩn trước khủng hoảng và lạm phát" không chỉ có ở người dân Việt Nam. Các Ngân hàng Trung ương trên thế giới, đặc biệt là nhóm BRICS (gồm Nga, Trung Quốc, Nam Phi, Brazil và Ấn Độ) cũng đang gom vàng rất nhiều. Tại Việt Nam, cơn sốt vàng đã trở lại và kéo dài 2 năm nay, thể hiện rõ qua cảnh người dân vẫn xếp hàng mua tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh.

Bất chấp giá lên hay xuống, người dân vẫn kiên nhẫn chờ mua. Theo ông, đây đơn thuần là tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội (FOMO) hay bắt nguồn từ thói quen lịch sử?

Ngoài tâm lý FOMO - sợ mất cơ hội làm giàu khi thấy giá vàng thế giới tăng tới 50% trong 12 tháng qua (mức lợi nhuận "khủng" mà chứng khoán hay tiền gửi đều không sánh kịp), hiện tượng này còn xuất phát từ những nguyên nhân sâu xa.

Thứ nhất là thói quen trữ vàng mang tính lịch sử. Trải qua các giai đoạn chiến tranh, vàng từng được dùng như một đơn vị tiền tệ để định giá hàng hóa, bất động sản hay làm của hồi môn. Thứ hai, vàng là tài sản an toàn chống lạm phát được toàn cầu công nhận. Thứ ba là tính thanh khoản cực cao, có thể chia nhỏ để chi dùng, thanh toán ở mọi nơi.

Thứ tư là tính năng "tự bảo hiểm" (Self-insurance). Với nhiều người không có bảo hiểm nhân thọ hay y tế, giữ vàng là khoản dự phòng cho rủi ro bệnh tật, tai nạn hoặc thừa kế. Cuối cùng, vàng phù hợp với mọi túi tiền, dễ cất giữ mọi nơi từ két sắt đến gầm giường hay chôn dưới đất. Tất cả yếu tố này đưa vàng vào vị trí kênh đầu tư không có đối thủ cạnh tranh hiện nay.

Rủi ro "vàng trên giấy" và bài toán khơi thông nguồn lực

Thưa Tiến sĩ, khi hàng trăm tấn vàng bị cất giữ, nền kinh tế sẽ phải đối mặt với những hệ lụy vĩ mô như thế nào?

Đúng là hiện nay người dân mua vàng chủ yếu đem về nhà cất giữ, tại Việt Nam không có những nơi lưu trữ vàng chuyên nghiệp, như bên Mỹ có dịch vụ lưu ký (custodial service) hoặc két an toàn (safe box) tại ngân hàng.

Tài sản vàng đúng ra phải được đưa vào lưu thông để tạo ra giá trị kinh tế, chẳng hạn như làm tài sản thế chấp hay phục vụ sản xuất công nghiệp, y tế. Thế nhưng, khi hàng trăm tấn vàng - mà theo nhiều dự báo hiện nay có thể lên tới 400 đến 500 tấn - cứ "nằm im" trong dân, thì đó là một sự lãng phí tài sản vô cùng lớn.

Từ sự lãng phí này, nó kéo theo hệ lụy trực tiếp là rút cạn nguồn vốn khổng lồ của xã hội. Thay vì tiền được gửi vào ngân hàng để cho vay hay đổ vào chứng khoán giúp doanh nghiệp có vốn sản xuất thì người dân lại rút tiền tiết kiệm, thậm chí bán nhà cửa để mua vàng. Điều này khiến các ngân hàng thiếu hụt vốn huy động, buộc phải đẩy lãi suất lên rất cao, có thể lên tới 7 - 8%/năm. Đầu vào mà tăng cao thì tất yếu lãi suất cho vay không thể giảm được.

Một hậu quả nguy hiểm tiếp theo là áp lực lên tỷ giá. Hiện tại, dự trữ ngoại hối của chúng ta đâu đó khoảng trên 80 tỷ USD. Trong khi đó, chuẩn mực quốc tế yêu cầu dự trữ ngoại hối ít nhất phải bằng bình quân 3 tháng nhập khẩu - tức là chúng ta cần khoảng trên 110 tỷ USD. Dự trữ của chúng ta vốn đã mỏng, nay người dân lại đổ xô mua vàng, giới buôn lậu sẽ tận dụng cơ hội này gom ngoại tệ để nhập lậu vàng. Lượng ngoại tệ rò rỉ ra ngoài lập tức đẩy tỷ giá lên cao.

Và cuối cùng, giá vàng neo cao sẽ tác động tiêu cực đến tâm lý lạm phát. Mục tiêu lạm phát năm nay của chúng ta là dưới 4,5%. Dù nhiều người dân có thể không hiểu rõ lạm phát vĩ mô là gì, nhưng họ luôn nhìn vào giá vàng như một chiếc "kim chỉ nam". Khi thấy người người đổ xô mua, giá vàng vọt lên hơn 174 triệu đồng/lượng, chênh lệch mua bán lên đến 4 triệu đồng và đặc biệt là đắt hơn giá thế giới tới 26 triệu đồng/lượng... tất cả những yếu tố đó cộng hưởng lại, tạo ra một rủi ro vĩ mô cực kỳ lớn cho nền kinh tế.

Thưa Tiến sĩ, hiện nay xuất hiện tình trạng người dân giao dịch vàng online hoặc "mua bán trên giấy" khi nguồn cung vàng vật chất khan hiếm. Ông đánh giá thế nào về rủi ro này?

Đây là một vấn đề cực kỳ quan trọng. Như chúng ta thấy, khi nguồn cung bị hạn chế, rất nhiều người đã mạo hiểm tìm đến các giao dịch mua vàng online, hoặc "mua bán trên giấy" qua những kênh không chính thức.

Thực trạng hiện nay là người dân chốt giá, đóng tiền đầy đủ nhưng lại không nhận vàng vật chất ngay, mà cứ để cho nhà kinh doanh giữ hộ. Rủi ro lớn nhất ở đây là gì? Đó là vàng có thể không đúng hàm lượng, không đúng chất lượng, thậm chí có thể là vàng giả. Nguy hiểm hơn nữa là rủi ro về mặt thanh khoản, tức là đến khi người dân thực sự muốn rút vàng vật chất ra thì nhà kinh doanh lại không có đủ khả năng chi trả.

Tuy việc mua vàng viết giấy hẹn chưa có pháp lý quy định cụ thể đúng hay sai, nhưng trên nguyên tắc, cần có quy định yêu cầu các tiệm vàng dù viết giấy hẹn, nhưng khi người dân đóng tiền đầy đủ thì bắt buộc phải cấp hóa đơn. Hóa đơn chính là văn bản pháp lý quan trọng nhất, ghi rõ số tiền, lượng vàng và chất lượng sản phẩm.

Nếu người dân mua vàng nhưng muốn nhà kinh doanh giữ hộ vàng cho mình, bắt buộc phải có hợp đồng lưu ký. Bản hợp đồng này phải ghi thật rõ tên sản phẩm, trọng lượng, mã sản phẩm, hàm lượng, thời hạn... Có như vậy mới bảo đảm được tính pháp lý và sự an toàn cho tài sản của người dân.

Từ những rủi ro này, theo ông chúng ta cần những giải pháp căn cơ nào để vừa bảo vệ người dân, vừa khơi thông được hàng trăm tấn vàng đang "nằm im" vào nền kinh tế ạ?

Để hóa giải những rủi ro và khơi thông lại dòng tiền, giải pháp tiên quyết số một là phải tăng nguồn cung. Chúng ta đang nói đến việc sửa đổi Nghị định 24, bãi bỏ chế độ độc quyền vàng miếng của Nhà nước, cho phép các ngân hàng thương mại và công ty kinh doanh được nhập khẩu vàng.

Thế nhưng, hiện tại chúng ta vẫn chưa biết cụ thể ngân hàng hay công ty nào sẽ được cấp phép. Ngân hàng Nhà nước cần phải có thông tin minh bạch về vấn đề này. Kể cả việc Ngân hàng Nhà nước bán ngoại tệ ra, cũng nên cho biết số lượng cụ thể là bao nhiêu, có như vậy người dân mới thực sự yên tâm rằng nguồn cung đang được bổ sung.

Chúng ta phải hiểu một thực tế: Sàn giao dịch chỉ hoạt động hiệu quả khi cung - cầu gặp nhau. Nếu nguồn cung không có, thì có lập bao nhiêu sàn đi chăng nữa cũng không thể ổn định được thị trường.

Điều cuối cùng, điều kiện tiên quyết vẫn là cung và cầu phải gặp nhau.

Xin trân trọng cảm ơn ông!