Tuy nhiên, các nhà khoa học tại Stanford Medicine (Mỹ) vừa công bố một bước tiến mang tính bước ngoặt trên tạp chí khoa học Science. Họ đã phát triển thành công một loại vắc-xin thử nghiệm dạng xịt mũi, giúp bảo vệ cơ thể trước hàng loạt virus, vi khuẩn đường hô hấp và thậm chí cả các tác nhân gây dị ứng trong nhiều tháng liền.

Kể từ cuối thế kỷ 18, các loại vắc-xin truyền thống đều hoạt động dựa trên nguyên tắc tính đặc hiệu kháng nguyên, theo đó giới thiệu cho hệ miễn dịch một phần nhận diện của mầm bệnh, chẳng hạn như protein gai của SARS-CoV-2, để cơ thể tấn công khi gặp virus thật. Tiến sĩ Bali Pulendran, tác giả cấp cao của nghiên cứu, cho biết: "Đó là mô hình của ngành nghiên cứu vắc-xin trong suốt 230 năm qua". Tuy nhiên, thách thức lớn nhất là các mầm bệnh biến đổi rất nhanh. Ông nhấn mạnh: "Ngày càng có nhiều bằng chứng rõ ràng cho thấy nhiều mầm bệnh có khả năng đột biến nhanh chóng… một loại virus có thể thay đổi các kháng nguyên trên bề mặt của nó". Đó là lý do chúng ta liên tục cần các mũi tiêm nhắc lại hàng năm.

Thay vì nhắm vào một mầm bệnh cụ thể, vắc-xin xịt mũi mới hoạt động bằng cách bắt chước các tín hiệu giao tiếp giữa các tế bào miễn dịch, từ đó đánh thức và liên kết cả hai hệ thống phòng thủ chính của cơ thể: miễn dịch bẩm sinh và miễn dịch thích ứng. Hệ miễn dịch bẩm sinh phản ứng rộng rãi với các mối đe dọa ngay trong vài phút, nhưng thường chỉ duy trì hoạt động trong vài ngày. Tiến sĩ Pulendran nhận định: "Điều đáng chú ý về hệ thống bẩm sinh là nó có thể bảo vệ chống lại một loạt các vi sinh vật khác nhau". Bằng cách bổ sung một loại protein vô hại để thu hút tế bào T đến phổi, vắc-xin đã tạo ra các tín hiệu liên tục, giúp hệ miễn dịch bẩm sinh duy trì trạng thái "cảnh giác cao độ" kéo dài tới ba tháng.

Trong các thử nghiệm trên chuột, những con vật được xịt mũi đã được bảo vệ an toàn trước SARS-CoV-2, các loại virus corona khác, cũng như các vi khuẩn gây nhiễm trùng phổ biến như Staphylococcus aureus và Acinetobacter baumannii. Lượng virus trong phổi của chúng giảm tới 700 lần. Ông Pulendran giải thích cơ chế phòng thủ kép này: "Hệ thống miễn dịch ở phổi sẵn sàng và cảnh giác đến mức nó có thể khởi động các phản ứng thích ứng điển hình - các tế bào T đặc hiệu với virus và kháng thể - trong thời gian ngắn nhất là ba ngày, đây là một khoảng thời gian cực kỳ ngắn. Thông thường, ở một con chuột không được tiêm vắc-xin, phải mất hai tuần".

Không dừng lại ở việc chống lại virus và vi khuẩn, nhóm nghiên cứu tiếp tục mở rộng thử nghiệm. Tiến sĩ Pulendran chia sẻ: "Sau đó chúng tôi nghĩ, 'Điều gì khác có thể đi vào phổi?' Các chất gây dị ứng". Khi tiếp xúc với mạt bụi nhà, một nguyên nhân phổ biến gây hen suyễn, những con chuột chưa tiêm phòng xuất hiện phản ứng dị ứng mạnh và tích tụ chất nhầy đường thở. Ngược lại, chuột đã được xịt mũi có đường thở thông thoáng và phản ứng dị ứng yếu hơn hẳn.

Đánh giá về thành quả này, tiến sĩ Pulendran khẳng định: "Tôi nghĩ những gì chúng ta có là một loại vắc-xin vạn năng chống lại các mối đe dọa đường hô hấp đa dạng". Nhóm nghiên cứu đang chuẩn bị cho các thử nghiệm an toàn Giai đoạn 1 trên người. Nếu các thử nghiệm lâm sàng thành công và có đủ nguồn tài trợ, loại vắc-xin hô hấp này có thể ra mắt trong 5 đến 7 năm tới. Ông kết luận đầy kỳ vọng: "Hãy tưởng tượng việc nhận một liều xịt mũi vào những tháng mùa Thu giúp bảo vệ bạn khỏi tất cả các loại virus đường hô hấp bao gồm COVID-19, cúm, virus hợp bào hô hấp và cảm lạnh thông thường, cũng như viêm phổi do vi khuẩn và các chất gây dị ứng đầu mùa xuân. Điều đó sẽ làm biến đổi thực hành y khoa".