Chiến tranh với Iran do Tổng thống Donald Trump phát động đang tạo ra cú sốc giá diesel, tác động mạnh nhất tại những bang từng ủng hộ ông trong cuộc bầu cử hai năm trước, khi ông cam kết kéo chi phí sinh hoạt xuống.

Đà tăng giá nhiên liệu diễn ra chưa đầy hai tháng trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, thời điểm đảng Cộng hòa phải đối mặt với cuộc cạnh tranh gay gắt về vấn đề chi phí sinh hoạt để duy trì thế đa số tại cả Hạ viện và Thượng viện. Áp lực càng lớn khi cuộc chiến ở Trung Đông đi ngược với cam kết trước đây của ông Trump rằng những cuộc xung đột như vậy đã là chuyện thuộc về quá khứ của nước Mỹ.

Ông Trump thừa nhận giá xăng có thể chưa giảm trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Trong tuần này, ông còn cam kết khoản “cổ tức” trị giá 5.000 USD cho mỗi người trưởng thành Mỹ nếu cử tri đưa đảng Cộng hòa trở lại quyền kiểm soát Quốc hội.

Tuy nhiên, đến ngày 11/9, giá diesel bình quân trên toàn nước Mỹ đã lập kỷ lục 6,05 USD/gallon, tăng từ 5,85 USD một tuần trước và 3,70 USD cùng kỳ năm ngoái. Chiến tranh với Iran do ông Trump phát động hồi tháng 2 tiếp tục gây gián đoạn nghiêm trọng các dòng chảy nhiên liệu trên toàn cầu.

Diesel đóng vai trò quan trọng trong mạng lưới vận tải hàng hóa và giao nhận của Mỹ, đồng thời được sử dụng rộng rãi trong các thiết bị máy móc nông nghiệp. Vì vậy, chi phí nhiên liệu tăng không chỉ dừng lại ở các trạm bơm mà còn có thể được chuyển vào giá thực phẩm, hàng hóa giao tận nhà và nhiều mặt hàng khác.

Một số doanh nghiệp đã bắt đầu áp dụng các khoản phụ phí nhằm bù đắp chi phí vận chuyển tăng cao.

Theo dữ liệu của Cục Quản lý Đường cao tốc Liên bang Mỹ (FHWA), mức độ phụ thuộc vào diesel có sự khác biệt đáng kể giữa các bang. Trong bảng xếp hạng năm 2023, diesel chiếm 55,45% lượng nhiên liệu sử dụng trên đường cao tốc tại Wyoming, 47,37% tại Alaska và trên 30% tại mỗi bang trong số 15 bang có tỷ lệ sử dụng diesel cao nhất.

Đáng chú ý, ông Trump giành chiến thắng tại 13 trong số 15 bang này trong cuộc bầu cử năm 2024. Điều này cho thấy đà tăng giá diesel đang tạo ra một bài toán chính trị không nhỏ đối với Tổng thống trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11.

Ở chiều ngược lại, trong 15 bang có tỷ lệ sử dụng diesel thấp nhất, không tính thủ đô Washington D.C., bà Kamala Harris, đối thủ của ông Trump trong cuộc bầu cử năm 2024, giành chiến thắng tại 12 bang.

Các số liệu của FHWA phản ánh cơ cấu nhiên liệu sử dụng trên đường cao tốc ở từng bang, chứ không trực tiếp đo lường chi phí mà các hộ gia đình phải gánh chịu. Do đó, chưa thể xác định chính xác nhóm cử tri nào đang chịu tác động lớn nhất từ giá diesel tăng.

Dù vậy, chi phí vận tải cao hơn không bị giới hạn trong phạm vi một bang. Khi các doanh nghiệp vận chuyển phải trả nhiều tiền hơn cho nhiên liệu, mức tăng này có thể được chuyển sang các bang khác thông qua giá hàng hóa và dịch vụ, khiến tác động lan rộng trên toàn quốc.

Sự trùng hợp giữa khu vực sử dụng nhiều diesel và bản đồ bầu cử chưa phải yếu tố duy nhất khiến giá nhiên liệu trở thành vấn đề nhạy cảm với ông Trump. Dữ liệu khảo sát cho thấy mức độ ảnh hưởng còn có thể liên quan đến loại phương tiện mà cử tri Cộng hòa thường sử dụng.

Một khảo sát đại diện toàn quốc do Consumer Reports phối hợp với NORC thực hiện cho thấy người thuộc đảng Cộng hòa hoặc có xu hướng nghiêng về đảng này có khả năng sử dụng xe bán tải làm phương tiện chính cao hơn gấp đôi so với người thuộc đảng Dân chủ hoặc nghiêng về đảng Dân chủ. Tỷ lệ lần lượt là 15% và 7%.

Xe bán tải cũng có xu hướng sử dụng diesel nhiều hơn đáng kể so với các dòng xe chở khách phổ biến khác.

Trong cùng khảo sát, 7% người lái xe bán tải cho biết phương tiện của họ sử dụng diesel. Con số này chỉ là 1% ở nhóm lái sedan và 1% ở nhóm sử dụng SUV hai hàng ghế.

Cú tăng giá diesel vì vậy có thể trở thành một sức ép đáng kể đối với chính quyền ông Trump, khi chi phí nhiên liệu đang tác động đồng thời đến vận tải, nông nghiệp và đời sống người tiêu dùng, trong bối cảnh đảng Cộng hòa chuẩn bị bước vào một cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ được dự báo sẽ đặc biệt quyết liệt về vấn đề chi phí sinh hoạt.