Do đó, thực hiện Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030 được xem là hướng đi chiến lược nhằm tái cơ cấu sản xuất, nâng cao giá trị hạt gạo và thích ứng với môi trường tại tỉnh Cà Mau.

Tại Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp Hồng Phát, xã Vĩnh Thanh, tính đến thời điểm này đã là mùa vụ thứ 3 xã viên canh tác lúa theo mô hình phát thải thấp. Trên cánh đồng hơn 50 ha, nông dân áp dụng đồng bộ các quy trình kỹ thuật như “1 phải, 5 giảm”, “3 giảm, 3 tăng”, tưới ướt - khô xen kẽ và sử dụng chế phẩm sinh học xử lý rơm rạ, nhờ đó lúa sinh trưởng tốt, ít sâu bệnh, chi phí sản xuất giảm đáng kể trong khi năng suất vẫn ổn định.

Anh Trần Quốc Duẫn (thành viên hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp Hồng Phát) canh tác hơn 3 ha lúa theo quy trình giảm phát thải cho biết: tham gia vào quy trình canh tác mới, lượng giống gieo sạ giảm được 5 kg/công, phân bón cũng tiết giảm khoảng 10 kg/công. Chỉ tính riêng 2 khoản chi phí đầu vào này, gia đình tiết kiệm 300.000 đồng/công. Theo anh Duẫn, không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội so với tập quán canh tác truyền thống, sản xuất theo quy trình giảm phát thải còn giúp bảo vệ cây lúa trước dịch bệnh.

Tương tự, anh Nguyễn Văn Châu, có 3 ha lúa sản xuất theo quy trình giảm phát thải cho hay: hiệu quả mô hình mang lại rõ ràng nhất là giảm lượng lúa giống, giảm phân bón, giảm số lần phun thuốc bảo vệ thực vật… nên tiết kiệm được chi phí đầu tư.

“Tham gia mô hình sản xuất lúa giảm phát thải, tôi nhận thấy hiệu quả rõ rệt nhờ áp dụng các giải pháp kỹ thuật mới. Chi phí đầu vào giảm, đặc biệt là phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Lúa phát triển khỏe, ít sâu bệnh, quan trọng hơn là được doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm với giá tốt. Gia đình tôi cũng như nhiều thành viên hợp tác xã rất yên tâm sản xuất”, anh Nguyễn Văn Châu chia sẻ.

Ông Nguyễn Hồng Phúc, Chủ tịch HĐQT Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Hồng Phát cho biết: Hợp tác xã có 65 thành viên đều là nông hộ của ấp. Vụ lúa Đông xuân năm 2025 - 2026, hợp tác xã tiếp tục thực mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp trên diện tích 50 ha. Mô hình này áp dụng các tiến bộ khoa học - kỹ thuật như: "1 phải, 5 giảm", "3 giảm, 3 tăng", sạ hàng kết hợp với bón vùi phân, bổ sung phân hữu cơ và giảm phân vô cơ, quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), ứng dụng máy bay không người lái trong bón phân, phun thuốc...

Đánh giá về mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh, ông Nguyễn Hồng Phúc chia sẻ: năng suất và chất lượng lúa tăng hơn so với sản xuất truyền thống. Cụ thể, bình quân mỗi ha giảm 30% lượng giống, tiết kiệm 3 - 3,5 triệu đồng chi phí đầu vào. Năng suất đạt bình quân 6,5 - 7 tấn/ha. Bên cạnh đó, việc sử dụng máy bay không người lái bón phân, phun thuốc; thu gom rơm tái sử dụng, hạn chế đốt đồng cũng góp phần giảm phát thải, cải thiện môi trường sản xuất. Điều làm các thành viên Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Hồng Phát yên tâm hơn, đó là được doanh nghiệp bao tiêu với giá cao hơn thị trường 200 đồng/kg. Không chỉ đầu ra ổn định mà lợi nhuận cao hơn khoảng 20% so với trước đây nên nông dân rất phấn khởi.

Ông Ngô Nguyên Phong, Bí thư Đảng ủy xã Vĩnh Thanh, tỉnh Cà Mau cho biết: canh tác lúa theo mô hình phát thải thấp không chỉ giúp nâng cao giá trị hạt gạo mà còn cải thiện trực tiếp môi trường sống và sức khỏe của nông dân. Lúa được sản xuất theo hướng an toàn, phát thải thấp, tạo cơ sở để nâng cao giá bán nhờ đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và chứng nhận an toàn. Điều này tạo nên sự lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng, khiến người dân mong muốn được nhân rộng mô hình.

“Vĩnh Thanh là xã thuần nông, trong thời gian tới sẽ nhân rộng mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Trước mắt, xã mở rộng quy mô từ 50 ha lên 100 ha trong giai đoạn 2026–2027. Ngoài ra, hiện đã có doanh nghiệp đang xúc tiến liên kết cùng mông dân tổ chức sản xuất lúa theo qui trình phát thải thấp. Dự kiến sẽ có trên 1000 ha thực hiện theo hình thức liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân. Điều này sẽ giúp Vĩnh Thanh trở thành địa phương tiên phong của tỉnh Cà Mau trong việc chuyển đổi sản xuất nông nghiệp phát thải thấp”, ông Ngô Nguyên Phong chia sẻ.

Ông Phạm Văn Mười, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau thông tin: sau hơn 1 năm triển khai thực hiện Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030, ngành nông nghiệp đã xây dựng được nhiều mô hình thí điểm canh tác theo tiêu chuẩn.

Các mô hình canh tác thí điểm đã mang lại hiệu quả cao như: Giảm lượng phân bón, thuốc trừ sâu, tăng sản lượng lúa, giảm phát thải và quan trọng là chất lượng lúa gạo sản xuất từ mô hình được cải thiện tốt. Riêng vụ lúa Đông xuân 2025 - 2026, tỉnh thực hiện 24 mô hình lúa phát thải thấp, với tổng diện tích khoảng 1.400 ha. Kết quả sơ bộ cho thấy lợi nhuận của người dân tăng từ 4 - 6 triệu đồng/ha. Đáng chú ý, về mặt môi trường, các cơ quan chuyên môn ước định lượng khí nhà kính giảm từ 3,3-3,5 tấn CO2/ha. Đây là những chỉ số quan trọng để Cà Mau tự tin hướng tới mục tiêu 55.000 ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại 20 xã, phường trọng điểm theo Đề án của Chính phủ đến năm 2030.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau Phạm Văn Mười nhấn mạnh: để đạt mục tiêu này cùng với việc vận động nông dân, hợp tác xã, tổ hợp tác và doanh nghiệp tham gia liên kết sản xuất – tiêu thụ thông qua hợp đồng, nâng cao nhận thức người dân về phát triển chuỗi giá trị lúa gạo theo hướng, bền vững, ngành nông nghiệp và môi trường sẽ tiếp tục tổ chức đào tạo, bồi dưỡng năng lực cho cán bộ phụ trách nông nghiệp trong triển khai các gói kỹ thuật, hệ thống MRV và các nội dung thực hiện của Đề án. Đồng thời nâng cao năng lực quản trị, xây dựng phương án sản xuất - kinh doanh, kiến thức về Luật Hợp tác xã, liên kết chuỗi và ghi chép nhật ký sản xuất,… cho cán bộ quản lý hợp tác xã, tổ hợp tác và hộ dân trực tiếp sản xuất.

Tỉnh Cà Mau cũng sẽ tiếp tục đầu tư nâng cấp, hoàn thiện hệ thống thủy lợi và ô đê bao hiện có; đầu tư đồng bộ hệ thống thủy lợi với hạ tầng giao thông nội đồng, liên vùng,… nhằm chủ động tưới, tiêu theo quy trình tưới ngập khô xen kẽ, kiểm soát xâm nhập mặn và mực nước; đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho cơ giới hóa, vận chuyển vật tư và nông sản, phục vụ sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp.

Cùng với đó, tỉnh sẽ đẩy mạnh khuyến nông cơ sở, đặc biệt là ấp, xã; lấy hợp tác xã, tổ hợp tác nông nghiệp, doanh nghiệp, nông dân sản xuất giỏi, điển hình làm nền tảng để hỗ trợ nông dân sản xuất bền vững dựa trên 3 nhóm nhiệm vụ trọng tâm gồm chuyển giao công nghệ, kỹ thuật tiên tiến; hỗ trợ hình thành phát triển hợp tác xã; thông tin thị trường, liên kết sản xuất, đa dạng hóa chức năng và phương thức hoạt động khuyến nông.