Sau 5 năm thực hiện tư duy mới về an ninh quốc gia theo Nghị quyết Đại hội XIII và 7 năm thực hiện Nghị quyết số 51-NQ/TW của Bộ Chính trị về Chiến lược bảo vệ an ninh quốc gia, đất nước đã đạt nhiều kết quả quan trọng. Việt Nam thuộc nhóm những nước hàng đầu thế giới về hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn.

Nhưng thành quả càng lớn thì yêu cầu càng cao. Bốn nguy cơ Đảng ta chỉ ra chưa được đẩy lùi triệt để, có mặt còn diễn biến phức tạp. Một số nơi vẫn có biểu hiện mất cảnh giác, chỉ thấy lợi ích kinh tế mà chưa thấy đầy đủ yêu cầu an ninh. An ninh địa bàn chiến lược, trọng điểm vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp, an ninh cơ sở chưa vững chắc. Những không gian mới như mạng, tầm thấp, vũ trụ, biển và đại dương và không gian ngầm đang mở ra những địa bàn mới mà công tác bảo đảm an ninh phải nhanh chóng làm chủ. Tiềm lực bảo đảm an ninh, trật tự trong ứng phó với các tình huống phức tạp diện rộng và các vấn đề an ninh phi truyền thống chưa đáp ứng yêu cầu.

Thế giới cũng đang biến động và bất ổn nghiêm trọng nhất kể từ sau Chiến tranh lạnh, với 3 cuộc khủng hoảng đồng thời về trật tự thế giới, mô hình phát triển và lòng tin chiến lược. Cạnh tranh nước lớn mở sang những “chiến trường” mới. Chiến tranh mạng, chiến tranh thông tin, chiến tranh nhận thức, chiến tranh thương mại; các mối đe dọa phi truyền thống, tội phạm xuyên quốc gia, những tác động của AI và công nghệ lượng tử đang làm thay đổi cả nội hàm của an ninh.

Đất nước ta ở một vị trí địa chiến lược quan trọng, lợi ích của nhiều cường quốc hội tụ, vị thế quốc tế ngày càng cao. Cơ hội lớn đi cùng sức ép lớn. Vì thế, yêu cầu đặt ra không phải chỉ nhận diện, đẩy lùi, xử lý hiệu quả mọi nguy cơ, thách thức từ sớm, từ xa, mà phải đủ sức làm chủ nguy cơ để mở rộng không gian phát triển.

Đây chính là điểm mới đáng chú ý của Chiến lược An ninh quốc gia.

An ninh trước hết là để bảo vệ đất nước. Nhưng trong kỷ nguyên mới, an ninh còn phải góp phần kiến tạo đất nước. Nghị quyết xác định rõ: Giữ vững an ninh quốc gia là điều kiện tiên quyết cho hoà bình, ổn định, phát triển nhanh, bền vững và nâng cao mọi mặt đời sống nhân dân, đồng thời lấy phát triển là nền tảng của an ninh bền vững.

An ninh để phát triển và phát triển để củng cố an ninh. Đây không phải là hai việc riêng rẽ. Một nền kinh tế mạnh sẽ tạo thêm nguồn lực để bảo vệ Tổ quốc. Xã hội ổn định, lòng dân đồng thuận sẽ tạo nên sức chống chịu trước biến động. Đất nước có vị thế ngày càng cao sẽ càng có thêm khả năng bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc. Ngược lại, khi an ninh không được bảo đảm, hạ tầng thiết yếu bị tê liệt, kinh tế bị đứt gãy còn xã hội rơi vào rối loạn thì thành quả phát triển cũng khó giữ được.

Vì vậy, bảo vệ an ninh trong kỷ nguyên mới phải kết hợp chặt chẽ giữa truyền thống với hiện đại, giữa “xây” và “chống”. Phải chuyển từ bảo vệ từng lĩnh vực, quản lý từng nguy cơ sang bảo vệ cả hệ thống, quản trị tương tác giữa các nguy cơ. Trước hết là nhận diện nguy cơ từ sớm, từ gốc, không để tích tụ thành điểm nóng, không để rủi ro vượt ngưỡng kiểm soát, không để khủng hoảng lan rộng thành tổn thất chiến lược.

Đó cũng là yêu cầu được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Phải chuyển từ trạng thái tập trung ứng phó, khắc phục hậu quả sang chủ động nhận diện, dự báo, phòng ngừa, thích ứng; bảo vệ vững chắc Đảng, Nhà nước, nhân dân, chế độ, độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ; đồng thời bảo đảm an ninh con người, dữ liệu, năng lượng, nguồn nước, hạ tầng trọng yếu”.

Muốn vậy, an ninh phải được tính ngay từ đầu trong từng chính sách, từng lĩnh vực, từng giai đoạn phát triển. Không thể làm một dự án, mở một thị trường, xây dựng một hệ thống công nghệ rồi mới đặt câu hỏi về an ninh. Phát triển đến đâu phải đảm bảo an ninh đến đó.

Không gian mạng là một ví dụ rõ. Tính đến tháng 9/2025, Việt Nam có hơn 78,4 triệu người sử dụng Internet, tương đương khoảng 80% dân số; hơn 72 triệu người sử dụng mạng xã hội và gần 170 triệu kết nối di động. Không gian mạng đã trở thành một phần quan trọng của đời sống kinh tế, xã hội. Nhưng đây cũng là nơi xuất hiện những nguy cơ mới: lừa đảo, đánh cắp dữ liệu, phá hoại hạ tầng trọng yếu, thao túng thông tin, sử dụng AI và Deepfake để tấn công con người.

Theo báo cáo của cơ quan chức năng, cứ 220 người sử dụng điện thoại thông minh thì có 1 người trở thành nạn nhân, trong khi 70% người dân tiếp xúc với ít nhất một cuộc gọi hoặc tin nhắn lừa đảo mỗi tháng.

Những con số ấy cho thấy an ninh hôm nay không chỉ là vấn đề ở biên giới, trên biển hay tại các địa bàn trọng điểm. An ninh đang gắn với chiếc điện thoại mỗi người sử dụng hằng ngày, gắn với dữ liệu của doanh nghiệp, hệ thống ngân hàng, bệnh viện, giao thông, năng lượng và cả niềm tin của xã hội.

Bởi vậy, Chiến lược An ninh quốc gia đã đặt an ninh mạng, an ninh dữ liệu, an ninh công nghệ ở vị trí trung tâm; an ninh kinh tế, năng lượng, nguồn nước, lương thực, môi trường là cơ sở; an ninh văn hóa tư tưởng, thông tin truyền thông có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong củng cố niềm tin, đồng thuận xã hội; còn an ninh con người là mục đích.

Bảo vệ an ninh, suy cho cùng, là để con người được sống bình yên hơn, xã hội ổn định hơn, đất nước phát triển tốt hơn.

Vì thế, Chiến lược An ninh quốc gia đặt ra 7 mục tiêu cụ thể, trong đó có yêu cầu tổ chức bảo vệ an ninh trên mọi lĩnh vực phát triển, trên các không gian mới; xây dựng thế trận an ninh nhân dân hiện đại, đa tầng, liên hoàn, toàn diện; tăng cường năng lực ứng phó với mọi mối thách thức truyền thống, phi truyền thống và các hình thái xâm phạm an ninh mới.

Đặc biệt, đến năm 2030, phải hoàn thiện hệ thống giám sát rủi ro và cảnh báo sớm về an ninh; xây dựng lực lượng chuyên trách bảo vệ an ninh quốc gia tinh nhuệ, hiện đại; hoàn thành chuyển đổi mật mã kháng lượng tử cho hạ tầng số trọng yếu; xây dựng mạng chủ quyền quốc gia; bảo vệ mạng lưới truyền thông, hệ thống dữ liệu bằng mật mã kháng lượng tử.

Xa hơn, đến năm 2045, an ninh quốc gia phải được bảo vệ vững chắc từ sớm, từ xa trên mọi lĩnh vực, không gian, trở thành nguồn lực, động lực quan trọng của phát triển; bảo vệ an ninh con người thuộc nhóm dẫn đầu của khu vực và thế giới.

Các nhiệm vụ trong Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết về Chiến lược An ninh quốc gia cũng đặt dưới phương châm “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ kết quả.

Đất nước đang bước vào một chặng đường phát triển mới với những mục tiêu lớn. Con đường ấy càng rộng thì càng phải vững. Càng mở cửa thì càng phải tự chủ. Giữ vững an ninh, vì thế, không phải chỉ để giữ bình yên hôm nay mà còn để bảo vệ tương lai của đất nước. Đó chính là ý nghĩa sâu xa của tư duy an ninh để phát triển, phát triển để củng cố an ninh, làm cho đất nước đủ sức đứng vững trước mọi biến động.