Nguyên nhân là do, hầu hết các điểm tập kết, hố ủ, bãi chôn lấp của xã, thôn đã quá tải; lò đốt nhỏ của xã hỏng hóc, xuống cấp. Để khắc phục tình trạng trên, tỉnh Hưng Yên cho biết, trước mắt, tỉnh sẽ đẩy mạnh phân loại, xử lý rác thải hữu cơ tại hộ gia đình. Từ thực tế đó, xã Hoàn Long là địa phương đầu tiên của tỉnh Hưng Yên, triển khai mô hình phân loại rác tại nguồn gắn với quy trình thu gom, xử lý khép kín. Cách làm này bước đầu mang lại hiệu quả rõ nét, vừa cải thiện môi trường sống, vừa giảm đáng kể lượng rác phải vận chuyển đi xử lý và chi phí liên quan.

Quyết tâm thay đổi thói quen xấu

Xã Hoàn Long là địa bàn đang trong quá trình đô thị hóa mạnh mẽ. Nơi đây được quy hoạch Khu công nghiệp công nghệ cao; có nhiều khu nhà ở xã hội và các công trình đang chuẩn bị được xây dựng. Trên địa bàn còn có chợ đầu mối hoa quả, trong khi người dân có nghề trồng rau, cây ăn quả nên lượng rác thải sinh hoạt phát sinh hàng ngày khá lớn.

Hai năm trước, tại ngã tư xóm Mét, cạnh Nhà văn hóa thôn Chấn Đông (Hoàn Long), rác được tập kết thành đống. Chỉ cần 1-2 ngày không có xe thu gom, cả khu dân cư phải chịu mùi hôi thối; nước rỉ rác chảy ra đường, xuống mương nước, ảnh hưởng đến môi trường và đời sống người dân.

Ông Ngô Văn Quyên, một hộ dân sống ngay cạnh điểm tập kết rác xóm Mét, nhớ lại, gia đình nhiều lần bức xúc vì “bãi rác” nằm sát nhà. Tuy nhiên, do chưa có giải pháp phù hợp, người dân đành phải chấp nhận cảnh ô nhiễm và mất mỹ quan. Đây cũng chỉ là một trong nhiều điểm tập kết rác tự phát từng tồn tại trong các khu dân cư thuộc xã Hoàn Long (cũ).

Từ khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, vấn đề môi trường tiếp tục được xã Hoàn Long xác định là một trong những nhiệm vụ cần tập trung giải quyết. Tại Đại hội Đảng bộ xã Hoàn Long nhiệm kỳ 2025-2030, tình trạng ô nhiễm môi trường được đưa ra thảo luận và thống nhất ban hành Nghị quyết nhằm xử lý những vấn đề tồn tại.

Cuối năm 2025, UBND xã ban hành Kế hoạch thực hiện Đề án xử lý nước thải, rác thải sinh hoạt và vệ sinh môi trường giai đoạn 2026-203. Trong đó, đối với rác thải sinh hoạt, địa phương xác định khâu quan trọng trước hết là thay đổi nhận thức của cán bộ, người dân về phân loại rác tại nguồn, đồng thời xây dựng quy trình thu gom theo hướng khép kín.

Theo cách làm mới, rác được phân loại ngay từ hộ gia đình. Mỗi gia đình bố trí 2 thùng đựng rác riêng, gồm rác hữu cơ và rác vô cơ. Rác hữu cơ được thu gom vào ngày chẵn, rác vô cơ được thu gom vào ngày lẻ. Việc thu gom được thực hiện hàng ngày, thay vì để rác tồn đọng trong khu dân cư.

Cùng với đó, xã chỉ duy trì 2 điểm tập kết rác tập trung nằm xa khu dân cư; các điểm tập kết còn lại được đóng cửa, dừng tiếp nhận rác. Đây là một trong những thay đổi quan trọng, giúp hạn tình trạng mỗi làng có 1 khu tập kết rác.

Để mô hình đi vào thực chất, công tác tuyên truyền được triển khai song song với tổ chức thu gom. Người dân được hướng dẫn phân loại rác ngay tại nhà trước khi đưa ra điểm tập kết. Đặc biệt, xã áp dụng quy định đối với những hộ không phân loại đúng, tổ thu gom có thể từ chối phục vụ. Chế tài này, từng bước hình thành thói quen phân loại rác trong cộng đồng.

Bà Trần Thị Thảo, người thu gom rác tại thôn Chấn Đông, cho biết thôn có 2.216 nhân khẩu nên lượng rác phát sinh mỗi ngày khá lớn. Theo quy định mới, ngày nào tổ thu gom cũng thực hiện công việc. “Ban đầu người dân còn bỡ ngỡ, nhưng trong quá trình thu gom, chúng tôi thường xuyên tuyên truyền, nhắc nhở nên đến nay hầu hết người dân đã thực hiện phân loại rác”, bà Thảo chia sẻ.
Với cách làm mới kể trên, hiệu quả dễ nhận thấy nhất tại xã Hoàn Long, rác không còn bị tồn đọng nhiều ngày trong khu dân cư hay tại các ao hồ, kênh mương.

Bà Vũ Thị Huyền, 60 tuổi, người dân xã Hoàn Long, cho biết trước người dân có thói quen vứt rác tùy tiện. Dù mỗi nhân khẩu đóng 10.000 đồng/tháng cho việc thu gom rác, tần suất thu gom 1- 2 ngày/lần nhưng đường làng vẫn bẩn. Có thời điểm phương tiện thu gom bị hỏng, rác ùn ứ nhiều ngày, gây mùi hôi thối và ảnh hưởng đến khu dân cư.

Hiện nay, với mức chi phí như vậy, nhưng rác được phân loại và thu gom hàng ngày nên môi trường thôn, xóm đã được cải thiện rõ rệt. “Môi trường rất quan trọng với sức khỏe của người dân. Môi trường sạch sẽ, chúng tôi rất mừng”, bà Huyền nói, đồng thời bày tỏ khen ngợi và mong muốn địa phương tiếp tục duy trì cách làm này.

Mặc dù vậy, ông Trần Văn Hữu, Phó trưởng thôn Chấn Đông cho biết, thay đổi thói quen của người dân là một quá trình lâu dài. Từ ngày 1/1/2026 đến nay, người dân đã thực hiện phân loại rác tại nguồn, song để việc này trở thành thói quen thường xuyên, không chỉ trong gia đình mà cả khi sản xuất nông nghiệp, thôn vẫn tiếp tục tuyên truyền, nhắc nhở người dân không vứt rác ra đồng ruộng, kênh mương.

Giảm rác, giảm chi phí

Tại Hoàn Long, không còn những đống rác vương vãi trong khu dân cư, đường làng, ngõ xóm trở nên phong quang, sạch đẹp hơn. Diện mạo của một địa phương đang trong quá trình đô thị hóa, hướng tới trở thành phường cũng ngày càng rõ nét.

Không chỉ tạo chuyển biến về cảnh quan, mô hình phân loại rác tại nguồn còn mang lại hiệu quả về kinh tế. Theo UBND xã Hoàn Long, việc phân loại ngay từ đầu giúp giảm lượng rác phải đưa đi xử lý, qua đó giảm chi phí vận chuyển, xử lý và diện tích đất dành cho bãi tập kết.

Rác hữu cơ được tập kết riêng tại một khu vực xa khu dân cư. Sau một thời gian, lượng rác này có thể tự phân hủy, hòa vào đất. Phần rác vô cơ được vận chuyển đến bãi rác tập trung của tỉnh để xử lý. Cách làm này cũng góp phần hạn chế tình trạng người dân tự đốt rác, qua đó giảm nguy cơ phát sinh ô nhiễm môi trường.

Nói về hiệu quả của mô hình, ông Đặng Xuân Lương, Bí thư Đảng ủy xã Hoàn Long cho hay, một trong những yếu tố quyết định hiệu quả là địa phương không triển khai theo kiểu phong trào mà xác định rõ đơn vị chịu trách nhiệm, qua việc giao Trung tâm dịch vụ tổng hợp xã thực hiện.

Bí thư Đảng ủy xã Hoàn Long chia sẻ thêm, nếu trước đây mỗi ngày xã phải chuyển khoảng 25 tấn rác đi xử lý, với chi phí khoảng 20 triệu đồng/ngày, thì sau khi phân loại rác tại nguồn, lượng rác vô cơ phải đưa đi xử lý chỉ còn khoảng 5 tấn. Lượng rác phải vận chuyển giảm mạnh, kéo theo chi phí xử lý cũng giảm đáng kể.

Theo Bí thư Đảng ủy xã Hoàn Long, qua tìm hiểu thực tế tại một số địa phương, có nơi đã tổ chức phân loại rác tại nguồn nhưng khi đưa đến bãi tập kết lại đổ chung, khiến việc phân loại không còn phát huy hiệu quả. Vì vậy, Hoàn Long lựa chọn cách làm đồng bộ từ khâu phân loại, thu gom đến xử lý.

“Phải có quy trình chuẩn, có bãi rác vô cơ và hữu cơ riêng. Bãi tập kết có đường khoảng 3,5m, đủ cho phương tiện cơ giới di chuyển để chuyển thẳng rác từ hộ dân ra bãi tập trung, không tập kết ở nơi trung chuyển”, ông Lương chia sẻ kinh cách làm của địa phương và còn nhấn mạnh thêm, muốn duy trì được mô hình, cần có chế tài trong thu gom và xử lý.

Người dân không phân loại đúng quy định có thể bị từ chối thu gom; đơn vị thu gom cũng không được tiếp nhận rác chưa phân loại đúng. Địa phương sẽ tăng cường giám sát bằng camera để xử lý những trường hợp vi phạm.Từ cách làm của xã Hoàn Long cho thấy, bảo vệ môi trường không nhất thiết bắt đầu từ những giải pháp lớn, mà có thể bắt đầu từ việc thay đổi một thói quen trong mỗi gia đình. Khi người dân chủ động phân loại, chính quyền tổ chức thu gom và khâu xử lý đồng bộ, ô nhiễm môi trường được cải thiện, tiết kiệm được chi phí cho xử lý rác thải. Đó cũng là hướng đi thiết thực được chứng minh bằng thực tế. Các địa phương đang đô thị hóa nhanh có thể nghiên cứu, học tập, từ đó tạo dựng môi trường sống sống xanh, sạch, đẹp – biến làng quê thành nơi đáng sống.