Khi Việt Nam đang đứng trước mục tiêu trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào giữa thế kỷ XXI, yêu cầu hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu quả hoạch định chính sách càng trở nên cấp thiết.

Trước thềm cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, nhiều trí thức Việt Nam ở Vương quốc Anh đã bày tỏ tin tưởng Quốc hội sẽ tiếp tục phát huy vai trò hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng quyết sách phát triển và mở rộng không gian đối thoại chính sách. Từ góc nhìn của một nhà nghiên cứu và giảng dạy về kinh tế - tài chính tại Anh, Tiến sĩ Hồ Quốc Tuấn đã chia sẻ với phóng viên TTXVN tại London những suy nghĩ về vai trò của Quốc hội trong việc tiếp thu phản biện chính sách, cũng như những đóng góp mà cộng đồng trí thức kiều bào có thể mang lại cho quá trình phát triển của đất nước.

Theo ông Hồ Quốc Tuấn, giảng viên cao cấp, Đại học Bristol, "Quốc hội Việt Nam những năm gần đây đã thể hiện sự chuyển mình rõ nét trong việc trở thành một "không gian đối thoại" chính sách mở. Việc Quốc hội chủ động tiếp thu ý kiến phản biện và tham vấn từ đội ngũ trí thức, đặc biệt là trí thức kiều bào, không chỉ đơn thuần là việc thu thập thông tin, mà là quá trình "nhập khẩu chất xám" để “nội địa hóa” các luật chơi và chuẩn mực quản trị toàn cầu. Đây là một yếu tố quan trọng cho những tham vọng gia nhập sân chơi mới như Trung tâm Tài chính quốc tế ở Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng, khu thương mại tự do hay sắp tới là trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng về chip của thế giới". 

Ông nhấn mạnh: "Đối với những người làm nghiên cứu tại Anh, chúng tôi đánh giá cao việc Quốc hội ngày càng chú trọng trách nhiệm giải trình và các báo cáo đánh giá tác động chính sách dựa trên dữ liệu. Trí thức Việt Nam ở nước ngoài mang theo những lăng kính đa chiều và kinh nghiệm từ các nền kinh tế phát triển. Khi Quốc hội tạo ra cơ chế lắng nghe thực chất, điều đó giúp các quyết sách được xây dựng trên những bằng chứng và phân tích dữ liệu, giảm thiểu được rủi ro sai sót, duy ý chí và tiệm cận gần hơn với dòng chảy và luật chơi của kinh tế thế giới. Chìa khóa để đột phá về tăng trưởng trong giai đoạn mới theo tôi là nằm ở hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, định hình sân chơi và luật chơi mới – khâu đột phá chiến lược mà Việt Nam đang theo đuổi".

Theo học giả này, trong giai đoạn phát triển mới, động lực tăng trưởng của Việt Nam cần dựa nhiều hơn vào đổi mới sáng tạo, khoa học - công nghệ và nâng cao năng suất, thay vì tiếp tục dựa chủ yếu vào lợi thế nhân công chi phí thấp hay khai thác tài nguyên. Trong quá trình đó, cộng đồng trí thức Việt Nam ở nước ngoài có thể đóng góp thiết thực cho đất nước thông qua nhiều kênh khác nhau, cụ thể qua ba trụ cột. Thứ nhất, tư vấn chính sách chiến lược: cung cấp các phân tích dự báo về các xu hướng lớn như chuyển đổi xanh, kinh tế số và an ninh năng lượng. Đồng thời, các nhà trí thức có thể chuyển hóa các báo cáo chuyên môn khô khan và nhiều kỹ thuật thành những thông điệp dễ tiếp thu và mở đường cho tranh luận ở Quốc hội. Thứ hai, chuyển giao tri thức và đào tạo: không chỉ là mang công nghệ về nước, mà là xây dựng tư duy quản trị hiện đại và kinh nghiệm làm việc với đối tác quốc tế. Ví dụ, việc kết nối các đại học danh tiếng của Anh và các định chế tài chính, kế toán hàng đầu với Việt Nam sẽ tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao, đủ sức vận hành nền kinh tế ở quy mô mới. Thứ ba, kết nối mạng lưới quốc tế: Trí thức kiều bào là những "đại sứ", kết nối Quốc hội và Chính phủ với các định chế tài chính, các tập đoàn đa quốc gia và các trung tâm nghiên cứu lớn, tạo dựng lòng tin và thu hút đầu tư chiến lược vào Việt Nam.

Hướng tới cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI, Tiến sĩ Hồ Quốc Tuấn chia sẻ: "Tôi mong muốn thấy một Quốc hội tiếp tục đẩy mạnh tinh thần "lập pháp chủ động", nơi mà mọi rào cản về cơ chế được tháo gỡ kịp thời, tạo không gian cho sự sáng tạo và phát triển bền vững. Tôi hy vọng cuộc bầu cử này chính là sự khởi đầu cho một chu kỳ phát triển mới, nơi ý chí sẽ chuyển hóa thành hành động, động lực tăng trưởng đột phá cho đất nước".

Kỳ vọng ấy cũng phản ánh mong muốn chung của nhiều trí thức và kiều bào ở nước ngoài: một Quốc hội ngày càng chuyên nghiệp, hiệu quả và chủ động trong việc kiến tạo thể chế, góp phần tạo dựng môi trường phát triển ổn định và bền vững cho đất nước trong giai đoạn mới.