Dẫn tuyên bố của Thủ tướng Pakistan, hãng thông tấn Mehr News của Iran cho biết thỏa thuận Mỹ-Iran được ký ngày 17/6 bao gồm điều khoản mở cửa trở lại eo biển Hormuz và có hiệu lực ngay lập tức. Hormuz là tuyến hàng hải đặc biệt quan trọng đối với thị trường năng lượng toàn cầu.

Tại cuộc họp báo ngày 18/6, ông Richard Meade, Giám đốc công ty theo dõi dữ liệu hàng hải Lloyd’s List, cho biết lần đầu tiên sau 110 ngày, các tàu thuộc sở hữu của những hãng vận tải lớn đã đi qua eo biển Hormuz sau thời gian bị mắc kẹt kể từ tháng 2.

Dữ liệu của công ty Marine Traffic ghi nhận chỉ riêng trong ngày 18/6 đã có ít nhất 7 tàu đi qua eo biển Hormuz. Trong khi đó, công ty dữ liệu và theo dõi hàng hải Kpler cho biết 6 lượt tàu được xác minh đi qua eo biển trong ngày 17/6 và thêm 11 lượt khác sau đó.

Lloyd’s List không công bố tổng số tàu đã hoặc đang di chuyển qua eo biển tính đến ngày 18/6. Tuy nhiên, cơ quan này xác nhận các tàu chở dầu do các tập đoàn vận tải lớn như Grimaldi Group, Cosco, Knutsen và NYK kiểm soát đã đi qua khu vực. Ngoài ra, hai tàu chở dầu thô treo cờ Iran thuộc Công ty Vận tải Dầu khí Quốc gia Iran (NITC), hiện đang chịu các biện pháp trừng phạt, cũng đã đi vào eo biển.

Lloyd’s List ước tính hiện có khoảng 550 tàu thương mại đang chờ rời vịnh Ba Tư, trong đó có 160 tàu chở dầu, 200 tàu chở hàng rời, 60 tàu container và khoảng 10 tàu vận chuyển ô tô.

Cùng ngày, Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance cho biết Hải quân Mỹ đã dỡ bỏ lệnh phong tỏa eo biển nhằm cho phép một số tàu tiếp cận các cảng của Iran.

Trong một tuyên bố trên tài khoản X, Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo quân đội nước này đã chính thức chấm dứt việc thực thi lệnh phong tỏa hải quân đối với Iran và không còn hạn chế hoạt động của các tàu ra vào các cảng của nước này.

Trong tuyên bố, CENTCOM cho biết lực lượng Mỹ hiện không cản trở hoạt động vận tải hàng hải đến và đi từ các cảng của Iran trên vịnh Ba Tư và vịnh Oman. Mọi biện pháp thực thi phong tỏa quân sự đã kết thúc theo chỉ thị của Tổng thống Mỹ. Tuy nhiên, các tàu chiến Mỹ sẽ tiếp tục hiện diện trong khu vực nhằm giám sát việc thực thi đầy đủ các điều khoản của thỏa thuận.

CENTCOM nhấn mạnh nhiệm vụ hiện nay của lực lượng Mỹ là bảo đảm tất cả các bên tuân thủ cam kết và theo dõi quá trình triển khai thỏa thuận trên thực địa.

Về phía Iran, Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao (SNSC) ngày 18/6 thông báo, theo Bản ghi nhớ Islamabad (MoU), các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz sẽ được miễn mọi khoản phí trong vòng 60 ngày tới.

Theo tuyên bố của SNSC, các yêu cầu xin phép đi qua eo biển sẽ được xử lý theo cơ chế ưu tiên. Cơ quan Quản lý Đường thủy vịnh Ba Tư đã được chỉ đạo đẩy nhanh quá trình xem xét và phản hồi nhằm hỗ trợ thực hiện các mục tiêu của bản ghi nhớ.

Tuy nhiên, việc khôi phục hoàn toàn hoạt động hàng hải vẫn cần thêm thời gian. Ông Phillip Belcher, Giám đốc hàng hải của Intertanko - hiệp hội đại diện cho các chủ sở hữu tàu chở dầu độc lập trên toàn cầu - cho biết tuyến hàng hải chính ở trung tâm eo biển Hormuz hiện vẫn đóng cửa và ước tính còn khoảng 80 quả thủy lôi cần được rà phá.

Chuyên gia này cảnh báo có thể mất thêm vài tuần hoặc vài tháng để khôi phục hoàn toàn hoạt động trên tuyến hàng hải chính. Năng lực thông hành của hai tuyến thay thế hiện thấp hơn đáng kể so với luồng vận tải trung tâm của eo biển Hormuz.

“Điều này giống như một tuyến cao tốc mà làn đường chính bị đóng và các phương tiện phải lưu thông trên làn khẩn cấp. Hiện các tuyến thay thế đang đóng vai trò như tuyến lưu thông chính, nhưng chúng ta vẫn cần mở lại toàn bộ tuyến cao tốc”, ông Belcher nhận định.

SNSC cho biết do vẫn tồn tại một số nguy cơ mất an toàn trên tuyến hàng hải, việc cho phép tàu thuyền đi qua sẽ được thực hiện theo các tuyến đường và khung thời gian đã được thông báo trước nhằm bảo đảm an toàn hàng hải và tránh xảy ra tai nạn. Theo cơ quan này, năng lực lưu thông qua eo biển sẽ được nâng dần theo từng giai đoạn.