Cuộc cạnh tranh chinh phục không gian đang chuyển mình mạnh mẽ, khi tham vọng địa chính trị của các cường quốc đan xen ngày càng sâu với động lực thương mại từ khu vực tư nhân. Trong bối cảnh Mỹ và Trung Quốc tăng tốc trở lại Mặt trăng, SpaceX nổi lên như một tác nhân trung tâm, vừa theo đuổi tầm nhìn dài hạn về định cư ngoài Trái đất, vừa duy trì nhịp độ các sứ mệnh then chốt cho NASA trên quỹ đạo thấp.

Ưu tiên Mặt trăng để “bảo đảm tương lai văn minh”

Theo Reuters, Elon Musk cho biết SpaceX đã điều chỉnh trọng tâm chiến lược, ưu tiên xây dựng một “thành phố tự phát triển” trên Mặt trăng - mục tiêu mà ông tin có thể đạt được trong vòng chưa đầy 10 năm. Dù kế hoạch xây dựng thành phố trên Sao Hỏa vẫn được theo đuổi và có thể bắt đầu trong 5-7 năm tới, vị tỷ phú nhấn mạnh Mặt trăng là lựa chọn nhanh hơn để bảo đảm tương lai lâu dài của nền văn minh nhân loại.

Định hướng này cũng phù hợp với các thông tin SpaceX từng chia sẻ với nhà đầu tư, trong đó công ty đặt ưu tiên cho Mặt trăng trước khi tiến xa hơn tới Sao Hỏa, với mục tiêu thực hiện một chuyến đổ bộ không người lái sớm nhất vào năm 2027. Tuyên bố của ôngMusk được đưa ra trong bối cảnh Mỹ đang chịu áp lực cạnh tranh ngày càng lớn từ Trung Quốc - quốc gia đặt mục tiêu đưa phi hành gia lên Mặt trăng trước năm 2030, tập trung vào khu vực cực nam giàu tài nguyên.

Khác với cuộc chạy đua thời Chiến tranh Lạnh giữa Mỹ và Liên Xô, cuộc đua không gian hiện nay mang diện mạo hoàn toàn mới. Theo Space.com, động lực chính không còn chỉ đến từ các chính phủ, mà ngày càng được dẫn dắt bởi các công ty tư nhân trong một thị trường đang mở rộng nhanh chóng. Chi phí phóng giảm mạnh nhờ công nghệ tên lửa tái sử dụng đã biến quỹ đạo Trái Đất tầm thấp (LEO) thành một không gian kinh tế sôi động, nơi đổi mới diễn ra với tốc độ cao.

Phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos, ông Dylan Taylor - CEO Voyager Technologies - cho rằng cần nhìn nhận không gian như “lục địa thứ tám” của nhân loại, bởi đời sống hiện đại trên Trái đất đang phụ thuộc sâu sắc vào các hạ tầng ngoài vũ trụ, từ giám sát khí hậu, thông tin liên lạc toàn cầu đến internet và định vị.

Trong bức tranh đó, Mặt trăng trở thành điểm nóng chiến lược. Trung Quốc không chỉ nhắm tới cực Nam Mặt trăng mà còn song song mở rộng trạm vũ trụ Thiên Cung và thúc đẩy các sứ mệnh Sao Hỏa, thậm chí đặt mục tiêu mang mẫu vật từ Sao Hỏa về Trái Đất sớm hơn Mỹ. Trong khi đó, NASA đang theo đuổi chương trình Artemis, với kế hoạch đưa con người trở lại Mặt trăng vào cuối thập kỷ này.

Dù một số chuyên gia cho rằng Trung Quốc có lợi thế nhờ triển khai ổn định, các lãnh đạo ngành phương Tây vẫn tin rằng cán cân chưa ngã ngũ. Lợi thế lớn nhất của Mỹ, theo họ, chính là hệ sinh thái không gian thương mại mạnh mẽ - nơi SpaceX đóng vai trò then chốt.

Falcon 9 bay trở lại, bảo đảm nhịp độ sứ mệnh

Trong khi theo đuổi những mục tiêu dài hạn ngoài Mặt trăng, SpaceX vẫn phải bảo đảm độ tin cậy cho các hoạt động hiện tại. Đầu tháng 2, Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) đã cho phép tên lửa Falcon 9 bay trở lại sau bốn ngày tạm dừng vì sự cố tầng trên. Quyết định này mở đường cho sứ mệnh Crew-12 đưa phi hành gia lên Trạm Vũ trụ Quốc tế và sớm trở lại trạng thái vận hành bình thường.

Sự cố được xử lý nhanh chóng cho thấy khả năng vừa chạy đua công nghệ, vừa duy trì vận hành ổn định, yếu tố sống còn với các công ty tư nhân trong kỷ nguyên không gian mới.

Cuộc cách mạng tiếp theo: xử lý dữ liệu ngay trên quỹ đạo

Nhìn xa hơn, các chuyên gia cho rằng bước ngoặt tiếp theo của ngành không gian không chỉ nằm ở việc ai đặt chân lên Mặt trăng trước, mà ở cách khai thác dữ liệu ngoài vũ trụ. Nhờ khả năng đưa phần cứng lên quỹ đạo nhanh và thường xuyên - điều SpaceX góp công lớn - các doanh nghiệp đang phát triển công nghệ xử lý dữ liệu và trí tuệ nhân tạo trực tiếp trong không gian, thay vì gửi toàn bộ dữ liệu thô về Trái Đất.

Trong bối cảnh đó, Mặt trăng không chỉ là biểu tượng chính trị hay khoa học, mà đang trở thành nền tảng để thiết lập trật tự mới cho “lục địa thứ tám”. Và cuộc đua hiện nay, với SpaceX ở vị trí trung tâm, sẽ không chỉ quyết định ai đi trước, mà còn định hình cách nhân loại sinh sống, khai thác và quản trị không gian trong nhiều thập kỷ tới.