Ngoài ra, JMA cũng không loại trừ khả năng xảy ra các trận động đất mạnh hơn, có thể gây rung chấn lớn hơn so với hiện tại.

Theo phóng viên TTXVN tại Nhật Bản, mặc dù thiệt hại ban đầu chưa ở mức nghiêm trọng, các nguy cơ thứ cấp như dư chấn mạnh, sóng thần kéo dài và gián đoạn hạ tầng vẫn ở mức đáng lo ngại. Trong bối cảnh đó, việc duy trì cảnh giác cao độ, tuân thủ nghiêm ngặt các chỉ dẫn sơ tán và cập nhật thông tin từ các cơ quan chức năng là yếu tố then chốt nhằm giảm thiểu rủi ro cho người dân trong khu vực bị ảnh hưởng.

Trước đó, chiều 20/4 , một trận động đất mạnh đã xảy ra ngoài khơi khu vực Sanriku, trên Thái Bình Dương, với tâm chấn nằm cách thành phố Miyako (tỉnh Iwate) khoảng 100 km về phía Đông, tức cách đất liền Nhật Bản khoảng 100 km.

Trận động đất có độ lớn 7,5 và độ sâu chấn tiêu khoảng 10 km, thuộc loại động đất nông nên đã gây ra rung chấn mạnh trên diện rộng. Tại Nhật Bản, mức độ rung chấn lớn nhất được ghi nhận là cấp 5 mạnh tại thị trấn Hashikami, tỉnh Aomori, trong khi nhiều khu vực khác ở Aomori, Iwate và Miyagi ghi nhận rung chấn từ cấp 5 yếu đến cấp 4.

Tại khu vực thủ đô Tokyo cũng ghi nhận rung lắc nhẹ, ước tính khoảng cấp 2 - 3 theo thang đo Nhật Bản, tuy nhiên mức độ này được đánh giá là không đáng kể và không gây ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt hay cơ sở hạ tầng.

Ngay sau khi xảy ra động đất, Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA) đã ban bố cảnh báo sóng thần đối với các khu vực ven biển Thái Bình Dương của Hokkaido, Aomori và Iwate, với dự báo chiều cao sóng tối đa có thể đạt tới 3 m.

Thực tế quan trắc cho thấy sóng thần đã xuất hiện tại nhiều địa điểm ven biển. Đặc biệt, tại cảng Kuji (tỉnh Iwate), đợt sóng thần đầu tiên được ghi nhận vào lúc 17h26 (giờ địa phương, tức 15h26 theo giờ Việt Nam), và đỉnh sóng cao nhất tính đến thời điểm quan sát đạt 80 cm vào lúc 17h32.

Cho đến thời điểm 19h ngày 20/4, chưa ghi nhận sự cố bất thường tại các nhà máy điện hạt nhân như Fukushima Daiichi, Fukushima Daini hay Onagawa, qua đó phần nào giảm thiểu nguy cơ xảy ra thảm họa thứ cấp nghiêm trọng. Tuy nhiên, một số ảnh hưởng đến cơ sở hạ tầng đã xuất hiện, bao gồm tình trạng mất điện tại khoảng 200 hộ gia đình ở thị trấn Hiraizumi, tỉnh Iwate.

Hệ thống giao thông cũng chịu ảnh hưởng. Tuyến tàu cao tốc Tohoku Shinkansen phải tạm ngừng hoạt động trên toàn bộ đoạn từ Tokyo đến ga Shin-Aomori do mất điện, tuyến Akita Shinkansen giữa Morioka và Akita cũng tạm ngừng và tuyến Tokaido Shinkansen ghi nhận sự cố mất điện tạm thời giữa Tokyo và Shizuoka.

Chính quyền các địa phương đồng thời đã triển khai các biện pháp ứng phó khẩn cấp trên diện rộng. Tính đến khoảng 17h30, hơn 128.000 người thuộc hơn 61.000 hộ gia đình tại nhiều địa phương ở Hokkaido, Iwate, Miyagi và Fukushima đã được yêu cầu sơ tán. Các khu vực ven biển như Hachinohe, Rikuzentakata, Ofunato và Ishinomaki nhanh chóng thiết lập các điểm sơ tán. Thủ tướng Nhật Bản cũng kêu gọi người dân di chuyển ngay lập tức đến các khu vực cao ráo hoặc các tòa nhà kiên cố để đảm bảo an toàn.

JMA đã nhanh chóng tổ chức họp báo khẩn và tiếp tục duy trì cảnh báo, đồng thời kêu gọi người dân không được chủ quan. Mặc dù mức sóng đo được tại thời điểm đầu chưa lớn, việc sóng thần thực sự xuất hiện đã xác nhận nguy cơ lan truyền năng lượng địa chấn ra biển, cho thấy hệ thống cảnh báo là cần thiết và không thể chủ quan. Các cơ quan chức năng nhấn mạnh rằng đây mới chỉ là giai đoạn đầu và tại các khu vực ven biển, sóng thần vẫn có khả năng đạt tới độ cao tối đa dự báo là 3m. Ngoài ra, sóng thần có thể tiếp tục xuất hiện theo nhiều đợt, bao gồm các đợt sóng thứ hai và thứ ba trong khoảng thời gian dài sau động đất.

Nhật Bản là một trong những quốc gia có hoạt động địa chấn mạnh nhất trên thế giới do nằm trên 4 mảng kiến tạo lớn dọc theo rìa phía Tây của “Vành đai lửa”  Thái Bình Dương. Quốc gia với khoảng 125 triệu dân này ghi nhận trung bình khoảng 1.500 trận động đất mỗi năm, chiếm khoảng 18% số trận động đất trên toàn cầu. Phần lớn các trận động đất có cường độ nhẹ, song mức độ thiệt hại phụ thuộc vào vị trí và độ sâu của tâm chấn. 

Năm 2011, một trận động đất có độ lớn 9,0 đã gây ra sóng thần thảm khốc, khiến 18.500 người thiệt mạng hoặc mất tích, đồng thời gây ra sự cố hạt nhân nghiêm trọng tại nhà máy điện hạt nhân Fukushima.