Theo tính toán của EC, việc thay thế nhiên liệu hóa thạch bằng điện sạch có thể giúp khối này tiết kiệm tới 260 tỷ euro mỗi năm cho hóa đơn nhập khẩu năng lượng.

Theo phóng viên TTXVN tại Brussels, động thái này được đưa ra trong bối cảnh nguồn cung dầu khí qua eo biển Hormuz thời gian qua bị gián đoạn, phơi bày mức độ phụ thuộc đáng lo ngại của EU vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu và buộc Khôi phải gấp rút tìm giải pháp thay thế. Thực tế cho thấy tiến trình điện khí hóa của EU diễn ra chậm hơn kỳ vọng, thậm chí gần như "giậm chân tại chỗ", chỉ ở mức 23% suốt một thập kỷ qua. Tỷ lệ này đồng nghĩa 77% nền kinh tế châu Âu vẫn vận hành chủ yếu bằng năng lượng hóa thạch.

Kế hoạch hành động của EC bao gồm cải cách biểu phí của các nhà vận hành lưới điện, điều chỉnh chính sách thuế năng lượng và nâng cao hiệu suất công trình xây dựng. Trong đó, đáng chú ý nhất là đề xuất luật hóa nguyên tắc yêu cầu các quốc gia thành viên bảo đảm điện không bị đánh thuế cao hơn khí đốt. Đây là nghịch lý đang tồn tại ở nhiều nước EU, làm giảm động lực để hộ gia đình và doanh nghiệp chuyển sang các công nghệ sạch như bơm nhiệt và xe điện. Tuy nhiên, các nước vẫn được quyền tự quyết cấu trúc hệ thống thuế quốc gia trong khuôn khổ quy định chung của EU.

Các tòa nhà hiện tiêu thụ khoảng một nửa lượng khí đốt của toàn EU, do đó được xác định là lĩnh vực có tiềm năng điện khí hóa lớn nhất. EC dự kiến thúc đẩy lắp đặt bơm nhiệt trong công trình xây mới, minh bạch hóa chi phí lắp đặt, đơn giản hóa thủ tục cấp phép và tận dụng các công cụ tài chính hiện có để hỗ trợ người dân từ bỏ hệ thống sưởi bằng khí đốt. Theo kịch bản của EC, một quá trình chuyển đổi lấy điện khí hóa làm trọng tâm có thể nâng số xe điện chạy pin tại EU từ 8 triệu chiếc hiện nay lên khoảng 120 triệu chiếc, và số bơm nhiệt từ 30 triệu lên khoảng 100 triệu.

Tuy nhiên, bài toán then chốt vẫn là giá điện. Nếu thiếu các biện pháp khuyến khích để kéo giảm giá điện, vốn bị đánh giá là quá cao, kế hoạch của EC sẽ khó nhận được sự đồng thuận. Nghị sĩ châu Âu người Đức Christian Ehler, phát ngôn viên về năng lượng của đảng Nhân dân châu Âu (EPP), hoan nghênh các biện pháp về quy tắc lưới điện, phí truyền tải và tính linh hoạt, đồng thời nhấn mạnh điện phải rẻ hơn thì người dân mới rời bỏ nhiên liệu hóa thạch.

Giới bảo vệ môi trường tỏ ra thận trọng hơn. Chuyên gia Thomas Lewis thuộc mạng lưới Climate Action Network Europe cảnh báo kế hoạch có nguy cơ phản tác dụng nếu không đi kèm lộ trình loại bỏ nhiên liệu hóa thạch mạnh mẽ cùng các mục tiêu ràng buộc về hiệu quả năng lượng và năng lượng tái tạo sau năm 2030.

Ông lưu ý việc đề xuất chính thức loại bỏ chỉ tiêu 100 GW công suất tái tạo mới mỗi năm có thể khiến nhu cầu điện mới lại được đáp ứng bằng chính nhiên liệu hóa thạch. Trong khi đó, ông Christian Kjaer, Giám đốc điều hành tổ chức SuperGrid Europe có trụ sở tại Brussels, đánh giá yêu cầu các nước giảm thuế điện xuống dưới mức thuế khí đốt là một quyết định táo bạo và phù hợp lợi ích dài hạn, song cho rằng mục tiêu 46% sẽ vô nghĩa nếu bị sử dụng đơn lẻ hoặc làm suy yếu việc ấn định các mục tiêu 2040 về năng lượng tái tạo và hiệu quả năng lượng.

Mục tiêu 46% sẽ đóng vai trò thước đo tham chiếu để đánh giá tiến độ thay thế nhiên liệu hóa thạch bằng điện phi carbon của EU, nằm trong khuôn khổ phân tích rộng hơn gắn với chiến lược khí hậu, năng lượng sau năm 2030, mà các chi tiết bổ sung dự kiến được công bố vào cuối năm nay.