Hạ tầng - “bệ đỡ” cho tăng trưởng dài hạn

Kết luận số 18-KL/TW Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026 - 2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng "2 con số".

Các chuyên gia nhận xét, Kết luận 18-KL/TW không chỉ dừng lại ở việc đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số, mà còn thiết kế một hệ thống giải pháp đồng bộ, có lộ trình và gắn trách nhiệm cụ thể đến từng cấp, từng ngành. Điều này cho thấy, trong định hướng điều hành hiện nay có sự chuyển dịch rõ nét từ “định hướng” sang “hành động”.

Khung chính sách này được xây dựng trên bốn trụ cột là thể chế, động lực tăng trưởng, hạ tầng và năng lực thực thi. Trong đó, thể chế được xác định là “đột phá của đột phá”, mang tính điều kiện để tạo ra tăng trưởng cao và bền vững.

Đáng chú ý, song hành với cải cách thể chế, phát triển hạ tầng tiếp tục được xác định là điều kiện nền tảng. Kết luận 18-KL/TW đặt ra loạt mục tiêu cụ thể như hoàn thành hơn 5.000 km đường bộ cao tốc vào năm 2030, triển khai đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, phát triển hệ thống cảng biển, hạ tầng năng lượng (đặc biệt là năng lượng tái tạo, điện hạt nhân), cũng như thúc đẩy hạ tầng số và đô thị thông minh.

Trong cấu trúc này, đầu tư công đóng vai trò “vốn mồi”, được yêu cầu triển khai theo nguyên tắc tập trung, có trọng tâm, tránh dàn trải. Việc nâng cao hiệu quả đầu tư, cải thiện hệ số ICOR không chỉ giúp tối ưu nguồn lực ngân sách mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa, kích hoạt đầu tư tư nhân.

Các chuyên gia cho rằng, nếu được triển khai hiệu quả, hệ thống hạ tầng mới sẽ không chỉ phục vụ nhu cầu trước mắt mà còn hình thành các cực tăng trưởng mới, góp phần tái cấu trúc không gian kinh tế. Việc  đạt được tăng trưởng hai con số không chỉ phụ thuộc vào chính sách, mà còn ở mức độ phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là quyết tâm, mà là hành động cụ thể, nhất quán trên toàn hệ thống. Tinh thần “đã nói là làm, đã quyết là làm” được nhấn mạnh như một nguyên tắc điều hành xuyên suốt.

Với ngành xây dựng, áp lực này càng rõ nét khi vừa phải bảo đảm tiến độ các dự án trọng điểm, vừa kiểm soát chi phí và ổn định thị trường. Tuy nhiên, nếu tận dụng tốt các dư địa từ cải cách thể chế, đầu tư hạ tầng và chuyển đổi mô hình tăng trưởng, ngành này vẫn có nhiều cơ hội để giữ vai trò “đầu kéo” trong giai đoạn tới.

Theo ông Nguyễn Thế Minh - Phó Cục trưởng Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng), trên thực tế ngành xây dựng đang phải đối mặt với khó khăn không nhỏ là biến động giá nhiên liệu, vật liệu đang tác động lớn đến nhà thầu và tiến độ triển khai các dự án trọng điểm. Để bảo đảm tiến độ đầu tư các dự án trọng điểm, với vai trò Bộ quản lý chuyên ngành, Bộ Xây dựng đã tham mưu Thủ tướng Chính phủ ban hành công điện, đồng thời trực tiếp có văn bản đề nghị các địa phương đưa ra giải pháp quản lý, bình ổn giá vật liệu, xử lý nghiêm tình trạng găm hàng, đẩy giá.

Cùng đó, Bộ Xây dựng cũng đang tổng hợp các vướng mắc thực tế để tham mưu cấp có thẩm quyền ban hành chính sách phù hợp, mang tính tổng thể hơn trong việc chia sẻ rủi ro giữa Nhà nước và doanh nghiệp. Đây cũng là sự chủ động nhập cuộc của Bộ Xây dựng với nỗ lực trong việc giữ nhịp tăng trưởng hai con số

Vai trò “đầu kéo”

Ngành xây dựng được đặt vào vị trí then chốt khi vừa trực tiếp triển khai các dự án hạ tầng, vừa đóng vai trò điều tiết thị trường vật liệu và bất động sản. Hiện ngành xây dựng cũng đang phải đối mặt với khó khăn chung của bối cảnh tình hình địa chính trị thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp, làm đứt gãy chuỗi cung ứng, đẩy giá nhiên vật liệu, chi phí vận chuyển tăng cao, ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, Chánh văn phòng Bộ Xây dựng Nguyễn Trí Đức cho biết, Bộ Xây dựng vẫn kiên định mục tiêu tăng trưởng hai con số, coi đây là yêu cầu mang tính chiến lược nhằm đưa nền kinh tế bước vào giai đoạn phát triển nhanh và bền vững hơn.

Ông Nguyễn Trí Đức chia sẻ, trong bối cảnh giá nhiên liệu và vật liệu đang biến động mạnh, việc hiện thực hóa mục tiêu này đòi hỏi cách tiếp cận linh hoạt nhưng vẫn bảo đảm kỷ luật đầu tư. Do đó, để giữ đà tăng trưởng, Bộ Xây dựng xác định năm nhóm nhiệm vụ trọng tâm.

Trước hết là tối ưu hóa hiệu quả đầu tư. Trong điều kiện chi phí đầu vào gia tăng, mỗi dự án phải được đánh giá kỹ lưỡng về hiệu quả kinh tế - xã hội, khả năng lan tỏa vùng và mức độ kết nối hạ tầng. Đây được xem là “bộ lọc” nhằm tránh tình trạng đầu tư dàn trải, kém hiệu quả.

Tiếp đó, phát triển kết cấu hạ tầng tiếp tục được xác định là động lực chính. Bộ Xây dựng đặt mục tiêu duy trì tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công trên 95%, qua đó thúc đẩy tăng trưởng các ngành liên quan, tạo niềm tin cho nhà đầu tư tư nhân và nâng cao năng lực sản xuất của nền kinh tế trong trung và dài hạn.

Cùng đó là tái cấu trúc ngành xây dựng theo hướng hiện đại và bền vững. Điều này bao gồm thúc đẩy sử dụng vật liệu mới, tiết kiệm năng lượng, cũng như đẩy mạnh chuyển đổi số trong thiết kế, thi công và quản lý dự án.

Giải pháp thứ tư là chủ động điều tiết thị trường. Bộ Xây dựng chủ động phối hợp với các bộ, ngành và địa phương tăng cường kiểm soát thị trường vật liệu xây dựng và bất động sản, bảo đảm cân đối cung - cầu, hạn chế biến động bất thường.

Cuối cùng là phát huy vai trò của thể chế thông qua phân cấp, phân quyền mạnh hơn, đi kèm với cơ chế giám sát hiệu quả. Đây được xem là yếu tố then chốt để rút ngắn thời gian triển khai dự án và nâng cao trách nhiệm của các cấp thực thi - ông Đức thông tin.

Dù mục tiêu và giải pháp đã tương đối rõ ràng nhưng thách thức lớn nhất vẫn nằm ở khâu thực thi. Trong dài hạn, câu chuyện không chỉ là đạt được con số tăng trưởng, mà là xây dựng một nền tảng phát triển bền vững, nơi hạ tầng đồng bộ, thể chế minh bạch và năng lực thực thi đủ mạnh để chuyển hóa mục tiêu thành kết quả thực chất.