Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong xây dựng và thi hành pháp luật

Tại Diễn đàn Pháp luật ASEAN năm 2026 với chủ đề “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật trong kỷ nguyên số” diễn ra tại Hà Nội trong hai ngày 18 và 19/8, thông điệp đổi mới tư duy lập pháp đã được khẳng định mạnh mẽ.

Phát biểu khai mạc, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu nhấn mạnh, thế giới đang trải qua một giai đoạn chuyển đổi có tính bước ngoặt. Sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn đang mở ra những chân trời mới, đồng thời nới rộng khoảng cách giữa các nước đi đầu với các nước chậm chuyển đổi. Trước bối cảnh đó, chúng ta đang phải đối mặt với một nghịch lý lớn của thời đại, đó là rủi ro gia tăng hơn, nhưng dư địa bứt phá cũng mở rộng hơn. 
 
Thời gian qua, Việt Nam đã đạt được một số kết quả bước đầu. Quốc hội đã thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo, đưa Việt Nam trở thành một trong những quốc gia đầu tiên có đạo luật riêng về lĩnh vực này. Song song đó, việc Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án phát triển Cổng Pháp luật quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 và chỉ đạo hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu pháp luật số chuẩn mực đang tạo nền tảng vững chắc cho mô hình quản trị thông minh.

Nhấn mạnh định hướng chuyển đổi số của ngành Tư pháp, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, ở Việt Nam, xây dựng và hoàn thiện thể chế luôn được xác định là một trong những đột phá chiến lược để phát triển đất nước. Đối với ngành Tư pháp, chuyển đổi số không chỉ là việc số hóa quy trình xây dựng văn bản quy pháp luật, xây dựng các cơ sở dữ liệu pháp luật, mà quan trọng hơn là đổi mới phương thức xây dựng pháp luật, nâng cao hiệu lực tổ chức thi hành pháp luật và tăng cường khả năng phục vụ người dân, doanh nghiệp bằng các công cụ công nghệ hiện đại.
 

Bộ Tư pháp Việt Nam cam kết mạnh mẽ trong việc kiến tạo một môi trường pháp lý cởi mở, an toàn và đồng bộ, sẵn sàng đồng hành cùng các bộ, ngành, cơ quan pháp luật và tư pháp của các nước ASEAN, Ban Thư ký ASEAN, các tổ chức quốc tế, cộng đồng doanh nghiệp và giới học thuật để tăng cường trao đổi kinh nghiệm, thúc đẩy hợp tác chuyên môn, chia sẻ tri thức và cùng nghiên cứu, đề xuất các giải pháp pháp lý phù hợp với sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo.

Trên diễn đàn đa phương này, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu kêu gọi các quốc gia thành viên ASEAN, các đối tác phát triển và tổ chức quốc tế cùng chung tay triển khai 4 định hướng hợp tác lớn. Đó là hợp tác phát triển bộ nguyên tắc chung về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật trên cơ sở kế thừa Hướng dẫn của ASEAN về quản trị và đạo đức trí tuệ nhân tạo; chia sẻ tiêu chuẩn, quy chuẩn dữ liệu pháp luật và kinh nghiệm số hóa, rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, tiến tới tra cứu, đối chiếu pháp luật giữa các nước ASEAN thuận lợi hơn, giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp; hợp tác phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực tư pháp và pháp luật, đảm bảo vừa am hiểu pháp luật, vừa nắm vững công nghệ; hỗ trợ nhau về hạ tầng dữ liệu và chuyển giao công nghệ, ưu tiên thành viên còn khó khăn. Qua đó, từng bước thu hẹp khoảng cách năng lực số giữa các quốc gia thành viên, để không quốc gia nào và không ai bị bỏ lại phía sau; duy trì các cơ chế đối thoại, tăng cường hợp tác chia sẻ kinh nghiệm, kết nối mạng lưới chuyên gia trong lĩnh vực tư pháp và pháp luật.
 
Tinh thần lập pháp chủ động

Trong tuần, Quốc hội khóa XVI đã bước vào Đợt 2 của Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất với khối lượng công việc lập pháp lớn và tinh thần làm việc khẩn trương, trách nhiệm cao.

Tại nghị trường, các đại biểu đã cho ý kiến về việc tiếp tục hoàn thiện, sửa đổi Luật Đất đai năm 2024, Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản nhằm tháo gỡ triệt để các vướng mắc thực tiễn, tăng cường phân cấp cho chính quyền địa phương và thúc đẩy thị trường phát triển lành mạnh.

Cùng với đó, định hướng hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước với Luật Đầu tư công được đưa ra xem xét nhằm chuyển đổi căn bản tư duy quản trị tài chính từ quản lý theo yếu tố đầu vào sang quản lý theo mục tiêu và kết quả đầu ra. Quốc hội đã bàn thảo về chủ trương tích hợp các Chương trình mục tiêu quốc gia thành một chương trình tổng thể giai đoạn 2026 - 2035 để tránh dàn trải, phân tán nguồn lực.

Công tác cải cách tư pháp và sửa đổi hệ thống luật hình sự ghi nhận những bước tiến nhân văn, hiện đại. Sáng 23/8, Quốc hội biểu quyết thông qua nhiều đạo luật chuyên ngành quan trọng như Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), Luật Dầu khí (sửa đổi) và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan nhằm đẩy mạnh hậu kiểm, số hóa quy trình quản lý và cắt giảm thủ tục hành chính.

Song song với hoạt động nghị trường, công tác chuẩn bị chính sách của Chính phủ đã được triển khai tại Phiên họp chuyên đề xây dựng pháp luật tháng 8/2026 do Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng chủ trì vào chiều 18/8.

Phiên họp đã xem xét, cho ý kiến đối với 11 dự án luật và 1 nghị quyết dự kiến trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2, bao quát các lĩnh vực trọng yếu như thuế, chứng khoán, kế toán, kiểm toán, an ninh năng lượng, an ninh dữ liệu, bảo hiểm xã hội, an sinh lao động và y tế.

Chỉ đạo tại phiên họp, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh yêu cầu thể chế hóa kịp thời các chủ trương lớn của Đảng, tháo gỡ triệt để các rào cản pháp lý phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số. Quá trình hoàn thiện các dự thảo luật phải quán triệt sâu sắc các nguyên tắc căn bản: đẩy mạnh phân cấp, phân quyền thực chất đi liền với phân bổ nguồn lực và công cụ kiểm tra, xóa bỏ hoàn toàn cơ chế “xin - cho”; cắt giảm tối đa thủ tục hành chính, giảm chi phí trung gian nhất là trong khám, chữa bệnh và cung ứng dược phẩm để bảo đảm quyền lợi thiết thực cho người dân và doanh nghiệp; rà soát kỹ tính đồng bộ, khả thi giữa các luật sửa đổi nhằm triệt tiêu nguy cơ chồng chéo, xung đột; đồng thời chuẩn bị đồng thời các nghị định, thông tư hướng dẫn để khi luật có hiệu lực thi hành thì hệ thống vận hành thông suốt ngay, không để xảy ra khoảng trống pháp lý.

Một nhiệm vụ cốt lõi được nhấn mạnh là việc khắc phục hạn chế trong khâu tổ chức thi hành pháp luật. Để các chủ trương, chính sách thực sự đi vào cuộc sống, việc đổi mới không dừng lại ở khâu soạn thảo văn bản mà phải gắn chặt với kỷ luật, kỷ cương hành chính và công tác rà soát thực thi tại cơ sở.

Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành khẩn trương tiến hành tổng rà soát toàn bộ hệ thống pháp luật, chủ động nhận diện các quy định mâu thuẫn, bất cập; đồng thời, các cơ quan chức năng phải chuẩn bị kỹ lưỡng hồ sơ các dự án luật cho kỳ họp Chính phủ tiếp theo.

Việc kết hợp chặt chẽ giữa hoàn thiện khung khổ pháp lý, tiên phong ứng dụng công nghệ số và tháo gỡ triệt để các rào cản thực tiễn đang tạo nền tảng vững chắc để xây dựng một hệ thống pháp luật Việt Nam đồng bộ, minh bạch, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm.