Hội nghị thượng đỉnh mang tính biểu tượng

Theo tờ The Guardian, các lãnh đạo EU sẽ tổ chức hội nghị thượng đỉnh đầu tiên với Armenia tại thủ đô Yerevan vào ngày 5/5, ngay sau cuộc họp của khoảng 45 nguyên thủ trong khuôn khổ Cộng đồng Chính trị châu Âu ở Yerevan. Sự kiện được đánh giá là bước đi mang tính biểu tượng, cho thấy Brussels đang tăng tốc củng cố quan hệ với quốc gia từng thuộc Liên Xô này.

Tại hội nghị, Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan cùng Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa dự kiến sẽ chính thức ủng hộ việc triển khai một phái bộ EU nhằm chống can thiệp từ bên ngoài. Ngoài ra, các bên cũng sẽ thảo luận về hợp tác năng lượng, giao thông và hỗ trợ kinh tế.

EU đang thiết lập một nhóm gồm 20 - 30 chuyên gia dân sự, dự kiến hoạt động trong hai năm tại Armenia. Nhiệm vụ của nhóm là tăng cường năng lực đối phó các cuộc tấn công mạng, thao túng thông tin và các dòng tài chính bất hợp pháp được cho là có liên quan đến Nga. Phái bộ có thể được mở rộng cả về quy mô lẫn thời gian tùy theo diễn biến thực tế.

Song song đó, cơ quan đối ngoại EU cũng triển khai một đội phản ứng nhanh nhằm hỗ trợ Armenia trong ngắn hạn trước cuộc bầu cử quốc hội dự kiến diễn ra ngày 7/6 - sự kiện được coi là có ý nghĩa quyết định đối với định hướng chính trị của quốc gia này.

Cao ủy phụ trách chính sách đối ngoại EU Kaja Kallas từng cảnh báo Armenia đang phải đối mặt với các chiến dịch thông tin sai lệch quy mô lớn và tấn công mạng, nhấn mạnh rằng cử tri Armenia cần được tự do lựa chọn tương lai của mình mà không chịu tác động từ bên ngoài.

Armenia dần nghiêng về phương Tây

Một quan chức cấp cao EU nhận định hội nghị lần này là cột mốc quan trọng và là dấu hiệu cho thấy Armenia đang từng bước tái định hướng về mặt địa lý sang phương Tây. EU hiện thúc đẩy các dự án cải thiện kết nối giao thông, chuyển đổi xanh, đồng thời khởi động đàm phán nhằm tiến tới miễn thị thực ngắn hạn cho công dân Armenia.

Trong nhiều thập kỷ, Armenia được xem là đồng minh thân cận của Nga tại khu vực Caucasus. Tuy nhiên, sự thất vọng gia tăng sau khi Moskva không hỗ trợ quân sự trong các cuộc xung đột Nagorno - Karabakh năm 2020 và 2023 đã làm lung lay mối quan hệ này. Cuộc “cách mạng nhung” năm 2018 tại Armenia, với trọng tâm là dân chủ và pháp quyền, cũng góp phần đưa quốc gia này đi theo quỹ đạo khác so với Nga.

Chính phủ của Thủ tướng Pashinyan đã phát tín hiệu rõ ràng về mong muốn hội nhập sâu hơn với EU, bao gồm việc áp dụng các tiêu chuẩn của khối và thậm chí đặt mục tiêu xin gia nhập trong tương lai.

Sức ép từ Nga và những thách thức phía trước

Dù vậy, Armenia vẫn chịu áp lực đáng kể từ Nga, đối tác thương mại và an ninh quan trọng, hiện duy trì căn cứ quân sự tại thành phố Gyumri. Moskva đã áp đặt hạn chế đối với một số mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Armenia như nước khoáng và rượu cognac, đồng thời cảnh báo về khả năng cắt giảm nguồn cung khí đốt giá rẻ nếu Yerevan tiến xa hơn trong quan hệ với EU.

Trước tình hình này, Nghị viện châu Âu kêu gọi EU không dừng lại ở các động thái mang tính biểu tượng. Trong một nghị quyết không ràng buộc, cơ quan này đề xuất triển khai phái bộ quan sát bầu cử quốc tế quy mô lớn, tăng cường an ninh mạng cho hạ tầng bầu cử và áp dụng các biện pháp mạnh nhằm ngăn chặn hành vi mua phiếu.

Nghị sĩ trung dung người Pháp Nathalie Loiseau nhấn mạnh Armenia đang trông chờ vào EU để đảm bảo các cuộc bầu cử tự do và công bằng trong bối cảnh nhiều áp lực từ bên ngoài đang gia tăng.

Trong bức tranh địa chính trị nhiều biến động, những bước đi mới của EU tại Armenia cho thấy cuộc cạnh tranh ảnh hưởng giữa phương Tây và Nga tại khu vực hậu Xô Viết vẫn đang tiếp diễn với cường độ ngày càng tăng.