Áp lực cung ứng điện ngày càng lớn

Theo các chuyên gia, nhu cầu điện của Việt Nam đang tiếp tục tăng cùng với tốc độ phát triển kinh tế. Ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Thường trực, Tổng thư ký Hiệp hội Năng lượng Việt Nam cho biết, trước năm 2020, tốc độ tăng trưởng điện năng của Việt Nam có thời điểm đạt khoảng 1,5 lần tốc độ tăng trưởng GDP. Những năm gần đây, nhờ sử dụng các thiết bị tiết kiệm năng lượng và nâng cao hiệu quả sử dụng điện, hệ số đàn hồi giữa tăng trưởng điện và tăng trưởng kinh tế đã giảm xuống còn khoảng 1,1–1,2.

Tuy nhiên, với mục tiêu tăng trưởng GDP khoảng 6%, nhu cầu điện vẫn cần tăng ở mức xấp xỉ 11–12%. Trong khi đó, mức tăng phụ tải ghi nhận trong các đợt nắng nóng vừa qua mới chỉ dưới 9%, cho thấy từ nay đến cuối năm hệ thống điện vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức.

Theo ông Tuấn, áp lực không chỉ đến từ phía nhu cầu mà còn từ khả năng bổ sung nguồn cung. Các nguồn điện mới có khả năng điều độ và chủ động đưa vào vận hành hiện rất hạn chế. Từ nay đến tháng 7, dự kiến chỉ có một tổ máy của Nhà máy Nhiệt điện Quảng Trạch được đưa vào vận hành, cuối năm có thể bổ sung thêm tổ máy thứ hai. Tổng công suất bổ sung trong năm chỉ khoảng 1.400 MW.

Trong khi đó, để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng và bảo đảm vận hành an toàn, hệ thống điện quốc gia cần được bổ sung khoảng 6.000–7.000 MW công suất mới mỗi năm. Mặc dù có thể có thêm một số trăm MW từ điện mặt trời và điện gió, song đây là các nguồn phụ thuộc vào điều kiện thời tiết, không thể bảo đảm cung cấp điện liên tục và ổn định trong mọi thời điểm.

“Bên cạnh việc phát triển mạnh năng lượng tái tạo, chúng ta vẫn cần tiếp tục đầu tư các nguồn điện nền và nguồn điện có khả năng điều độ, chủ động để bảo đảm an ninh cung ứng điện. Từ nay đến giai đoạn 2030–2035, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Khơi thông nguồn lực cho sử dụng năng lượng hiệu quả

Ông Phạm Viết Thạch, Phó Trưởng Ban Môi trường và Phát triển bền vững, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), cho biết nắng nóng kéo dài và các hiện tượng thời tiết cực đoan đang tạo áp lực rất lớn đối với công tác bảo đảm cung ứng điện, đặc biệt vào buổi trưa và buổi tối khi phụ tải tăng đột biến và liên tục thiết lập các mức kỷ lục mới.

Theo ông Thạch, sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả luôn là một trong những giải pháp quan trọng hàng đầu để bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định. Việc tiết kiệm điện không chỉ giúp giảm chi phí cho khách hàng mà còn góp phần sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch, giảm phát thải khí nhà kính và thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững.

Ông Thạch cho rằng, chỉ cần một bộ phận khách hàng thay đổi thói quen sử dụng điện, nhất là trong giờ cao điểm hoặc các đợt nắng nóng kéo dài, cùng với sự tham gia của doanh nghiệp trong các chương trình điều chỉnh phụ tải, cũng có thể góp phần giảm đáng kể áp lực lên hệ thống điện quốc gia. Điều này giúp nâng cao độ an toàn, độ tin cậy của hệ thống, đồng thời hạn chế việc phải huy động các nguồn điện có chi phí cao, chủ yếu sử dụng nhiên liệu hóa thạch.

Đồng quan điểm, ông Hoàng Việt Dũng, Phó Trưởng phòng Hiệu quả năng lượng và Chuyển đổi xanh, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương), sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là một trong những giải pháp quan trọng nhất để bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong dài hạn. Đây được xem là “nguồn năng lượng đầu tiên” bởi đây là giải pháp có chi phí thấp nhất, hiệu quả nhanh nhất và mang lại đồng thời các lợi ích về kinh tế, môi trường và xã hội.

Theo vị chuyên gia này, trong dài hạn, tiết kiệm năng lượng không phải là “thắt lưng buộc bụng” hay cắt giảm tiêu dùng một cách cơ học, mà là sử dụng năng lượng thông minh và hiệu quả hơn. Đây là giải pháp bền vững giúp Việt Nam vừa phát triển kinh tế nhanh, vừa giữ vững chủ quyền và an ninh năng lượng trước những biến động của khí hậu toàn cầu.

Theo ông Dũng, nếu muốn bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong dài hạn, cần tập trung vào các lĩnh vực tiêu thụ năng lượng lớn, đặc biệt là khu vực công nghiệp. Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là giải pháp mang tính chiến lược cho an ninh năng lượng trong tương lai. Để hiện thực hóa mục tiêu này, các chuyên gia cho rằng cần tháo gỡ nhiều nút thắt đang tồn tại. Ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Thường trực, Tổng thư ký Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, rào cản đầu tiên là nhận thức. Đối với người dân, tiết kiệm năng lượng không có nghĩa là hạn chế sử dụng hay cắt giảm nhu cầu một cách cực đoan mà là sử dụng hợp lý và hiệu quả hơn. Đối với doanh nghiệp, mục tiêu không phải giảm sản xuất mà là tối ưu hóa quá trình sử dụng năng lượng để tạo ra giá trị kinh tế cao hơn với mức tiêu hao thấp hơn.

Một nút thắt khác là vấn đề tài chính. Nhiều doanh nghiệp có nhu cầu đầu tư đổi mới công nghệ nhưng việc tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi cho các dự án tiết kiệm năng lượng còn hạn chế. Các tổ chức tín dụng cũng chưa có nhiều cơ chế khuyến khích hoặc sản phẩm tài chính chuyên biệt cho lĩnh vực này.

Theo ông Tuấn, việc sửa đổi, bổ sung Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đã đặt ra định hướng xây dựng Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Nếu được hình thành và vận hành hiệu quả, quỹ sẽ tạo thêm nguồn lực tài chính, giúp doanh nghiệp tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi hoặc nguồn vốn xanh để triển khai các dự án tiết kiệm năng lượng thay vì chỉ phụ thuộc vào các khoản vay thương mại.

Các chuyên gia nhận định, để khai thác hiệu quả tiềm năng tiết kiệm năng lượng của Việt Nam, cần đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng, hoàn thiện cơ chế chính sách, mở rộng các kênh tài chính xanh, tăng cường giám sát, phân công trách nhiệm cho địa phương và thúc đẩy sự phát triển của thị trường dịch vụ năng lượng. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để sử dụng năng lượng hiệu quả hơn, giảm áp lực đầu tư cho hệ thống điện và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong dài hạn.