Theo trang Al Jazeera, diễn biến này làm gia tăng đáng kể nguy cơ xung đột leo thang trên diện rộng, đồng thời đẩy khu vực tiến gần hơn tới giai đoạn đáng ngại hơn nữa - một cuộc chiến tranh tổng lực.

Đòn tấn công lan rộng 

Rạng sáng ngày 19/3 (giờ địa phương), Iran đã tấn công cơ sở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) Ras Laffan của Qatar. Đây không phải hành động đơn lẻ mà nằm trong một chiến dịch rộng hơn, bao gồm các vụ tấn công vào cơ sở năng lượng tại Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Saudi Arabia. Việc nhắm vào những mắt xích quan trọng của chuỗi cung ứng năng lượng cho thấy mức độ leo thang đã vượt khỏi khuôn khổ răn đe thông thường, bắt đầu tác động trực tiếp tới thị trường toàn cầu.

Diễn biến này xảy ra trong bối cảnh Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự phối hợp nhằm vào Iran từ ngày 28/2. Trước đó, Israel bị cáo buộc sát hại Bộ trưởng Tình báo Iran Esmail Khatib và tiến hành không kích cơ sở LNG South Pars - một trong những tài sản năng lượng chiến lược của Tehran.

Việc Iran liên tục nhắm vào các quốc gia vùng Vịnh - nơi hiện diện các căn cứ và tài sản quân sự của Mỹ - phản ánh cách tiếp cận “gây áp lực gián tiếp”, mở rộng không gian xung đột ra toàn khu vực. Điều này đồng thời đặt các nước vùng Vịnh vào vị thế khó xử, khi vừa là đối tác an ninh của Washington, vừa phải đối mặt trực tiếp với rủi ro an ninh từ Tehran.

Trong bối cảnh đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra cảnh báo cứng rắn, tuyên bố có thể “phá hủy hoàn toàn” cơ sở mỏ khí đốt South Pars nếu Iran tiếp tục tấn công Qatar. Tuy nhiên, thông điệp của ông cũng thể hiện nỗ lực cân bằng, khi nhấn mạnh: “Tôi không mong muốn leo thang đến mức độ tàn phá lớn do những hệ lụy dài hạn đối với Iran và khu vực”.

Đáng chú ý, ông Trump đồng thời tìm cách tách Mỹ khỏi cuộc tấn công vào South Pars, mô tả đây là hành động đơn phương của Israel và khẳng định Washington “không liên quan”. Tuyên bố này cho thấy Mỹ đang cố gắng kiểm soát mức độ can dự, tránh bị cuốn sâu hơn vào một cuộc xung đột khu vực đang có dấu hiệu vượt khỏi tầm kiểm soát.

Ở chiều ngược lại, Iran đẩy mạnh hoạt động ngoại giao. Ngoại trưởng Abbas Araghchi đã điện đàm với các đối tác tại Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập và Pakistan, nhấn mạnh những hệ lụy khu vực và toàn cầu từ các hành động quân sự của Mỹ và Israel, đồng thời kêu gọi tăng cường phối hợp giữa các quốc gia trong khu vực. Động thái này cho thấy Tehran không chỉ phản ứng bằng quân sự mà còn tìm cách định hình mặt trận ngoại giao.

Qatar - quốc gia xuất khẩu LNG lớn thứ hai thế giới - cho biết cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo của Iran vào tổ hợp Ras Laffan gây ra ba đám cháy và thiệt hại đáng kể. Dù các đám cháy đã được khống chế và không có thương vong, sự cố này vẫn làm dấy lên lo ngại về tính dễ tổn thương của các trung tâm năng lượng chiến lược.

Phản ứng của Doha mang tính cứng rắn hiếm thấy: yêu cầu các tùy viên quân sự và an ninh Iran rời khỏi nước này trong vòng 24 giờ, đồng thời tuyên bố họ là “nhân vật không được hoan nghênh”. Qatar cũng lên án vụ tấn công là mối đe dọa trực tiếp đối với an ninh quốc gia, cho thấy mức độ nghiêm trọng của sự cố trong đánh giá của nước này.

Tại UAE, các sự cố tại cơ sở khí Habshan và mỏ dầu Bab - do mảnh vỡ từ tên lửa bị đánh chặn - tiếp tục phản ánh rủi ro lan rộng của xung đột, ngay cả khi hệ thống phòng thủ hoạt động hiệu quả.

Saudi Arabia cũng ghi nhận các nỗ lực tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái nhằm vào lãnh thổ, đồng thời tiếp tục là mục tiêu trong các đợt tấn công sau đó. Các báo cáo về sự cố tại Kuwait và Bahrain cho thấy phạm vi ảnh hưởng đang mở rộng đáng kể.

Nguy cơ các nước vùng Vịnh đáp trả, xung đột vượt tầm kiểm soát

Câu hỏi lớn đặt ra là liệu các quốc gia vùng Vịnh có chuyển từ trạng thái phòng thủ sang đáp trả quân sự hay không - bước đi có thể đánh dấu sự chuyển dịch của xung đột từ đối đầu cục bộ sang chiến tranh khu vực.

Phát biểu tại cuộc họp các ngoại trưởng của 12 quốc gia Hồi giáo ở Riyadh, Ngoại trưởng Saudi Arabia Faisal bin Farhan Al Saud nhấn mạnh nước này “bảo lưu quyền hành động quân sự nếu cần thiết”, đồng thời cảnh báo các động thái gây sức ép của Iran có thể phản tác dụng cả về chính trị lẫn đạo lý. Thông điệp này hàm ý rằng dư địa kiềm chế đang thu hẹp.

Quốc vương Qatar Sheikh Tamim bin Hamad Al Thani, trong cuộc trao đổi với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, cũng đánh giá các cuộc tấn công của Iran là “sự leo thang nguy hiểm”, đe dọa ổn định khu vực và an ninh nguồn cung năng lượng toàn cầu - yếu tố có thể kéo theo hệ lụy vượt ra ngoài Trung Đông.

Theo các nhà quan sát tại khu vực, những diễn biến mới đang làm suy yếu đáng kể nỗ lực duy trì kênh đối thoại. Dù Qatar nhiều lần nhấn mạnh ưu tiên giải pháp ngoại giao, các cuộc tấn công trực tiếp vào hạ tầng quan trọng đang đặt giới hạn thực tế cho cách tiếp cận này.

Giới phân tích nhận định các nước vùng Vịnh đang rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan: một mặt chịu áp lực phải phản ứng trước các hành động bị coi là gây hấn, mặt khác lo ngại việc tham chiến có thể khiến xung đột vượt khỏi kiểm soát, đặc biệt trong bối cảnh vai trò và cam kết dài hạn của Mỹ tại khu vực còn nhiều biến số.

Trong khi đó, dù không nhận trách nhiệm về vụ tấn công South Pars, Bộ trưởng Quốc phòng Israel, ông Israel Katz, tuyên bố sẽ còn nhiều bất ngờ, cho thấy chiến lược gây sức ép lên Tehran vẫn đang tiếp diễn và có thể tiếp tục làm gia tăng bất ổn.

Cùng ngày, Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO) ghi nhận một tàu bị trúng “vật thể chưa xác định” gần Ras Laffan, cho thấy rủi ro không chỉ giới hạn trên đất liền mà đã lan sang các tuyến hàng hải trọng yếu.

Trong bối cảnh các bên liên quan gia tăng áp lực quân sự và duy trì kênh ngoại giao, Trung Đông đang đứng trước một ngưỡng nhạy cảm: chỉ một bước đi vượt giới hạn có thể đẩy toàn khu vực vào vòng xoáy xung đột sâu rộng hơn, với tác động khó lường đối với trật tự an ninh và thị trường năng lượng toàn cầu.