Bài 1: Minh bạch chuỗi cung ứng để ngăn ngừa rủi ro

Những sự cố liên quan đến bữa ăn học đường xảy ra liên tiếp đang khiến nhiều phụ huynh không khỏi bất an khi gửi con ở trường cả ngày. Từ thực tế đó, yêu cầu kiểm soát chặt chẽ chất lượng thực phẩm ngày càng trở nên cấp thiết nhằm tăng minh bạch và nâng cao an toàn cho suất ăn học sinh.

Lộ khoảng trống trong giám sát bữa ăn

Vấn đề an toàn thực phẩm trong trường học liên tục trở thành mối quan tâm lớn của xã hội khi thời gian gần đây liên tiếp xảy ra một số vụ nghi ngộ độc trong bữa ăn bán trú. Điển hình như vụ 184 học sinh Trường Tiểu học Bình Quới Tây phải nhập viện và điều trị tại nhiều cơ sở y tế trên địa bàn TP Hồ Chí Minh trong giữa tháng 4 vừa qua đã khiến không ít phụ huynh lo lắng. Kết quả phân tích ban đầu cho thấy 7/10 mẫu phân dương tính với vi khuẩn Salmonella - một trong những tác nhân phổ biến gây nhiễm khuẩn đường tiêu hóa liên quan đến thực phẩm.

Chị NG.T.M.A - một phụ huynh có con học tại Trường Tiểu học Bình Quới cho biết, gia đình không khỏi lo lắng khi xảy ra vụ việc liên quan đến bữa ăn học đường. “Mỗi ngày con ăn bán trú ở trường, phụ huynh gần như chỉ biết tin tưởng nhà trường. Nhưng khi xảy ra sự cố, chúng tôi rất hoang mang vì không rõ nguồn thực phẩm được kiểm soát ra sao. Điều phụ huynh cần không chỉ là cam kết, mà là sự minh bạch cụ thể từ khâu nguyên liệu đến chế biến để có thể yên tâm gửi gắm con em mình”, chị M. A bày tỏ.

Không chỉ dừng lại ở một sự cố đơn lẻ, trước đó tại Hà Nội, vụ việc Công ty TNHH Thực phẩm Cường Phát bị phát hiện tuồn hơn 300 tấn thịt lợn bệnh vào các bếp ăn trường học đã phơi bày nhiều lỗ hổng trong công tác quản lý. Thực tế cho thấy, dù không thiếu quy trình, quy định về lựa chọn nhà cung cấp thực phẩm, song khâu giám sát việc thực hiện lại chưa hiệu quả, đặc biệt là kiểm soát chất lượng bữa ăn.

Trước những nguy cơ trong vấn đề an toàn thực phẩm, Sở An toàn Thực phẩm TP Hồ Chí Minh đã triển khai nhiều biện pháp nhằm siết chặt quản lý, trong đó có việc tổ chức ký cam kết đảm bảo an toàn thực phẩm giữa cơ quan quản lý và các đơn vị cung ứng; đồng thời cũng tăng cường kiểm tra đột xuất, tập huấn cho khoảng 3.500 trường học về quy trình đảm bảo an toàn thực phẩm trong bếp ăn tập thể.

PGS.TS Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP Hồ Chí Minh cho biết, trong bối cảnh thời tiết nắng nóng kéo dài, nguy cơ thực phẩm bị ôi thiu, nhiễm khuẩn gia tăng đáng kể nếu không được bảo quản đúng quy trình. Đây cũng là thời điểm các vụ ngộ độc thực phẩm dễ xảy ra, đặc biệt tại các bếp ăn tập thể như trường học - nơi phục vụ số lượng lớn suất ăn mỗi ngày. Điều này càng khiến phụ huynh thêm lo lắng khi con em sử dụng bữa ăn bán trú tại trường.

Theo bà Lan, với đặc thù là đô thị lớn, phục vụ nhu cầu thực phẩm cho khoảng 14 triệu dân, TP Hồ Chí Minh hiện đang quản lý hơn 30.000 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm. Trong khi đó, lực lượng làm công tác quản lý còn mỏng, dẫn đến áp lực rất lớn trong việc kiểm tra, giám sát thường xuyên.

Đáng chú ý, sau khi mở rộng địa bàn, Thành phố hiện có khoảng 3.500 trường học với nhiều mô hình tổ chức bếp ăn khác nhau, từ nấu tại chỗ đến thuê đơn vị cung cấp suất ăn. Sự đa dạng này khiến công tác kiểm soát càng phức tạp, đòi hỏi phải có giải pháp đồng bộ, minh bạch hơn để hạn chế rủi ro và bảo đảm an toàn thực phẩm cho học sinh.

Minh bạch chuỗi cung ứng thực phẩm

Trước áp lực đảm bảo an toàn thực phẩm trong bếp ăn học đường, bà Trần Tiểu Quỳnh, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Lê Văn Tám cho rằng, thực tế nếu chỉ dựa vào kiểm tra hành chính thì khó có thể kiểm soát toàn diện. Trong bối cảnh cạnh tranh về giá và chi phí ngày càng lớn, một số nhà cung cấp có thể cắt giảm chất lượng, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn thực phẩm.

Thực tế đã ghi nhận những trường hợp thực phẩm không đảm bảo như bảo quản sai quy trình, sử dụng nguyên liệu không đạt chuẩn hoặc xử lý nhằm “qua mặt” khâu kiểm tra.

Theo bà Trần Tiểu Quỳnh, yêu cầu đặt ra hiện nay là phải xây dựng cơ chế giám sát chặt chẽ, liên thông giữa các khâu trong chuỗi cung ứng, từ nguyên liệu đầu vào đến chế biến và phân phối. Một trong những giải pháp hiệu quả là tạo “áp lực ngược” từ chính nhà trường - đơn vị sử dụng trực tiếp, với các nhà cung cấp. Khi nhiều trường cùng tham gia vào một hệ thống kiểm soát chung, quy mô thị trường đủ lớn sẽ buộc các đơn vị cung ứng phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn nếu muốn duy trì hợp đồng lâu dài.

Ông Nguyễn Nguyên Phương, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP Hồ Chí Minh cũng cho rằng, để giải quyết tận gốc vấn đề an toàn thực phẩm ở trường học, cần hướng tới việc minh bạch toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm - từ nguồn nguyên liệu, khâu vận chuyển đến chế biến và phân phối. Theo đó, việc ứng dụng công nghệ như truy xuất nguồn gốc hay triển khai mô hình “tick xanh trách nhiệm” sẽ đóng vai trò quan trọng, giúp kiểm soát chặt chẽ chất lượng thực phẩm trong thời gian tới.

Theo ông Phương, hiện giải pháp “tick xanh trách nhiệm” được xem là bước tiến trong quản lý hiện đại, khi mỗi mắt xích trong chuỗi cung ứng đều được kiểm soát, truy vết rõ ràng. Người tiêu dùng, nhà trường và cơ quan quản lý có thể dễ dàng tiếp cận thông tin về nguồn gốc thực phẩm, qua đó tăng tính minh bạch và trách nhiệm của các bên liên quan.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Nguyên Phương cũng cho rằng, công nghệ chỉ là một phần của bài toán. Trong khi chờ các giải pháp đồng bộ được hoàn thiện, yếu tố then chốt vẫn là ý thức trách nhiệm của từng mắt xích trong chuỗi cung ứng. Từ nhà cung cấp, đơn vị chế biến, nhà trường đến cơ quan quản lý và cả phụ huynh đều cần tham gia giám sát một cách chủ động.

Ở góc độ lâu dài, việc xây dựng một hệ sinh thái thực phẩm minh bạch, có sự tham gia của nhiều bên, từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp đến cộng đồng sẽ là nền tảng quan trọng để đảm bảo an toàn bữa ăn học đường. Khi toàn bộ chuỗi cung ứng được kiểm soát chặt chẽ, rủi ro mất an toàn thực phẩm sẽ được giảm thiểu đáng kể.

"Đảm bảo an toàn thực phẩm trong trường học không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà còn là yêu cầu lâu dài, gắn với sức khỏe và sự phát triển của thế hệ tương lai. Việc áp dụng các giải pháp công nghệ kết hợp với nâng cao trách nhiệm của các bên liên quan sẽ là chìa khóa để xây dựng những bữa ăn học đường an toàn, bền vững", ông Nguyễn Nguyên Phương cho biết thêm.

Bài 2: Thêm nhiều 'lá chắn' mới