Bài 1: Mất cân đối trong thu - chi

Theo tìm hiểu phóng viên Báo Tin tức và Dân tộc, hàng loạt sai phạm trong quản lý tài chính, công nợ và tài sản tại Trạm y tế phường Hoà Hưng đã được nêu rõ trong Báo cáo tình hình công nợ giai đoạn 2014 - 2025 của Trung tâm y tế khu vực Hoà Hưng và trong văn bản Kết luận kiểm tra toàn diện hoạt động của Bệnh viện Quận 10 trong năm 2022. Các khoản công nợ kéo dài từ trước thời điểm sáp nhập, đổi tên đã tích tụ qua nhiều năm, gây bức xúc trong đội ngũ người lao động, cán bộ của trung tâm.

Cụ thể, theo báo cáo tình hình công nợ giai đoạn 2014 - 2025, tại thời điểm bàn giao tháng 6/2020, tổng công nợ phải trả của đơn vị lên tới hơn 41 tỷ đồng, trong khi không có nguồn kinh phí đảm bảo thanh toán. Riêng mức thâm hụt tài chính trước sáp nhập đã ở khoảng 33 tỷ đồng, cho thấy tình trạng mất cân đối thu - chi đã kéo dài nhiều năm.

Đến ngày 15/12/2025, sau khi đã thanh toán tổng cộng hơn 52 tỷ đồng (trong đó khoảng 24 tỷ đồng xử lý các khoản nợ tồn đọng trước sáp nhập, chiếm 47%), số công nợ còn lại vẫn ở mức hơn 36,5 tỷ đồng. Cơ cấu nợ cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề: nợ thuốc khám chữa bệnh hơn 28 tỷ đồng (chiếm khoảng 78%), nợ vật tư - hành chính hơn 5,2 tỷ đồng (14,41%) và nợ chi hoạt động con người, dịch vụ hơn 2,6 tỷ đồng (7,36%). Việc nợ thuốc chiếm tỷ trọng lớn không chỉ phản ánh khó khăn tài chính mà còn tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động khám chữa bệnh.

Còn theo văn bản Kết luận kiểm tra toàn diện hoạt động của Bệnh viện Quận 10 trong năm 2022 lại cho thấy, công tác đối chiếu công nợ với các nhà cung cấp chưa được thực hiện kịp thời, thiếu biên bản xác nhận định kỳ, dẫn đến chênh lệch số liệu và kéo dài nghĩa vụ thanh toán.

Cụ thể, ở nhóm quản lý tài chính - kế toán, kết luận kiểm tra toàn diện hoạt động của Bệnh viện Quận 10 của Sở Y tế TP Hồ Chí Minh cũng chỉ rõ, việc trích lập và sử dụng các quỹ chưa đảm bảo đầy đủ quy định; có khoản chi thực hiện khi chưa cân đối được nguồn; một số nội dung chi nội bộ chưa bám sát quy chế chi tiêu đã ban hành. Việc hạch toán chi phí dở dang, theo dõi công nợ chưa đầy đủ làm cho số liệu tài chính qua các năm thiếu đồng bộ, gây khó khăn cho quá trình tổng hợp và kiểm soát.

Trong lĩnh vực mua sắm và đấu thầu, Sở Y tế TP Hồ Chí Minh chỉ rõ nhiều tồn tại từ thời đơn vị còn mang tên Bệnh viện Quận 10. Có giai đoạn, bệnh viện thực hiện mua sắm trang thiết bị y tế với tổng giá trị lên đến nhiều tỷ đồng nhưng hồ sơ lựa chọn nhà thầu chưa hoàn chỉnh; kế hoạch lựa chọn nhà thầu cũng chưa được công khai đầy đủ trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia theo quy định. Một số gói thầu mua sắm thuốc, vật tư áp dụng hình thức chỉ định thầu hoặc mua sắm trực tiếp nhưng chưa đảm bảo đầy đủ căn cứ pháp lý. Những hạn chế này vi phạm nguyên tắc minh bạch, cạnh tranh trong đấu thầu và tiềm ẩn nguy cơ thất thoát ngân sách.

Kết luận kiểm tra toàn diện của Sở Y tế TP Hồ Chí Minh cũng chỉ ra bất cập trong hoạt động liên doanh, liên kết và khai thác trang thiết bị. Một số hợp đồng chưa được thẩm định đầy đủ trước khi ký kết; việc theo dõi, đối chiếu doanh thu chia sẻ còn thiếu chặt chẽ. Có trường hợp thiết bị đã đưa vào sử dụng nhưng chưa hoàn tất đầy đủ thủ tục pháp lý liên quan, dẫn đến nghĩa vụ tài chính phát sinh chưa được xác định rõ ràng.

Ở công tác quản lý tài sản, việc kiểm kê không thực hiện đúng định kỳ, chưa thành lập đầy đủ hội đồng kiểm kê theo quy định, làm giảm độ chính xác trong quản lý tài sản công và ảnh hưởng đến chất lượng báo cáo.

Từ các số liệu và nội dung kết luận kiểm tra, có thể thấy những tồn tại tại Trạm Y tế phường Hòa Hưng không chỉ dừng lại ở khoản nợ hơn 36 tỷ đồng còn tồn đọng. Vấn đề là một chuỗi bất cập kéo dài hơn 10 năm, từ mất cân đối tài chính nghiêm trọng trước thời điểm sáp nhập, quản lý công nợ thiếu chặt chẽ, đến sai sót trong đấu thầu, mua sắm và quản lý tài sản.

Các con số 41,5 tỷ đồng công nợ tại thời điểm năm 2020, hơn 52 tỷ đồng đã thanh toán và hơn 36,5 tỷ đồng nợ công còn tồn đọng đến năm 2025 cho thấy một giai đoạn quản trị tài chính nhiều hạn chế, cần được rà soát, làm rõ trách nhiệm và có giải pháp xử lý căn cơ ở cấp quản lý cao hơn.

Kiến nghị xem xét khoanh nợ

Theo báo cáo công nợ của Trung tâm Y tế khu vực Hoà Hưng cũ, nguyên nhân chậm thanh toán công nợ tại Trung tâm Y tế khu vực Hòa Hưng bắt nguồn từ tình trạng mất cân đối thu - chi kéo dài nhiều năm trước thời điểm sáp nhập. Khi còn hoạt động theo mô hình cũ, đơn vị đã rơi vào thâm hụt tài chính liên tục, nguồn thu không đủ bù chi cho hoạt động thường xuyên và chuyên môn. Việc thiếu nguồn tích lũy dự phòng khiến mỗi năm trôi qua, áp lực tài chính lại gia tăng.

Ngoài ra, khi tổ chức lại bộ máy và thực hiện sáp nhập, toàn bộ nghĩa vụ tài chính tồn đọng được chuyển tiếp sang mô hình mới nhưng không có cơ chế xử lý đặc thù ngay từ đầu. Điều này dẫn đến việc đơn vị phải cùng lúc duy trì hoạt động khám chữa bệnh và gánh các khoản nghĩa vụ phát sinh từ giai đoạn trước. Áp lực tài chính vì thế không những không giảm mà còn dồn tích qua từng năm.

Tình hình công nợ kéo dài cũng ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của đơn vị với các nhà cung ứng thuốc, vật tư và dịch vụ. Sự thận trọng từ phía đối tác làm quá trình cung ứng gặp khó khăn, tác động đến hoạt động chuyên môn và nguồn thu. Bên cạnh đó, quá trình thay đổi mô hình tổ chức qua nhiều giai đoạn khiến việc xác định trách nhiệm tài chính trở nên phức tạp. Hồ sơ, chứng từ phải rà soát lại từ đầu, nhiều khoản chi phát sinh ở thời điểm này nhưng nghĩa vụ thanh toán lại thuộc thời điểm khác, làm quá trình xử lý kéo dài.

Trước thực tế đó, Trung tâm Y tế khu vực Hòa Hưng cũ cũng đã kiến nghị xem xét khoanh nợ đối với các khoản không còn khả năng thanh toán, đồng thời đề xuất cơ chế hỗ trợ từ ngân sách cấp trên.

Chia sẻ về tình trạng công nợ sau nhiều lần sáp nhập, đổi tên, ông Phan Thanh Tâm, nguyên Giám đốc Trung tâm Y tế khu vực Hòa Hưng cho biết, các khoản tồn đọng không phát sinh trong thời gian gần đây mà đã tích lũy từ khoảng năm 2014. Theo đó, khi đơn vị còn trực thuộc bệnh viện rồi chuyển sang mô hình trung tâm y tế, việc chuyển giao nghĩa vụ tài chính giữa các giai đoạn gặp nhiều vướng mắc.

Ông Tâm cho rằng, các khoản nợ liên quan đến nhiều nguồn khác nhau như quỹ cải cách tiền lương, thu nhập tăng thêm theo nghị quyết từng thời kỳ, nghĩa vụ thanh toán với đối tác… nên việc đối chiếu và xác định trách nhiệm cần thời gian. “Có những khoản thuộc giai đoạn này nhưng nghĩa vụ chi trả lại phát sinh ở giai đoạn khác. Khi tổ chức thay đổi, trách nhiệm pháp lý phải rà soát lại từ đầu, vì vậy quá trình xử lý không thể thực hiện trong thời gian ngắn", ông Tâm nói.

Theo ông Phan Thanh Tâm, hồ sơ liên quan đã nhiều lần được tổng hợp và báo cáo Sở Y tế theo yêu cầu. Tuy nhiên, do liên quan đến nhiều cơ chế tài chính khác nhau và cần làm rõ trách nhiệm từng thời kỳ, việc xử lý phải có sự chỉ đạo và hỗ trợ từ cấp thành phố. Với đặc thù của đơn vị y tế cơ sở, nguồn ngân sách hạn chế và cơ chế tự chủ chưa đầy đủ khiến khả năng tự cân đối để giải quyết dứt điểm là rất khó khăn.

Theo đánh giá của các chuyên gia kinh tế, nếu không có phương án tài chính đặc thù hoặc nguồn bổ sung kịp thời, tình trạng mất cân đối và áp lực công nợ có thể còn kéo dài, ảnh hưởng đến hoạt động chuyên môn và quyền lợi của đội ngũ nhân viên y tế.

Bài 2: Người lao động mòn mỏi chờ đợi giải quyết