Hơn một nửa tổn thất của Không quân Mỹ là MQ-9 Reaper

Theo tờ The EurAsian Times, một báo cáo mới của Quốc hội Mỹ cho biết ít nhất 42 máy bay của Không quân Mỹ (USAF) đã bị phá hủy hoặc hư hại nghiêm trọng trong cuộc xung đột với Iran diễn ra từ cuối tháng 2 đến đầu tháng 4/2026. Các tổn thất bao gồm máy bay bị tên lửa Iran bắn hạ trên không, khí tài bị UAV tập kích ngay tại căn cứ ở vùng Vịnh và cả các vụ bắn nhầm.

Trong số đó, MQ-9 Reaper là loại bị thiệt hại nhiều nhất khi ít nhất 24 chiếc bị phá hủy, tương đương 57% tổng tổn thất của USAF trong cuộc chiến. Một số báo cáo trước đây thậm chí cho rằng số Reaper bị mất có thể lên tới gần 30 chiếc.

Tuy nhiên, thay vì xem đây là thất bại, Tham mưu trưởng Không quân Mỹ, Tướng Kenneth S. Wilsbach, lại đánh giá cao vai trò của MQ-9 trong chiến dịch quân sự nhằm vào Iran.

Theo tạp chí lực lượng hàng không và vũ trụ, phát biểu trước Ủy ban Quân vụ Hạ viện Mỹ ngày 20/5, ông Wilsbach cho biết: “Trong chiến dịch Epic Fury, có lẽ nhân tố giá trị nhất lại là một hệ thống không người lái: MQ-9”.

Vị tướng Mỹ này nói rằng Reaper đã thực hiện rất nhiều đòn tấn công, dù không công bố con số cụ thể. Theo thông tin công khai, quân đội Mỹ đã tấn công hơn 13.000 mục tiêu tại Iran trong chiến dịch Epic Fury, bắt đầu từ ngày 28/2/2026 và kết thúc bằng lệnh ngừng bắn hôm 7/4/2026.

Trong chiến dịch này, Washington huy động gần như toàn bộ các dòng tiêm kích và oanh tạc cơ chủ lực như F-15E, F-16, F-22, F-35, A-10, B-52, B-1 và B-2. Dẫu vậy, ông Wilsbach cho rằng MQ-9 mới là “người hùng thầm lặng” của cuộc chiến.

“Không có nền tảng nào tiệm cận được MQ-9 về số lượng đòn đánh nhằm vào Iran”, ông nhấn mạnh, đồng thời cho rằng ưu thế lớn nhất của UAV là không đặt phi công vào nguy cơ bị bắn hạ hay bắt giữ.

Tổn thất lớn vì đảm nhận nhiệm vụ nguy hiểm nhất

Phần lớn các MQ-9 bị lực lượng phòng không Iran bắn hạ khi hoạt động trên không phận đối phương, số khác bị phá hủy trong các cuộc tập kích vào căn cứ Mỹ tại khu vực vùng Vịnh. Với giá thành dao động từ 16 đến 30 triệu USD mỗi chiếc, tổn thất này được xem là rất đáng kể.

Nếu cộng thêm các UAV MQ-9 bị lực lượng Houthi tại Yemen bắn hạ trong giai đoạn 2023 - 2025, mức độ hao hụt còn lớn hơn nhiều. Trước đó, nhóm vũ trang này từng tuyên bố bắn rơi từ 15 đến 20 chiếc Reaper. Riêng trong khoảng từ giữa tháng 3 đến cuối tháng 4/2025, ít nhất 7 UAV loại này được cho là đã bị mất.

Theo đánh giá của giới phân tích, các tổn thất lớn phản ánh điểm yếu cố hữu của MQ-9 trong môi trường tác chiến cường độ cao như Iran, bao gồm tốc độ chậm, diện tích phản xạ radar lớn và phụ thuộc mạnh vào liên lạc ngoài tầm nhìn.

Một số chuyên gia cho rằng MQ-9 vốn được tối ưu cho các chiến dịch chống khủng bố và chống nổi dậy, khác xa môi trường chiến trường hiện đại với mạng lưới phòng không dày đặc.

Iran có hệ thống phòng không nhiều lớp gồm tổ hợp S-300 do Nga sản xuất, Bavar-373 nội địa, Khordad cùng nhiều tên lửa đất đối không dẫn đường radar và UAV đánh chặn. Đáng chú ý, các hệ thống này vẫn tiếp tục hoạt động dù trước đó Tổng thống Mỹ tuyên bố năng lực phòng không Iran đã bị “xóa sổ hoàn toàn”.

Dù vậy, theo giới quân sự Mỹ, chính việc MQ-9 chịu tổn thất lớn cho thấy chúng đã được sử dụng sâu trong các khu vực phòng thủ nghiêm ngặt để săn lùng mục tiêu giá trị cao.

Nguồn tin cho biết trong giai đoạn cao điểm của cuộc chiến, nhiều tốp Reaper liên tục hoạt động phía trên lãnh thổ Iran nhằm trực tiếp tấn công hoặc cung cấp dữ liệu mục tiêu thời gian thực cho các khí tài khác, tập trung vào các mục tiêu “động” như máy bay, bệ phóng tên lửa hay UAV cơ động.

“Mắt thần” trên không của Mỹ

MQ-9 Reaper được thiết kế như UAV “thợ săn - sát thủ”, kết hợp khả năng trinh sát, giám sát kéo dài với năng lực tấn công chính xác.

Máy bay có tầm hoạt động hơn 1.600 km, thời gian bay liên tục khoảng 27 giờ và có thể duy trì hiện diện lâu trên khu vực chiến đấu. Điều này giúp MQ-9 đảm nhiệm hàng loạt nhiệm vụ như bảo vệ đoàn xe, yểm trợ hỏa lực, tìm kiếm cứu nạn chiến đấu, chỉ thị mục tiêu và hỗ trợ không kích chính xác.

Reaper có khả năng mang tải trọng khoảng 1,7 tấn, tương đương một “xe tải bom” trên không. Loại UAV này có thể mang tên lửa AGM-114 Hellfire, bom dẫn đường GBU-12 Paveway II, GBU-49 Enhanced Paveway và bom JDAM.

Một trong những ưu thế lớn nhất của MQ-9 là hệ thống cảm biến đa phổ tiên tiến, bao gồm camera hồng ngoại, cảm biến quang điện tử, radar khẩu độ tổng hợp cùng thiết bị chỉ thị laser. Nhờ đó, UAV có thể phát hiện và theo dõi cả những mục tiêu nhỏ, di chuyển nhanh như UAV đối phương.

Trong chiến dịch với Iran, các video do Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) công bố cho thấy nhiều quả bom dẫn đường của Không quân và Hải quân Mỹ được MQ-9 hỗ trợ khóa mục tiêu bằng laser trước khi đánh trúng mục tiêu Iran.

Ngoài vai trò tấn công, Reaper còn tham gia chiến dịch giải cứu thành viên tổ lái thứ hai của chiếc F-15E bị Iran bắn hạ. Theo một số báo cáo, UAV này thậm chí đã khai hỏa nhằm vào những người Iran tiếp cận khu vực phi công rơi xuống trong bán kính khoảng 3 km do bị đánh giá là mối đe dọa.

Ưu tiên UAV giá rẻ, chấp nhận hao hụt lớn

Theo giới quan sát, phát biểu của Tướng Wilsbach phản ánh thay đổi lớn trong tư duy tác chiến của Mỹ: chấp nhận tổn thất lớn về khí tài không người lái để giảm nguy cơ cho phi công.

Dù Reaper có tỷ lệ hao hụt cao, nhưng Mỹ vẫn coi đây là lựa chọn đáng giá vì không có phi công nào thiệt mạng hay bị bắt. Điều này cho phép Washington duy trì mật độ xuất kích cao và hiện diện liên tục trên chiến trường, điều khó thực hiện với máy bay có người lái.

MQ-9 từng được sử dụng rộng rãi trong cuộc chiến chống khủng bố tại Afghanistan, Iraq, Syria và Libya kể từ khi biên chế năm 2007. Trong trận Sirte ở Libya năm 2016, loại UAV này đã thực hiện khoảng 500 đòn không kích hỗ trợ nhằm vào các vị trí của tổ chức IS.

Những năm gần đây, Reaper tiếp tục được nâng cấp để thích nghi với chiến tranh hiện đại. Mỹ cũng triển khai loại UAV này trong các chiến dịch nhằm vào Houthi ở Yemen và các lực lượng đồng minh của Iran trong khu vực.

Theo các nguồn tin quân sự, Không quân Mỹ hiện đã lên kế hoạch mua thêm khoảng hai chục MQ-9 để bù đắp tổn thất, đồng thời nghiên cứu một nền tảng UAV thế hệ mới thay thế trong tương lai.