Thêm nút thắt mới với nguồn cung dầu mỏ

Nếu trong giai đoạn đầu của cuộc chiến giữa Mỹ và Iran, thế giới chủ yếu chú ý tới eo biển Hormuz, thì hiện nay, eo biển Bab el-Mandeb ở Biển Đỏ đang là điểm nóng mới của thị trường năng lượng.

Eo biển này bị gián đoạn nghiêm trọng tương tự eo biển Hormuz sau khi lực lượng Houthi áp đặt các lệnh phong toả hàng hải nhằm vào các tàu thương mại giao thương với các cảng của Saudi Arabia. Houthi cảnh báo rằng các tàu vi phạm có thể trở thành mục tiêu. Sau cảnh báo của Houthi, đã có hai tàu chở dầu của Saudi Arabia bị tấn công.

Tình hình tiếp tục nóng lên khi ngày 25/7, Houthi phóng tên lửa nhằm vào lãnh thổ Saudi Arabia. Liên quân do Saudi Arabia dẫn đầu đã không kích trả đũa, nhằm vào nhiều mục tiêu của Houthi ở miền Tây Yemen. Sau đó, Houthi tiếp tục phóng tên lửa nhằm vào thành phố Jizan ở miền Nam Saudi Arabia.

Việc Saudi Arabia nối lại các cuộc không kích nhằm vào Houthi sau thời gian dài tương đối kiềm chế đang làm dấy lên lo ngại rằng mặt trận Yemen có thể nóng trở lại, đe dọa an ninh hàng hải trên Biển Đỏ và tuyến vận tải năng lượng chiến lược Bab el-Mandeb.

Giới quan sát lưu ý rằng tuyến đường qua eo biển Bab el-Mandeb vốn được xem là “hành lang sống còn” cho hoạt động xuất khẩu dầu thô kể từ khi xung đột giữa Mỹ và Iran bùng phát. Đây là một trong những tuyến hàng hải chiến lược quan trọng nhất thế giới, nơi mọi tàu thuyền muốn đi vào hoặc rời Biển Đỏ đều phải đi qua. Bab el-Mandeb hiện đảm nhận khoảng 12% tổng thương mại toàn cầu và khoảng 25% lưu lượng vận chuyển container quốc tế. Vì vậy, gián đoạn nào tại Bab el-Mandeb cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động vận tải qua toàn bộ Biển Đỏ, trong đó có dòng chảy dầu mỏ từ Trung Đông sang các khu vực khác.

Các chuyên gia cảnh báo khi Bab el-Mandeb cũng bị phong tỏa trong bối cảnh eo biển Hormuz vẫn chưa thể hoạt động bình thường, khoảng 1/4 nguồn cung dầu khí của thế giới sẽ bị ảnh hưởng.

Giá dầu sẽ đi về đâu?

Các diễn biến chiến sự tại Trung Đông giữa Mỹ và Iran và mới đây nhất là giữa Houthi và Saudi Arabia đã khiến giá dầu biến động mạnh.

Sau khi Houthi tấn công các tàu chở dầu của Saudi Arabia tại eo biển Bab el-Mandeb, ngày 23/7, giá dầu thô thế giới đã tăng lên trên mốc 100 USD/thùng lần đầu tiên trong hai tháng qua.

Không lâu sau đó, khi Mỹ tạm ngừng tấn công Iran để tạo không gian cho hoạt động ngoại giao, giá dầu lại quay đầu giảm sâu. Ngày 28/7, giá dầu thế giới giảm phiên thứ ba liên tiếp xuống mức thấp nhất trong hơn một tuần. Vào lúc 14 giờ 39 phút (giờ Việt Nam), giá dầu Brent giao kỳ hạn giảm 1,75 USD, tương đương 1,98%, xuống còn 86,61 USD/thùng, mức thấp nhất kể từ ngày 17/7. Giá dầu ngọt nhẹ Mỹ (WTI) giao kỳ hạn cũng giảm 1,26 USD, tương đương 1,53%, xuống 81,35 USD/thùng, mức thấp nhất kể từ ngày 20/7.

Giá dầu biến động mạnh theo diễn biến địa chính trị khiến các dự báo cũng liên tục thay đổi. Ngân hàng Goldman Sachs dự báo giá dầu Brent có thể giảm xuống khoảng 80 USD/thùng vào cuối năm nay nếu eo biển Hormuz được mở lại hoàn toàn trong quý IV/2026. Tuy nhiên, ngân hàng này cũng cho rằng các gián đoạn tại Biển Đỏ và nguy cơ tấn công vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Saudi Arabia vẫn có thể đẩy giá dầu tăng trở lại.

Giới phân tích cho rằng nếu Houthi thực sự ngăn chặn được hoạt động vận chuyển dầu qua Biển Đỏ, giá dầu không chỉ tiếp tục tăng mà còn có thể duy trì ở mức cao trong thời gian dài do thị trường ngày càng thắt chặt. Tác động sẽ rất lớn ngay trong tháng đầu tiên, trong đó dòng chảy dầu của Saudi Arabia sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Trong khi đó, nhu cầu dầu vẫn rất lớn trong khi nguồn cung có thể không dồi dào như dự báo trước đây, nhất là khi không chỉ nguồn cung từ Trung Đông bị gián đoạn. Hiện nay, nguồn cung qua cảng của Nga trên Biển Đen cũng bị ảnh hưởng do các cuộc tấn công của Ukraine.

Đợt gián đoạn nguồn cung mới này diễn ra vào thời điểm không thể bất lợi hơn. Sau khi nhiều nước đã xả hàng trăm triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược nhằm kiềm chế giá nhiên liệu bán lẻ, lượng dầu dự trữ tại nhiều nơi đã giảm xuống mức rất thấp, thậm chí ở ngưỡng báo động. Các kho dự trữ cần được bổ sung trở lại. Tuy nhiên, trong bối cảnh nguồn cung ngày càng thắt chặt thay vì dồi dào hơn, mục tiêu này sẽ rất khó thực hiện.

Dự báo triển vọng giá dầu trong sáu tháng cuối năm sẽ phụ thuộc đồng thời vào ba yếu tố: diễn biến nguồn cung tại các điểm nóng địa chính trị, sức khỏe của kinh tế thế giới và nhu cầu tiêu thụ thực tế.

Các nước gấp rút ứng phó

Trong bối cảnh hai eo biển kể trên đang bị gián đoạn, một số quốc gia châu Á đang gấp rút tìm cách tránh cuộc khủng hoảng năng lượng lớn thứ hai chỉ trong vòng sáu tháng.

Ông Ahmed Helal, chuyên gia của tổ chức nghiên cứu Asia Group, nhận định: “Các nước đang gần như vét đến đáy thùng về năng lực dự trữ toàn cầu... Hiện lượng dầu còn rất ít”.

Sau khi hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz gần như dừng hẳn vào tháng 3, nhiều nước đã khẩn trương triển khai các biện pháp giảm thiểu tác động. Có nước khởi động lại các nhà máy nhiệt điện than, có nước áp dụng tuần làm việc bốn ngày.

Mối đe dọa từ Houthi đã khiến Philippines, Ấn Độ và Hàn Quốc tăng cường dự trữ chiến lược dầu mỏ và khí đốt. Ở nhiều nước, cuộc khủng hoảng cũng tạo thêm động lực để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo.

Nhật Bản cùng các nước láng giềng đã phải chi hàng tỷ USD để trợ giá nhiên liệu nhằm kiềm chế giá xăng dầu, gây áp lực lớn lên ngân sách. Sau các động thái mới của Houthi ở Biển Đỏ, một số nước như Hàn Quốc đã nhanh chóng gia hạn chính sách giảm thuế nhiên liệu.

Trong khi đó, chi phí nhập khẩu tăng mạnh đã đẩy lạm phát lên cao, gia tăng sức ép đối với các chính phủ của những nền kinh tế lớn trong khu vực như Nhật Bản và Indonesia.

Giờ đây, dự báo tình hình sẽ thêm căng thẳng. Một số nhà máy lọc dầu của Nhật Bản và Hàn Quốc đang tìm cách né tránh mối đe dọa từ Houthi bằng cách chuyển hướng tàu đi qua kênh đào Suez, tiến vào Địa Trung Hải rồi vòng qua châu Phi. Tuy nhiên, lộ trình này kéo theo chi phí rất lớn.

Các tàu chở dầu cỡ lớn không thể đi qua kênh đào Suez khi chở đầy hàng. Điều đó buộc các tàu phải dỡ tới một nửa lượng dầu tại Biển Đỏ, sau đó vận chuyển qua đường ống Sumed của Ai Cập tới bờ Địa Trung Hải rồi mới bốc trở lại sau khi tàu đi qua kênh đào Suez, khiến chi phí và tính phức tạp về hậu cần tăng đáng kể.

Nếu chuyển hướng qua Địa Trung Hải rồi vòng qua Mũi Hảo Vọng, thời gian vận chuyển đối với hầu hết các nước nhập khẩu ở châu Á sẽ tăng hơn gấp đôi, tiếp tục làm chi phí vận tải và nhiên liệu leo thang. Hiện tại, nhiều doanh nghiệp vẫn chấp nhận gánh khoản chi phí này.

Ngoài ra, phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh đối với tàu chở dầu đã tăng gấp đôi trong tuần qua, có thể làm chi phí mỗi chuyến vận chuyển tăng thêm hàng trăm nghìn USD. Những khoản chi phí này cuối cùng sẽ do người tiêu dùng phải trả trong khi họ vốn vẫn đang chịu tác động từ cú sốc năng lượng do cuộc chiến Mỹ - Iran gây ra.

Nhìn chung, diễn biến tại hai eo biển cho thấy thị trường năng lượng toàn cầu đang bước vào giai đoạn bất ổn mới, trong đó yếu tố địa chính trị sẽ tiếp tục chi phối mạnh giá dầu và an ninh năng lượng của nhiều quốc gia.