Theo Financial Times ngày 24/3, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đã tới Canberra để hoàn tất thỏa thuận với Thủ tướng Anthony Albanese, đánh dấu bước tiến quan trọng sau 8 năm đàm phán. Thỏa thuận thương mại được kỳ vọng giúp EU mở rộng tiếp cận nguồn khoáng sản quan trọng của Australia, trong khi hiệp ước an ninh tạo điều kiện để các doanh nghiệp Australia tham gia chương trình tái vũ trang trị giá 150 tỷ euro của EU.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh cả EU và Australia đều chịu tác động từ các chính sách thuế quan của Chính quyền Tổng thống Trump, đồng thời lo ngại về mức độ cam kết an ninh của Mỹ. Hai bên vì vậy đang tăng cường hợp tác nhằm đa dạng hóa đối tác và củng cố khả năng tự chủ chiến lược.

Theo các điều khoản đã công bố, thỏa thuận thương mại có thể giúp giá trị xuất khẩu của EU sang Australia tăng trưởng mạnh trong thập kỷ tới, đạt khoảng 17,7 tỷ euro mỗi năm và tiết kiệm khoảng 1 tỷ euro tiền thuế quan hàng năm. Về phía Australia, Thủ tướng Albanese cho biết các thỏa thuận này có thể đóng góp khoảng 10 tỷ AUD mỗi năm cho nền kinh tế.

Một trong những nội dung then chốt là hợp tác về khoáng sản chiến lược như lithium và mangan, những nguyên liệu thiết yếu cho công nghệ năng lượng sạch và quốc phòng. Australia sẽ tạo điều kiện cho đầu tư từ EU vào khai thác và chế biến các tài nguyên này, trong khi EU được hưởng lợi từ việc đa dạng hóa nguồn cung ngoài Trung Quốc, quốc gia hiện chiếm ưu thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Các cuộc đàm phán dù đã vấp phải nhiều tranh cãi, đặc biệt liên quan đến nông nghiệp, nhưng hai bên đã đạt được thỏa thuận thông qua sự nhượng bộ lẫn nhau. Australia chấp nhận giảm yêu cầu về hạn ngạch miễn thuế đối với thịt bò xuất khẩu sang EU từ 50.000 tấn xuống còn 30.600 tấn mỗi năm, trong đó một phần được miễn thuế, phần còn lại chịu mức thuế 7,5%. Đổi lại, EU đồng ý mở cửa thị trường cho thịt cừu, thịt dê, đường và một số sản phẩm sữa từ Australia, bất chấp sự phản đối từ nông dân trong khối.

Một điểm đáng chú ý khác là Australia đồng ý cấm các nhà sản xuất trong nước sử dụng gần 400 tên gọi được bảo hộ của EU đối với thực phẩm và đồ uống, đồng thời dỡ bỏ thuế quan đối với hầu hết hàng hóa EU, ngoại trừ thép.

Về an ninh, thỏa thuận cho phép các công ty Australia tham gia sâu hơn vào chương trình quốc phòng của EU, với khả năng nhận tới 35% giá trị các hợp đồng trong khuôn khổ sáng kiến tái vũ trang SAFE. Đây là một phần trong chiến lược rộng hơn của EU nhằm tăng cường năng lực quốc phòng và giảm chi phí tài chính thông qua cơ chế vay chung.

EU hiện đã ký kết các thỏa thuận an ninh tương tự với một số đối tác như Anh, Canada và Nhật Bản, cho thấy xu hướng mở rộng mạng lưới hợp tác quốc phòng ngoài khối.

Trong khi đó, Australia cũng đang đẩy mạnh chiến lược đa dạng hóa thương mại nhằm giảm phụ thuộc vào Trung Quốc, đối tác thương mại lớn nhất của nước này. Trong những năm gần đây, Canberra đã ký các hiệp định thương mại với Anh, Ấn Độ và UAE và coi thỏa thuận với EU là mảnh ghép còn thiếu trong chiến lược này.

Thỏa thuận thương mại vẫn sẽ cần được phê chuẩn bởi đa số trong số 27 quốc gia thành viên EU cũng như nghị viện của hai bên, một quá trình có thể kéo dài ít nhất một năm. Trong khi đó, hiệp ước an ninh được kỳ vọng sẽ được thông qua nhanh hơn.