Chất lượng nguồn nhân lực, khả năng thích ứng và sự gắn kết giữa đào tạo với nhu cầu của doanh nghiệp đang trở thành những yếu tố quyết định. Với vai trò là thị trường lao động lớn nhất cả nước, TP Hồ Chí Minh đang thúc đẩy những điều chỉnh để hình thành một "bản giao ước" mới giữa Nhà nước, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và người lao động.

Thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và thị trường

Trong Chiến lược lao động - việc làm giai đoạn 2026 - 2030, TP Hồ Chí Minh xác định phát triển việc làm bền vững gắn với kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, công nghệ cao và dịch vụ chất lượng cao. Để hiện thực hóa mục tiêu này, cùng với thu hút đầu tư, xây dựng nguồn nhân lực có khả năng thích ứng với sự thay đổi của thị trường được xem là nhiệm vụ then chốt.

Thực tế cho thấy, chuyển đổi số, tự động hóa và trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi sâu sắc cơ cấu việc làm. Nhu cầu đối với lao động có kỹ năng công nghệ, khả năng vận hành hệ thống thông minh và làm việc trong môi trường số ngày càng gia tăng, trong khi nhiều công việc giản đơn dần được thay thế bằng máy móc.

Theo Tiến sỹ Nguyễn Thụy Vũ, Viện trưởng Viện Đào tạo và Nâng cao TP Hồ Chí Minh, thách thức lớn nhất hiện nay là khoảng cách giữa yêu cầu của doanh nghiệp với năng lực thực tế của người lao động. Bên cạnh đó là sự chênh lệch về kỳ vọng đối với môi trường làm việc, thu nhập, phúc lợi và cơ hội phát triển giữa người lao động và doanh nghiệp.

Trong bối cảnh Thành phố đẩy mạnh thu hút đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ cao, bán dẫn, tự động hóa và sản xuất xanh, nhu cầu nhân lực chất lượng cao ngày càng cấp thiết. Nếu đào tạo không theo kịp nhu cầu thị trường hoặc doanh nghiệp chưa tham gia hiệu quả vào quá trình phát triển nguồn nhân lực thì nguy cơ một bộ phận người lao động bị bỏ lại phía sau là rất rõ. “Năng lực học tập suốt đời và khả năng thích ứng sẽ là “chìa khóa” để người lao động nắm bắt cơ hội trong giai đoạn phát triển mới”, ông Vũ khuyến nghị.

Từ thực tiễn sản xuất tại Khu Công nghệ cao thành phố, kỹ sư cơ khí Mai Văn Ngọc cho biết, nhiều doanh nghiệp không thiếu đơn hàng hay vị trí việc làm nhưng gặp khó trong tuyển dụng lao động có khả năng vận hành dây chuyền sản xuất thông minh và hệ thống tự động. Doanh nghiệp cần người lao động có kỹ năng thực hành và kinh nghiệm thực tế để có thể làm việc ngay.

Ở góc độ đào tạo, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Đàm Sao Mai, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghiệp TP Hồ Chí Minh cho rằng, nhà trường là nơi trang bị nền tảng chuyên môn cho sinh viên chứ không thiết kế chương trình riêng cho từng doanh nghiệp. Do vậy để đáp ứng yêu cầu, doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo thông qua cơ chế đặt hàng, phối hợp xây dựng chương trình, tổ chức thực hành, bồi dưỡng kỹ năng chuyên sâu theo nhu cầu thực tế.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, yêu cầu đối với nguồn nhân lực không chỉ dừng ở trình độ chuyên môn mà còn mở rộng sang kỹ năng số, kỹ năng xanh, ngoại ngữ, kỹ năng mềm và khả năng thích ứng với những thay đổi của thị trường. Khi AI và tự động hóa phát triển nhanh, lợi thế cạnh tranh của người lao động không còn nằm ở một nghề nghiệp cụ thể mà ở năng lực học tập suốt đời, tư duy đổi mới và khả năng thích ứng với công nghệ được xem là “chiếc chìa khóa” để xây dựng lực lượng lao động chất lượng cao.

Theo ông Park Joon-ho, chuyên gia tư vấn nhân lực Hàn Quốc tại Việt Nam, tại Hàn Quốc và Đức, doanh nghiệp không chỉ là nơi sử dụng lao động mà còn là một mắt xích trong hệ thống đào tạo. Doanh nghiệp tham gia xây dựng chương trình, đánh giá kỹ năng và chịu trách nhiệm về chất lượng nguồn nhân lực. Nhờ đó, khoảng cách giữa đào tạo và việc làm được thu hẹp đáng kể.

Thực tiễn này cho thấy, để xây dựng thị trường lao động hiện đại, TP Hồ Chí Minh cần tăng cường sự liên kết giữa Nhà nước, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và người lao động. Khi các chủ thể cùng tham gia vào quá trình phát triển nguồn nhân lực, thị trường lao động sẽ có khả năng thích ứng tốt hơn với những biến động của nền kinh tế và yêu cầu của kỷ nguyên mới.

Kiến tạo môi trường làm việc bền vững

Nếu đào tạo và nâng cao kỹ năng giúp người lao động thích ứng với sự chuyển dịch của nền kinh tế thì môi trường làm việc bền vững sẽ quyết định khả năng thu hút, giữ chân và phát huy nguồn nhân lực. Trong bối cảnh cạnh tranh lao động ngày càng gay gắt, việc làm bền vững không chỉ được đo bằng thu nhập mà còn bởi cơ hội phát triển nghề nghiệp, điều kiện làm việc, chế độ phúc lợi và khả năng gắn bó lâu dài của người lao động.

Theo bà Lượng Thị Tới, Phó Giám đốc Sở Nội vụ TP Hồ Chí Minh, Chiến lược lao động - việc làm giai đoạn 2026-2030 đặt mục tiêu xây dựng hệ sinh thái việc làm bền vững theo hướng nâng cao chất lượng việc làm; tăng cường đào tạo, nâng cao kỹ năng cho người lao động, nhất là các nhóm chịu tác động từ chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ và tái cơ cấu ngành nghề. "Từ năm 2027, Thành phố sẽ mở rộng các chương trình đào tạo theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp trong những lĩnh vực có nhu cầu nhân lực lớn như cơ khí chính xác, logistics, công nghệ thông tin và tài chính. Điểm mới của mô hình là doanh nghiệp sẽ tham gia xây dựng chương trình đào tạo, đánh giá kỹ năng và tiếp nhận lao động sau đào tạo, qua đó hình thành chuỗi liên kết từ đào tạo đến việc làm, bảo đảm đầu ra cho người học và đáp ứng sát nhu cầu của thị trường lao động", bà Tới nhấn mạnh.

Theo bà Tới, việc tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp sẽ góp phần rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tiễn; đồng thời tạo nền tảng để người lao động có cơ hội phát triển nghề nghiệp lâu dài trong môi trường làm việc ổn định.

Ở góc độ chuyên gia, Tiến sỹ Nguyễn Thụy Vũ cho rằng, để không ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình chuyển đổi, Thành phố cần triển khai các chương trình đào tạo lại với quy mô đủ lớn, đủ nhanh và bám sát nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Cùng với đó là xây dựng hệ thống dữ liệu thị trường lao động thống nhất nhằm dự báo nhu cầu nhân lực, định hướng đào tạo và hỗ trợ chuyển đổi nghề hiệu quả hơn.

Theo Tiến sỹ Nguyễn Thụy Vũ, việc làm bền vững chỉ có thể được bảo đảm khi có sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo. Bên cạnh việc mở rộng các chương trình đào tạo lại và chuyển đổi nghề, cần xây dựng cơ chế giám sát thông qua các chỉ số như tỷ lệ lao động được đào tạo lại, tỷ lệ có việc làm sau đào tạo và mức cải thiện thu nhập. Đây sẽ là cơ sở để đánh giá hiệu quả chính sách; đồng thời kịp thời điều chỉnh các chương trình hỗ trợ phù hợp với diễn biến của thị trường lao động.

Ở góc độ dài hạn, Tiến sỹ Nguyễn Hữu Long, giảng viên Trường Đại học Mở TP Hồ Chí Minh cho rằng, phát triển môi trường làm việc bền vững cần gắn với chiến lược phát triển kinh tế của Thành phố. Theo đó, cần chuyển từ tư duy "thu hút đầu tư bằng mọi giá" sang "lựa chọn có điều kiện", trong đó chất lượng việc làm phải trở thành một tiêu chí quan trọng. "Các dự án không chỉ được đánh giá bằng hiệu quả kinh tế mà còn bằng khả năng tạo việc làm bền vững, mức độ sử dụng lao động có kỹ năng và cam kết đào tạo, chuyển giao công nghệ. Điều này sẽ góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và sức cạnh tranh của nền kinh tế", ông Long phân tích.

Theo ông Long, việc lồng ghép các tiêu chí về lao động và phát triển nguồn nhân lực vào quy trình thẩm định dự án sẽ gắn trách nhiệm của doanh nghiệp với sự phát triển của thị trường lao động. Đồng thời, cần có cơ chế giám sát sau cấp phép nhằm bảo đảm các cam kết về sử dụng lao động, đào tạo và phát triển nhân lực được thực hiện đầy đủ.

Có thể thấy, thị trường lao động trong giai đoạn mới không chỉ cần thêm việc làm mà cần một "bản giao ước" mới giữa Nhà nước, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và người lao động. Khi các chủ thể cùng chia sẻ trách nhiệm trong đào tạo, tuyển dụng, phát triển kỹ năng và xây dựng môi trường làm việc bền vững, thị trường lao động sẽ vận hành hiệu quả hơn, tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh và bền vững của TP Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới.