Chuyển sang “giải bài toán” tổng thể

Hà Nội đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về chất lượng tăng trưởng, quản trị đô thị và năng lực cạnh tranh. Trong bối cảnh đó, việc ban hành danh mục 30 “bài toán lớn” giai đoạn 2026–2030 không chỉ là bước đi mang tính chiến lược mà còn thể hiện rõ sự chuyển đổi tư duy từ quản lý hành chính sang kiến tạo phát triển, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm nền tảng.

Theo danh mục này không phải là tập hợp các nhiệm vụ cụ thể, mà là hệ thống những vấn đề trọng tâm, có tính liên ngành, quy mô lớn, tác động sâu rộng tới toàn bộ quá trình phát triển Thủ đô. Đây đều là những “điểm nghẽn” mà cách tiếp cận truyền thống khó có thể giải quyết triệt để, đòi hỏi những lời giải mang tính tổng thể, đột phá và huy động được trí tuệ của toàn xã hội.

Điểm đáng chú ý của danh mục là cách tiếp cận mới: Các vấn đề được đặt dưới dạng những câu hỏi chiến lược thay vì các nhiệm vụ hành chính. Điều này cho thấy Hà Nội đang chuyển từ tư duy “giải việc” sang “giải bài toán”, từ triển khai rời rạc sang tìm kiếm các giải pháp hệ thống.

Mỗi “bài toán lớn” đều được xác định rõ hiện trạng, thách thức, các câu hỏi khoa học công nghệ cần giải quyết, cũng như định hướng sản phẩm, mô hình mới cần hình thành. Cách làm này nhằm tạo “không gian mở” để các cơ quan, doanh nghiệp, chuyên gia, nhà khoa học cùng tham gia đề xuất giải pháp, qua đó phát huy tối đa nguồn lực xã hội.

Danh mục được chia thành nhiều nhóm lớn, phản ánh toàn diện các lĩnh vực phát triển của Thủ đô, từ hạ tầng đô thị, môi trường, không gian phát triển đến kinh tế, công nghệ và an sinh xã hội.

Tháo gỡ các điểm nghẽn đô thị kéo dài

Ở nhóm vấn đề cấp bách, Hà Nội tập trung vào những điểm nghẽn đô thị tồn tại nhiều năm như ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, ngập úng, quản lý trật tự đô thị và an toàn thực phẩm.

Đáng chú ý, bài toán ùn tắc giao thông được đặt trong bối cảnh nghịch lý: diện tích đất giao thông chỉ tăng khoảng 0,35% trong khi phương tiện tăng 4–5% mỗi năm. Thành phố hướng tới các giải pháp đột phá như phát triển mô hình TOD (phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng), xây dựng hệ thống giao thông thông minh (ITS), ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong điều tiết theo thời gian thực và các công cụ giảm nhu cầu di chuyển vào khu vực trung tâm.

Trong khi đó, vấn đề môi trường được tiếp cận theo hướng kiểm soát phát thải và phục hồi hệ sinh thái với mục tiêu Net Zero. Thành phố đặt ra yêu cầu xây dựng hệ thống giám sát, định danh nguồn thải theo thời gian thực, đồng thời phát triển các công cụ kinh tế như tín chỉ carbon để thúc đẩy giảm phát thải.

Bài toán ngập úng đô thị cũng được tiếp cận theo hướng hiện đại, với việc ứng dụng công nghệ dự báo, mô phỏng thời gian thực, xây dựng bản đồ ngập chi tiết tới từng khu phố, đồng thời nghiên cứu mô hình “thành phố bọt biển” phù hợp với điều kiện Thủ đô.

Một trong những điểm nhấn của danh mục là nhóm bài toán về không gian đô thị, thể hiện rõ định hướng phát triển Hà Nội theo mô hình đô thị đa tầng, đa lớp.

Thành phố đặt ra yêu cầu quản trị và khai thác hiệu quả không gian từ ngầm, mặt đất đến tầm thấp và tầng cao. Điều này bao gồm việc xây dựng bản đồ số không gian đô thị theo thời gian thực, xác lập quyền sử dụng không gian đa tầng, cũng như phát triển hạ tầng ngầm đa năng.

Đáng chú ý, Hà Nội lần đầu tiên đề cập đến “kinh tế không gian tầm thấp” với việc xây dựng hành lang bay, hệ thống quản lý phương tiện bay không người lái (UAV), logistics hàng không đô thị và các dịch vụ bay tầm thấp. Đây được coi là dư địa phát triển mới trong bối cảnh đô thị nén và nhu cầu logistics ngày càng tăng.

Song song với đó, thành phố hướng tới tái thiết đô thị theo hướng xanh, thông minh và bền vững, với quy mô tái cấu trúc nội đô lớn, dự kiến tới 70% diện tích. Trọng tâm không chỉ là di dời dân cư mà còn phải đảm bảo chất lượng sống tốt hơn, gắn với việc làm và dịch vụ xã hội đồng bộ.

Kiến tạo động lực tăng trưởng mới dựa trên công nghệ

Ở nhóm bài toán về kinh tế và công nghệ, Hà Nội thể hiện rõ quyết tâm chuyển đổi mô hình tăng trưởng, lấy khoa học công nghệ, kinh tế tri thức và kinh tế số làm động lực chủ đạo.

Thành phố đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân khoảng 11%/năm, trong đó động lực chính đến từ năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP). Điều này đòi hỏi phải xây dựng các công cụ đo lường đóng góp của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào tăng trưởng kinh tế.

Đặc biệt, Hà Nội hướng tới mục tiêu kinh tế số chiếm 40% GRDP vào năm 2030, thông qua việc phát triển kinh tế dữ liệu, xây dựng hạ tầng dữ liệu lớn, định danh và giao dịch tài sản số.

Một điểm nhấn khác là xây dựng hệ sinh thái “Make in Hanoi”, giảm phụ thuộc vào các nền tảng xuyên biên giới, đồng thời thúc đẩy các doanh nghiệp nội địa tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị số.

Bên cạnh đó, thành phố cũng đặt ra các bài toán về phát triển công nghiệp công nghệ cao, logistics thông minh, nông nghiệp công nghệ cao, trung tâm tài chính quốc tế, cũng như nâng cao năng suất lao động và chuyển đổi số cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Bảo đảm an sinh xã hội và phát triển bền vững

Không chỉ tập trung vào tăng trưởng, danh mục “bài toán lớn” còn bao trùm các vấn đề an sinh xã hội, an ninh và phát triển bền vững.

Hà Nội đặt mục tiêu xây dựng hệ thống an sinh xã hội đa tầng, hiện đại trên nền tảng dữ liệu lớn, bảo đảm không để ai bị bỏ lại phía sau. Việc số hóa toàn bộ hồ sơ an sinh, cá thể hóa dịch vụ và dự báo sớm các nhóm dễ bị tổn thương được xác định là nhiệm vụ trọng tâm.

Trong lĩnh vực giáo dục và y tế, thành phố hướng tới chuẩn quốc tế, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số và trí tuệ nhân tạo, đồng thời phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho kỷ nguyên số.

Đặc biệt, bài toán phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn được đặt ra như một xu thế tất yếu, nhằm chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng bền vững, giảm phát thải và tối ưu hóa tài nguyên.

Banh mục 30 “bài toán lớn” của Hà Nội không chỉ mang ý nghĩa định hướng mà còn là “lời mời gọi” rộng rãi tới cộng đồng khoa học, doanh nghiệp và toàn xã hội cùng tham gia tìm lời giải.

Trên cơ sở các bài toán này, thành phố sẽ tiếp tục cụ thể hóa thành các chương trình, đề án, dự án cụ thể, đồng thời huy động hiệu quả nguồn lực nhà nước và xã hội.

Cách tiếp cận mới – lấy bài toán làm trung tâm, lấy công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực – được kỳ vọng sẽ tạo ra bước đột phá trong phát triển.