Tại hội thảo, vấn đề liên kết tiêu thụ vẫn là "điểm nóng" được đại diện các hợp tác xã, doanh nghiệp tập trung thảo luận. Ông Phạm Thái Bình, đại diện Công ty Cổ phần Nông nghiệp công nghệ cao Trung An nhận định, hiện nay việc tiêu thụ lúa chủ yếu mới chỉ tồn tại các hợp đồng bao tiêu mang tính chất "đặt cọc" giữa doanh nghiệp và nông dân, chưa hình thành được mối liên kết bền chặt đúng nghĩa theo tinh thần của Đề án.

Thực tế tại các địa phương cho thấy, người trồng lúa đang đối mặt với áp lực lớn từ chi phí đầu vào. Ông Dương Văn Siêu, Giám đốc Hợp tác xã Thuận Thắng chia sẻ, trong vụ Đông Xuân 2025-2026, mặc dù năng suất đạt cao (khoảng 10 tấn/ha) nhưng giá lúa thấp, cộng với giá xăng dầu, vật tư nông nghiệp tăng phi mã khiến lợi nhuận của nông dân rất thấp, thậm chí những hộ thuê đất còn thua lỗ.

Bên cạnh đó, tình trạng "cò lái" ép giá khi lúa chín hoặc phá giá gây lũng đoạn thị trường cũng khiến các hợp tác xã gặp khó khăn. Ông Trần Trung Hiếu, Giám đốc Hợp tác xã Trung Hiếu Phát cho biết, dù tuân thủ đúng quy trình sản xuất sạch nhưng khâu tiêu thụ vẫn bấp bênh, buộc phải bán cho thương lái khi thương thảo với doanh nghiệp không thành.

Đại diện Hợp tác xã Kiến Thành cũng phản ánh tình trạng chậm giải ngân vốn hỗ trợ mua máy gặt đập liên hợp đang gây ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thu hoạch của bà con và mong muốn sớm được giải quyết.

Để tháo gỡ khó khăn, đại diện Công ty Cổ phần Nông nghiệp công nghệ cao Trung An kiến nghị chính quyền địa phương sớm phê duyệt các dự án liên kết cho doanh nghiệp và hợp tác xã. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để ngân hàng giải ngân vốn, giúp doanh nghiệp có nguồn lực tài chính thanh toán tiền lúa kịp thời cho bà con.

Ở góc độ sản xuất, kinh nghiệm từ Tổ hợp tác Đại Thành (phường Mỹ Xuyên) cho thấy "chữ tín" và "chất lượng" là chìa khóa của thành công. Bằng việc tuân thủ nghiêm ngặt quy trình sử dụng chế phẩm sinh học, giảm lượng giống gieo sạ và ứng dụng cơ giới hóa (cấy máy), Tổ hợp tác đã xây dựng được hợp đồng tín chấp bền vững với doanh nghiệp Hồ Quang, mở rộng diện tích liên kết tại địa phương lên gần 10.000 ha.

Sau hai năm triển khai thí điểm tại Thành phố Cần Thơ, Đề án 1 triệu ha lúa đã tạo ra những thay đổi căn bản trong tư duy sản xuất của người nông dân, chuyển từ canh tác truyền thống sang quy trình hiện đại, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Tính đến cuối năm 2025, diện tích thực hiện Đề án đã đạt 104.500 ha. Theo đánh giá của ngành nông nghiệp, các mô hình thí điểm không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất thông qua kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ, giảm thất thoát sau thu hoạch mà còn góp phần quan trọng trong việc giảm phát thải khí nhà kính.

Tiếp nối đà thành công đó, năm 2026, Cần Thơ đặt mục tiêu xây dựng vùng chuyên canh lúa chất lượng cao với quy mô 76.000 ha. Lộ trình đến năm 2030, thành phố phấn đấu triển khai tại 64 xã, phường với tổng diện tích trên 170.800 ha, thu hút 171 hợp tác xã và tổ hợp tác tham gia.

Bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ nhấn mạnh để hoàn thành mục tiêu 76.000 ha trong năm 2026, Cần Thơ sẽ rà soát, đăng ký diện tích theo nguyên tắc tập trung, liền vùng để thuận lợi đầu tư hạ tầng. Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật chủ trì phối hợp cùng các xã, phường nhanh chóng hoàn thiện bản đồ vùng trồng và kế hoạch triển khai cụ thể cho từng địa bàn trong năm 2026.

Chi cục Phát triển nông thôn và Kiểm lâm hướng dẫn chi tiết các tiêu chí để hợp tác xã và doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn hỗ trợ hạ tầng, đào tạo và chuyển giao công nghệ. Bên cạnh đó, Cần Thơ đẩy mạnh tuyên truyền để nông dân thay đổi tư duy từ "sản xuất tự do" sang "liên kết bền vững", đồng thời giám sát chặt chẽ việc thực hiện hợp đồng của các bên. Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ nông nghiệp nhân rộng mô hình giảm phát thải, quản lý rơm rạ và thực hiện đo đạc (MRV) để hướng tới chi trả tín chỉ carbon - một nguồn lợi kinh tế tiềm năng cho nông dân.

Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ cũng kêu gọi doanh nghiệp cam kết xây dựng vùng nguyên liệu ổn định; hợp tác xã phải nâng cao năng lực pháp nhân để thực hiện hợp đồng cung ứng và tiêu thụ.

Việc triển khai quyết liệt Đề án 1 triệu ha lúa không chỉ là câu chuyện nâng cao thu nhập cho người nông dân Cần Thơ, mà còn là lời giải cho bài toán nâng tầm thương hiệu lúa gạo Việt Nam trên bản đồ nông sản xanh toàn cầu.