Nghị quyết này của Quốc hội được kỳ vọng tạo thêm cơ sở pháp lý quan trọng để xử lý những vấn đề phát sinh trong quá trình triển khai các công trình có yêu cầu tiến độ đặc biệt cấp bách. Nghị quyết được xây dựng trên cơ sở Tờ trình của Chính phủ, sau quá trình thẩm tra, thảo luận và tiếp thu, giải trình ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội và đại biểu Quốc hội. Các cơ chế được thiết kế theo hướng tập trung xử lý những “nút thắt” đặc thù của các dự án APEC, đồng thời xác định rõ phạm vi, trách nhiệm và yêu cầu kiểm soát để bảo đảm tiến độ nhưng không buông lỏng quản lý.

Gỡ vướng cho những công trình đã triển khai

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội, Chính phủ đã chỉ đạo hoàn thiện về phạm vi điều chỉnh đối tượng áp dụng của Nghị quyết theo hướng xác định cụ thể những công trình dự án đã được tổ chức triển khai, đang thi công xây dựng trong thời gian từ tháng 3/2025 đến trước ngày 18/5/2026.

Quy định trên nhằm đảm bảo xác định cụ thể và đầy đủ danh mục các dự án công trình được áp dụng cơ chế chính sách đặc thù xử lý vướng mắc theo ý kiến chỉ đạo của cấp có thẩm quyền. Trên cơ sở dự án, công trình thuộc danh mục này, Chính phủ, các bộ ngành và Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang sẽ thực hiện đầy đủ trách nhiệm theo dõi, kiểm tra, thanh tra trong quá trình triển khai nghị quyết, đảm bảo áp dụng nghị quyết đúng đối tượng với các dự án công trình thuộc phạm vi đã được cấp có thẩm quyền cho chủ trương.

Đặc biệt, tuyệt đối không mở rộng phạm vi áp dụng hoặc tạo tiền lệ trong việc xử lý các trường hợp tương tự, phù hợp với chủ trương phân cấp, phân quyền, đảm bảo tính linh hoạt, phát huy tinh thần địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm.

Một trong những vấn đề cấp thiết nhất được Nghị quyết tập trung xử lý là các dự án, công trình phục vụ APEC 2027 đã phải triển khai thi công trong thời gian rất ngắn, trong khi một số thủ tục về đầu tư, xây dựng, đất đai, nghiệm thu, bàn giao, thanh toán, quyết toán chưa hoàn thiện.

Đây là tình huống xuất phát từ yêu cầu đặc biệt về tiến độ của các công trình phục vụ một sự kiện quốc tế lớn. Trên cơ sở chủ trương của cấp có thẩm quyền, cơ chế đặc thù được Quốc hội thông qua nhằm tạo cơ sở pháp lý để tiếp tục hoàn thiện thủ tục và xử lý các công việc đã được triển khai trong giai đoạn trước khi hoàn thiện đầy đủ hồ sơ theo quy định.

Tuy nhiên, Nghị quyết không mở rộng cơ chế đặc thù một cách đại trà. Phạm vi áp dụng được xác định đối với các dự án thuộc danh mục đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 948/QĐ-TTg ngày 17/5/2025; các công trình, hạng mục công trình thuộc dự án đối ứng thực hiện trên quỹ đất thanh toán cho nhà đầu tư dự án Trung tâm tổ chức Hội nghị APEC theo hình thức BT; cùng một số hoạt động khai thác, thu hồi khoáng sản, đổ và tiếp nhận chất thải phục vụ các công trình thuộc phạm vi Nghị quyết.

Các công trình được áp dụng cơ chế cũng phải đáp ứng điều kiện về thời điểm triển khai, trong đó tập trung vào những công trình đã được tổ chức triển khai, thi công từ tháng 3/2025 đến trước ngày 18/5/2026.

Việc xác định rõ đối tượng, phạm vi và thời điểm áp dụng có ý nghĩa quan trọng: vừa xử lý đúng những vướng mắc thực tế của các dự án APEC, vừa bảo đảm không mở rộng phạm vi áp dụng hoặc tạo tiền lệ cho những trường hợp khác.

Gỡ nút thắt về khoáng sản, chất thải và môi trường

Cùng với thủ tục đầu tư, xây dựng và đất đai, khai thác, thu hồi khoáng sản và xử lý chất thải xây dựng là những vấn đề đặc thù phát sinh trong quá trình triển khai các công trình tại Phú Quốc.

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, tiếp thu ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội, Chính phủ đã chỉ đạo rà soát, chỉnh lý hoàn thiện quy định về vấn đề theo hướng bổ sung cơ chế kiểm soát có sự phối hợp giữa tỉnh An Giang và các bộ ngành để xử lý vấn đề về đổ thải tiếp nhận chất thải phát sinh trong quá trình xây dựng; xử lý vấn đề thu hồi khai thác khoáng sản; tổ chức thẩm định, nghiệm thu công trình dự án nhằm đảm bảo tuyệt đối an toàn về môi trường, phòng cháy chữa cháy, an toàn lao động và lợi ích của Nhà nước.

Việc áp dụng cơ chế đặc thù để miễn giảm một số thủ tục thực chất là nhằm chuyển từ phương thức tiền kiểm sang hậu kiểm, hoàn toàn không bỏ qua hay buông lỏng quản lý. Cơ chế này được áp dụng khi đáp ứng được đầy đủ các điều kiện, tiêu chí chặt chẽ, không nhằm mục đích thay đổi hoặc miễn nhiệm vụ của chủ đầu tư, nhà đầu tư, nhà thầu theo quy định của pháp luật hiện hành.

Đối với khoáng sản, Nghị quyết làm rõ căn cứ để xác định nghĩa vụ tài chính của chủ đầu tư, nhà đầu tư, nhà thầu thông qua hợp đồng, hóa đơn, chứng từ thanh toán hoặc hồ sơ, tài liệu chứng minh khoáng sản đã được khai thác, thu hồi để phục vụ thi công. Các chủ thể cung cấp hồ sơ phải chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của tài liệu.

Cơ chế này góp phần xử lý khó khăn thực tế trong việc xác định khối lượng khoáng sản đã khai thác, thu hồi, đồng thời đặt yêu cầu kiểm soát chặt chẽ nhằm tránh thất thoát tài nguyên và tài sản của Nhà nước.

Đối với chất thải từ hoạt động xây dựng, Nghị quyết cho phép xử lý theo cơ chế đặc thù trong phạm vi các dự án, công trình đáp ứng đúng điều kiện quy định. Những dự án, công trình thi công sau ngày 18/5/2026 phải thực hiện theo pháp luật hiện hành.

Việc tháo gỡ cũng đi kèm với trách nhiệm bảo vệ môi trường. Trường hợp vị trí tiếp nhận chất thải phải di dời, UBND tỉnh An Giang có trách nhiệm tổ chức phương án xử lý; chủ đầu tư, nhà đầu tư, nhà thầu có trách nhiệm hoàn trả mặt bằng theo quy hoạch. Nếu phát sinh sự cố hoặc tác động tiêu cực đến môi trường, trách nhiệm xử lý, khắc phục và bồi thường vẫn phải thực hiện theo quy định pháp luật.

Như vậy, tinh thần của Nghị quyết là gỡ vướng về cơ chế, nhưng không gỡ bỏ trách nhiệm.

Giảm áp lực, tạo điều kiện tăng tốc

Một “nút thắt” lớn khác được nhận diện từ thực tiễn triển khai là sự thiếu hụt nguồn lực phục vụ thi công trong bối cảnh hàng loạt dự án lớn được triển khai đồng thời trên địa bàn Phú Quốc.

Theo báo cáo của UBND tỉnh An Giang, 21 dự án lớn phục vụ APEC 2027 được triển khai trong thời gian ngắn đã làm nhu cầu lao động trên toàn đảo tăng khoảng 50%. Riêng dự án sân bay duy trì khoảng 4.000 lao động nhưng vẫn thiếu khoảng 2.000 người. Nhiều gói thầu chỉ đáp ứng được 30-40% nhu cầu nhân lực theo tiến độ yêu cầu.

Phú Quốc là địa bàn hải đảo, nguồn cung tại chỗ còn hạn chế. Nhiều loại nhân công, vật liệu, máy móc, thiết bị phải huy động từ đất liền, kéo theo chi phí vận chuyển, tập kết và tổ chức thi công tăng cao. Giá nhiên liệu biến động làm tăng chi phí ca máy; trong khi giá nguyên liệu, vật tư thực tế được phản ánh cao hơn đáng kể so với đơn giá công bố. Điều kiện thời tiết theo mùa cũng ảnh hưởng đến năng suất và chi phí thi công.

Những yếu tố đặc thù này đặt ra yêu cầu phải đánh giá đúng chi phí thực tế khi triển khai các công trình APEC. Việc không ghi nhận đầy đủ giá trị khối lượng đã thi công có thể tác động đến khả năng huy động vốn của nhà đầu tư, nhà thầu, tiến độ giải ngân và việc xác định giá trị công trình khi hoàn thiện hồ sơ.

Đối với vướng mắc về định mức, giá xây dựng mới phát sinh, Nghị quyết chưa bổ sung ngay một cơ chế riêng do cần tiếp tục rà soát, đánh giá đầy đủ cơ sở pháp lý và thực tiễn. UBND tỉnh An Giang và các nhà đầu tư có trách nhiệm tiếp tục làm rõ hạng mục, khối lượng, giá trị đã thi công, chênh lệch giữa đơn giá theo quy định và chi phí thực tế để báo cáo Chính phủ, xin ý kiến cấp có thẩm quyền về phương án xử lý.

Cách làm này cho thấy tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết là tháo gỡ đúng điểm nghẽn, xử lý đúng thẩm quyền và bảo đảm kiểm soát chặt chẽ.

Sau khi Quốc hội thông qua Nghị quyết, một hành lang pháp lý đặc thù đã được thiết lập để các cơ quan, địa phương, chủ đầu tư, nhà đầu tư và nhà thầu có cơ sở tiếp tục hoàn thiện thủ tục, xử lý những vấn đề phát sinh và đẩy nhanh tiến độ các dự án phục vụ APEC 2027.

Trong chặng đường nước rút hướng tới Hội nghị cấp cao APEC 2027, việc Nghị quyết đi vào cuộc sống sẽ là bước chuyển quan trọng từ tháo gỡ về cơ chế sang tăng tốc trên công trường. Cùng với việc tổ chức thực hiện quyết liệt, trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị và chủ thể liên quan sẽ là yếu tố quyết định để các “nút thắt” được tháo gỡ thực chất, các công trình bảo đảm tiến độ, chất lượng, an toàn và hiệu quả, góp phần chuẩn bị tốt nhất các điều kiện cho sự kiện đối ngoại quan trọng của đất nước.