Theo tờ The Guardian ngày 22/4, thông qua động thái nổ súng và bắt giữ các tàu thương mại tìm cách đi qua eo biển Hormuz, Iran đang gửi đi thông điệp rằng họ có thể duy trì kiểm soát eo biển này.

Trong khi đó, thông qua việc phong tỏa các cảng của Iran, Mỹ đang theo đuổi một cách tiếp cận trực tiếp hơn. Với các biện pháp trừng phạt và hành động hải quân, Mỹ cũng đang tìm cách làm sụp đổ nền kinh tế Iran khi nước này dần hết chỗ để lưu trữ lượng dầu đang sản xuất và không thể xuất khẩu do bị phong tỏa.

Đây là một cuộc thử sức mà cả hai bên đều tin rằng thời gian đứng về phía mình.

Chánh án Iran Gholamhossein Mohseni-Eje’i nhận định: “Đối phương không có quyền đặt ra thời hạn cho chúng tôi”.

Về phần mình, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết chỉ trong vài ngày tới, kho chứa tại đảo Kharg sẽ đầy và các giếng dầu mong manh của Iran sẽ phải đóng lại. Ông nhấn mạnh: “Việc hạn chế thương mại hàng hải của Iran trực tiếp nhắm vào các nguồn thu chủ chốt của nước này”.

Nhận định này phù hợp với phân tích của tổ chức Quỹ Bảo vệ Dân chủ (FDD) khi cho rằng eo biển Hormuz không phải là vũ khí mang tính thay đổi cục diện đối với Iran mà là một điểm yếu. Dự báo rằng Iran sẽ hết chỗ lưu trữ dầu vào ngày 26/4.

Viết trên trang RealClearDefense, ông Lance B Gordon, một sĩ quan hải quân đã nghỉ hưu, bình luận: “Buộc Iran phải dừng sản xuất do thiếu kho chứa có thể gây rủi ro tổn hại lâu dài cho các mỏ dầu, như làm mất tính thấm, bị nước xâm nhập và bị nén chặt cấu trúc địa chất. Đây là những tác động có thể làm giảm vĩnh viễn sản lượng và dòng tiền trong tương lai”.

Việc buộc phải đóng cửa có thể khiến sản lượng giảm vĩnh viễn từ 300.000 đến 500.000 thùng mỗi ngày.

Giám đốc điều hành FDD, ông Mark Dubowitz, cho rằng chiến lược hiện nay là duy trì ngừng bắn ở một mặt trận và gia tăng sức ép ở mặt trận khác, trong đó Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ tăng cường áp lực bằng cách bắt giữ tàu Iran.

Mỹ đang kết hợp giữa phong tỏa, thực thi trừng phạt và cảnh báo ngầm về việc nối lại các cuộc tấn công, song song với các cuộc đàm phán.

Trong khi đó, Iran khẳng định họ hiểu và có thể làm thất bại chiến lược này của Mỹ, một phần bằng cách từ chối nối lại đàm phán cho đến khi Mỹ dỡ bỏ phong tỏa.

Công ty theo dõi hàng hóa Vortexa cho biết ít nhất 34 tàu chở dầu liên quan đến Iran đã phá vỡ lệnh phong tỏa của Mỹ kể từ khi bắt đầu, trong đó có 19 tàu rời vùng Vịnh và 15 tàu đi vào từ biển Arab.

Sáu tàu chở dầu đã vận chuyển khoảng 10,7 triệu thùng dầu thô của Iran ra ngoài, tạo ra doanh thu ước tính 910 triệu USD.

Hơn nữa, Iran dễ dàng nhận thấy các dấu hiệu rằng hành động phong tỏa eo biển Hormuz của họ đang phát huy hiệu quả. Giá dầu vẫn là chỉ số then chốt đối với Iran và hiện ở mức trên 100 USD mỗi thùng.

Ngoài ra còn có các dấu hiệu khác, như hãng Lufthansa hủy 20.000 chuyến bay do chi phí nhiên liệu cao, nhiều phòng khách sạn trống trong mùa hè này, mức dự trữ dầu tại cảng Fujairah của UAE, giá đồng và bao cao su tăng, các kho bạc châu Âu vất vả giảm thiểu lạm phát năng lượng, số ghế Thượng viện mà đảng Dân chủ đang nhắm tới trong bầu cử giữa kỳ tháng 11 tăng.

Trong cuộc chiến toàn cầu này, tâm lý của cử tri ở Mỹ về cách Tổng thống Donald Trump điều hành nền kinh tế quan trọng đối với Iran cũng như với Nhà Trắng.

Tư lệnh lực lượng không gian thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, ông Majid Mousavi, tuyên bố: “Các nước láng giềng phía Nam của Iran cần hiểu rằng nếu lãnh thổ và cơ sở của họ được sử dụng để phục vụ kẻ thù tấn công Iran, họ sẽ phải ngừng hoạt động sản xuất dầu ở Trung Đông”.

Tuy nhiên, Iran cũng ám chỉ rằng họ còn những “lá bài” khác. Hãng thông tấn Tasnim đã đề cập đến khả năng làm gián đoạn các tuyến cáp internet. Hạ tầng liên lạc của các nước vùng Vịnh tập trung tại eo biển Hormuz và nếu bị gián đoạn, thì sẽ dẫn đến thảm họa đối với các nền kinh tế số trong khu vực.

Tuy vậy, leo thang chiến tranh theo cách này có thể gây sức ép bên trong Iran. Ông Trump cho rằng ông nhận thấy dấu hiệu lãnh đạo Iran bị chia rẽ sâu sắc và đó là lý do Iran không thể phản hồi các đề xuất của Mỹ.

Mức độ chia rẽ này còn gây tranh cãi, nhưng điều không thể phủ nhận là áp lực đối với người dân Iran. Khi Iran tiếp tục ngắt internet, hàng nghìn doanh nhân, thường là người trẻ, rơi vào cảnh thất nghiệp mỗi ngày.

Cũng có những lời kêu gọi tận dụng lệnh ngừng bắn để nội bộ Iran thảo luận rộng rãi hơn về cách ứng phó, thay vì để giới tinh hoa an ninh quyết định.