Còn độ trễ về chất lượng

Hiện nay, cả nước có khoảng 963 doanh nghiệp được cấp giấy chứng nhận doanh nghiệp KH&CN. Việc thẩm định hồ sơ đã được phân cấp hoàn toàn cho địa phương theo quy định mới, góp phần rút ngắn thời gian xử lý và tăng tính chủ động trong phát triển hệ sinh thái tại chỗ. Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục chỉ đạo Bộ KH&CN hướng dẫn địa phương triển khai đồng bộ chính sách, đẩy mạnh truyền thông để doanh nghiệp tiếp cận các ưu đãi về thuế, đất đai, tín dụng.

Đáng chú ý, lĩnh vực công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng. Trong 3 tháng đầu năm 2026, doanh thu toàn ngành đạt hơn 1,4 triệu tỷ đồng, tăng 29,1% so với cùng kỳ; lợi nhuận sau thuế tăng 32,7%. Kim ngạch xuất khẩu sản phẩm phần cứng và điện tử đạt trên 46 tỷ USD, tăng 25,3%.

Theo Bộ KH&CN, toàn ngành hiện có khoảng 80.000 doanh nghiệp và 2 triệu lao động. Cùng với đó, 9 khu công nghệ thông tin tập trung đã được thành lập và mở rộng, tạo nền tảng quan trọng cho phát triển công nghiệp số. Một trong những điểm nhấn trong triển khai ĐMST là việc đưa vào vận hành các nền tảng số hỗ trợ sáng kiến, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ.

Cổng Sáng kiến KH&CN đã tích hợp quy trình bảo hộ sở hữu trí tuệ, kết nối với hệ thống quản lý nhiệm vụ khoa học và công nghệ (pakn.nq57.vn), đồng thời liên thông với sàn giao dịch công nghệ quốc gia (https://techmartvietnam.vn). Ứng dụng trí tuệ nhân tạo cũng được đưa vào hỗ trợ hỏi đáp thủ tục và phân tích sáng kiến. Cổng đã xây dựng cơ sở dữ liệu khoảng 300 chuyên gia Việt Nam toàn cầu trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), năng lượng, khoa học sự sống, cho phép kết nối tư vấn, hợp tác nghiên cứu.

Tuy nhiên, sau khi tiếp nhận 45 sáng kiến và đánh giá 27 sáng kiến, một thực tế được chỉ ra là nhiều đề xuất chưa thể hiện rõ tính mới, còn trùng lặp với các mô hình đã triển khai. Phạm vi tác động của không ít sáng kiến còn hẹp, chưa đạt tầm quốc gia, đồng thời thiếu bằng chứng về giá trị gia tăng vượt trội.

Điều này cho thấy, bên cạnh việc xây dựng nền tảng, cần nâng cao chất lượng đầu vào, cơ chế đánh giá và hỗ trợ phát triển ý tưởng để hình thành các sáng kiến mang tính đột phá thực sự.

Hệ thống quản lý trực tuyến nhiệm vụ KH&CN đã đánh dấu bước tiến lớn trong chuyển đổi số lĩnh vực này. Toàn bộ quy trình từ tiếp nhận, xét chọn đến ký hợp đồng đều được thực hiện trên môi trường điện tử.

Trong năm 2025 đã có 577 nhiệm vụ được ký hợp đồng điện tử thông qua hệ thống. Đến nay, 14 bộ, cơ quan ngang bộ và 21 Sở KH&CN đã đăng ký sử dụng. Việc kết nối dữ liệu với hệ thống điều hành của Trung ương giúp tăng tính minh bạch, đồng bộ và hiệu quả trong quản lý nhà nước. Đồng thời, các hoạt động tập huấn, hướng dẫn triển khai cũng được tổ chức nhằm đảm bảo vận hành thống nhất trên toàn quốc.

Các sàn giao dịch KH&CN đang dần khẳng định vai trò là thiết chế trung gian quan trọng của thị trường công nghệ. Đến tháng 3/2026, sàn giao dịch công nghệ quốc gia hiển thị gần 4.700 sản phẩm công nghệ chào bán, thu hút hàng trăm tổ chức, doanh nghiệp tham gia. Hoạt động của sàn giúp doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, tiếp cận công nghệ mới, kết quả nghiên cứu và đối tác phù hợp.

Bên cạnh đó, hơn 1.100 sản phẩm truyền thông đã được triển khai, cùng với sự tham gia của hàng trăm chuyên gia tư vấn về công nghệ, pháp lý, sở hữu trí tuệ. Việc ra mắt phiên bản mới của Sàn giao dịch công nghệ TP Hồ Chí Minh tiếp tục cho thấy xu hướng nâng cấp hạ tầng trung gian, hướng tới thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu và phát triển hệ sinh thái ĐMST tại địa phương.

Bộ KH&CN đang hoàn thiện các quy định chi tiết hướng dẫn thi hành Luật Chuyển giao công nghệ sửa đổi, dự kiến có hiệu lực đồng bộ từ tháng 4/2026. Đây được kỳ vọng sẽ tháo gỡ các rào cản trong chuyển giao, thương mại hóa công nghệ. Song song đó, các địa phương như TP Hồ Chí Minh, Bắc Ninh, Phú Thọ… đang được hỗ trợ xây dựng trung tâm đổi mới sáng tạo, từng bước hình thành mạng lưới ĐMST trên toàn quốc.

Bộ KH&CN cũng đã thành lập tổ công tác tư vấn, hỗ trợ vận hành các trung tâm này, đồng thời triển khai theo dõi chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) nhằm nâng cao vị thế quốc gia.

Nâng chất lượng nhân lực khoa học công nghệ

Nguồn nhân lực KH&CN, ĐMST và chuyển đổi số tiếp tục được chú trọng phát triển. Quy mô đào tạo các ngành STEM tăng mạnh, với hơn 685.000 sinh viên ở nhóm ngành công nghệ kỹ thuật, chiếm khoảng 33% tổng quy mô đại học.

Đáng chú ý, nhiều ngành công nghệ chiến lược có điểm chuẩn rất cao, phản ánh sự quan tâm ngày càng lớn của xã hội đối với lĩnh vực này.

Trong các lĩnh vực trọng điểm: Trí tuệ nhân tạo có 34 cơ sở đào tạo, khoảng 3.500 sinh viên theo học; Công nghiệp bán dẫn thu hút hơn 118.000 sinh viên; Các chương trình đào tạo công nghệ cao đang được triển khai với quy mô lớn.

Bộ Giáo dục và Đào tạo đang xây dựng các nghị định, đề án phát triển nhân lực, trong đó dự kiến lựa chọn khoảng 80 chương trình đào tạo tài năng trong năm 2026. Đồng thời, các đề án đào tạo nhân lực điện hạt nhân, đường sắt và các lĩnh vực chiến lược khác cũng đang được triển khai.

Các địa phương bước đầu triển khai chính sách thu hút, trọng dụng nhân lực chất lượng cao. Hà Nội đã ban hành cơ chế đặc thù, trong đó có kế hoạch đào tạo 1.000 nghiên cứu sinh theo chuẩn quốc tế.

Bên cạnh đó, các chương trình phổ cập kỹ năng số tiếp tục được đẩy mạnh. Phong trào “Bình dân học vụ số” đã thu hút hơn 1,26 triệu học viên tham gia, cùng với mạng lưới tổ công nghệ số cộng đồng tại nhiều địa phương.

Dù đạt nhiều kết quả tích cực, hệ sinh thái KH&CN và ĐMST vẫn đối mặt với những thách thức đáng kể. Chất lượng sáng kiến chưa đồng đều, thiếu tính đột phá; khả năng thương mại hóa kết quả nghiên cứu còn hạn chế; liên kết giữa viện, trường và doanh nghiệp chưa thực sự chặt chẽ.

Trong bối cảnh đó, việc hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả các nền tảng số, phát triển tổ chức trung gian và đặc biệt là nâng chất nguồn nhân lực sẽ là những yếu tố then chốt để thúc đẩy tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Theo Bộ KH&CN, nếu được triển khai đồng bộ, đây sẽ là nền tảng quan trọng giúp Việt Nam bứt phá trong giai đoạn phát triển mới, từng bước khẳng định vị thế trong nền kinh tế tri thức toàn cầu.