Mỗi mẫu ADN được thu thập là thêm một cơ hội để xác định danh tính các liệt sĩ còn thiếu thông tin, đáp ứng mong mỏi của thân nhân sau nhiều thập kỷ chờ đợi.

Xác định Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, tỉnh Gia Lai đang tập trung nguồn lực triển khai đồng bộ các giải pháp, phấn đấu hoàn thành các mục tiêu được giao trước ngày 20/5/2027. Theo Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Gia Lai, chiến dịch tập trung vào ba nhóm nhiệm vụ gồm: rà soát, chuẩn hóa dữ liệu liệt sĩ và mộ liệt sĩ; đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trong và ngoài nước; lấy mẫu, giám định ADN và kết nối ngân hàng gen thân nhân với dữ liệu hài cốt liệt sĩ.

Qua thống kê, toàn tỉnh Gia Lai có trên 54.000 liệt sĩ, trong đó hơn 31.000 hài cốt đã được quy tập; gần 24.000 liệt sĩ vẫn chưa được tìm thấy. Trên địa bàn tỉnh hiện có gần 12.000 phần mộ chưa xác định được thông tin, cần lấy mẫu phục vụ giám định ADN tại 119 nghĩa trang. Khối lượng công việc lớn, thời gian thực hiện không còn nhiều, trong khi quá trình triển khai phải đối mặt với nhiều khó khăn do chiến tranh đã lùi xa, nguồn thông tin về nơi chôn cất liệt sĩ ngày càng ít, nhân chứng tuổi cao, trí nhớ giảm. Nhiều nghĩa trang đã được tôn tạo qua nhiều lần, phần mộ có kết cấu kiên cố; hài cốt hàng chục năm an táng bị phân hủy mạnh nên tỷ lệ mẫu đủ điều kiện giám định ADN không cao. Việc bảo quản, vận chuyển mẫu cũng phải tuân thủ nghiêm ngặt các yêu cầu kỹ thuật trước khi chuyển đến cơ quan chuyên môn phân tích.

Những ngày này, không khí khẩn trương đang hiện rõ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Đức Cơ, một trong những địa điểm có số lượng hài cốt cần lấy mẫu ADN lớn của tỉnh Gia Lai. Từ sáng sớm, các tổ công tác đã chia nhau thành nhiều kíp thực hiện liên tục các phần việc từ khai quật, lấy mẫu, ghi chép, số hóa thông tin đến hoàn nguyên phần mộ. Cùng thời điểm, việc lấy mẫu cũng được triển khai tại một số nghĩa trang liệt sĩ ở khu vực phía Đông tỉnh nhằm bảo đảm tiến độ chung của toàn chiến dịch.

Theo ông Trịnh Quốc Thọ, Phó Chủ tịch UBND xã Đức Cơ, địa phương đã hoàn thành rà soát hồ sơ đối với 1.556 phần mộ cần lấy mẫu, đồng thời huy động lực lượng chuẩn bị đầy đủ cơ sở vật chất, nhà bạt, điện, nước và các điều kiện hậu cần phục vụ tổ công tác. Đến nay, hơn 300 mẫu đã được lấy theo đúng quy trình, tiến độ cơ bản đáp ứng yêu cầu đề ra.

Lần đầu tham gia nhiệm vụ lấy mẫu hài cốt liệt sĩ, bác sĩ Nguyễn Thị Thu Hà, Trưởng khoa Kiểm soát bệnh tật HIV, Trung tâm Y tế xã Đức Cơ cho biết, những ngày đầu chị và đồng nghiệp không tránh khỏi cảm giác hồi hộp. Công việc chủ yếu được thực hiện ngoài trời, dưới điều kiện thời tiết nắng nóng nên khá vất vả. Tuy vậy, các thành viên đều nỗ lực hoàn thành nhiệm vụ, kể cả ngày nghỉ để bảo đảm tiến độ lấy mẫu và yêu cầu chuyên môn.

Tại Nghĩa trang Liệt sĩ Mỹ Thắng (xã Phù Mỹ Đông), thiếu tá Trần Hoàng Nam, thành viên Đội K52, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Gia Lai cùng đồng đội đang tập trung cao độ thực hiện công tác khai quật và lấy mẫu hài cốt. Theo thiếu tá Trần Hoàng Nam, mỗi nghĩa trang có đặc điểm địa chất khác nhau nên phương án khai quật cũng phải điều chỉnh linh hoạt. Với những phần mộ mà hài cốt đã phân hủy nhiều hoặc vị trí chôn cất có dấu hiệu thay đổi theo thời gian, lực lượng làm nhiệm vụ phải mở rộng phạm vi tìm kiếm, đối chiếu kỹ hiện trạng để tránh bỏ sót và nâng cao khả năng thu được mẫu đủ điều kiện phục vụ giám định ADN.

Sau những ngày đầu triển khai, chiến dịch đã ghi nhận những kết quả bước đầu. Theo đại tá Phạm Văn Đạt, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Gia Lai, tính đến ngày 1/7/2026, toàn tỉnh đã khai quật hơn 1.000 phần mộ, thu được 585 mẫu đủ điều kiện giám định ADN và 456 mẫu chưa đủ điều kiện. Bốn nghĩa trang gồm Vĩnh Quang, Bình Tân, Chư Prông và Vĩnh Hảo đã hoàn thành việc lấy mẫu; các nghĩa trang còn lại đang được đẩy nhanh tiến độ.

Đại tá Phạm Văn Đạt cho biết thêm, mặc dù nhiệm vụ mới, chưa có tiền lệ với nhiều yêu cầu kỹ thuật đặc thù, nhưng cán bộ, chiến sĩ, nhân viên y tế và các lực lượng tham gia đều xác định đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, là mệnh lệnh từ trái tim, mỗi người đều làm việc với tinh thần trách nhiệm cao nhất. Bên cạnh đó, Ban Chỉ đạo tỉnh đang tiếp tục chỉ đạo các địa phương chuẩn bị đầy đủ nhân lực, trang thiết bị và tăng cường phối hợp giữa các lực lượng để bảo đảm tiến độ chiến dịch, phấn đấu hoàn thành Chiến dịch 500 ngày đêm trước dịp kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh-Liệt sĩ (27/7/1947-27/7/2027). 

Mỗi mẫu ADN thu thập được sẽ được bổ sung vào hệ thống dữ liệu phục vụ đối chứng và so sánh với ngân hàng gen thân nhân liệt sĩ. Khi các dữ liệu từng bước được hoàn thiện và kết nối, cơ hội xác định danh tính các liệt sĩ sẽ được mở rộng, giúp nhiều gia đình có thêm hy vọng tìm lại người thân sau nhiều năm mong ngóng.