Bên cạnh các trường trung học phổ thông công lập, hệ thống giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên, trường trung cấp nghề và các trường ngoài công lập đang trở thành lựa chọn của nhiều học sinh và gia đình.

Không chỉ bảo đảm chỉ tiêu tuyển sinh, nhiều cơ sở đào tạo chuyển trọng tâm sang nâng cao chất lượng đầu vào, đổi mới phương thức đào tạo, tăng cường liên kết doanh nghiệp và mở rộng cơ hội việc làm.

Từ áp lực tuyển sinh đến những lựa chọn phù hợp

Theo thống kê của ngành Giáo dục và Đào tạo, kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 tại Nghệ An năm học 2026 - 2027, toàn tỉnh có hơn 49.300 học sinh dự thi, trong khi chỉ tiêu tuyển sinh trường công lập là khoảng 37.700; như vậy có gần 12.000 học sinh phải lựa chọn những hướng học tập khác sau khi tốt nghiệp trung học cơ sở. Tại khu vực thành phố Vinh cũ, nơi tập trung gần 9.000 học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở, sau khi phân bổ chỉ tiêu vào các trường trung học phổ thông công lập, trường chuyên và khối ngoài công lập vẫn còn khoảng hơn 2.000 học sinh cần được định hướng vào các trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên hoặc cơ sở đào tạo nghề.

Đến Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên thành phố Vinh để tìm hiểu thông tin tuyển sinh, em Lê Trường Giang cùng mẹ dành nhiều thời gian trao đổi với cán bộ tư vấn về chương trình đào tạo, cơ hội học nghề và khả năng học liên thông sau khi tốt nghiệp. Trường Giang cho biết, em nhận thấy khả năng cạnh tranh vào các trường trung học phổ thông công lập không cao nên chủ động lựa chọn mô hình vừa học văn hóa, vừa học nghề. Theo em, đây là hướng đi phù hợp với năng lực của bản thân, đồng thời vẫn giữ cơ hội tiếp tục học lên cao hơn sau khi tốt nghiệp.

Ông Trần Xuân Sum, Phó Giám đốc Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên thành phố Vinh nêu rõ, mục tiêu hiện nay không còn là tuyển đủ chỉ tiêu mà tập trung nâng cao chất lượng đầu vào, đổi mới tư vấn hướng nghiệp, phối hợp đào tạo bảo đảm chuẩn đầu ra và mở rộng cơ hội việc làm cho học sinh sau tốt nghiệp.

Xu hướng chú trọng chất lượng tuyển sinh cũng được nhiều trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên trên địa bàn tỉnh triển khai. Thay vì chỉ tập trung vào số lượng hồ sơ đăng ký, các đơn vị đang quan tâm nhiều hơn đến việc đa dạng nguồn tuyển, thu hút học sinh có học lực khá và nâng cao hiệu quả đào tạo. Tại Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Anh Sơn, Giám đốc Bùi Đức Tuấn cho biết, đơn vị chủ động dành khoảng 20% chỉ tiêu để tiếp nhận những học sinh tham gia kỳ thi tuyển sinh lớp 10 nhưng chưa trúng tuyển vào các trường trung học phổ thông công lập. Cách làm này giúp tạo thêm cơ hội cho những học sinh có năng lực lựa chọn mô hình học tập kết hợp giữa giáo dục văn hóa và đào tạo nghề; đồng thời góp phần từng bước nâng cao chất lượng đầu vào của đơn vị.

Hiện nay ngày càng nhiều phụ huynh lựa chọn hệ giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên ngay từ nguyện vọng đầu nhờ chính sách miễn học phí, hỗ trợ của Nhà nước và cơ hội học song song văn hóa trung học phổ thông với trung cấp nghề. Đối với học sinh vùng dân tộc thiểu số, vùng khó khăn, các chính sách nội trú, học bổng và hỗ trợ chi phí học tập tiếp tục tạo điều kiện để các em yên tâm học tập, hạn chế bỏ học sớm.

Không chỉ hệ thống giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên, các trường trung cấp nghề trên địa bàn tỉnh Nghệ An cũng đang đẩy mạnh tuyển sinh theo hướng lấy người học làm trung tâm. Bên cạnh các ngành nghề truyền thống (như: điện công nghiệp, công nghệ ô tô, hàn, điện lạnh), nhiều trường mở thêm các ngành đáp ứng nhu cầu mới của thị trường lao động (như: công nghệ thông tin, thiết kế đồ họa, tiếng Trung hay kỹ thuật chế biến món ăn). Ông Chu Minh Lợi, Hiệu trưởng Trường Trung cấp Kinh tế - Kỹ thuật Bắc Nghệ An nêu rõ, điểm khác biệt trong công tác tuyển sinh hiện nay không chỉ nằm ở chương trình đào tạo mà còn ở hệ thống chính sách hỗ trợ dành cho người học. Học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở theo học tại trường được miễn học phí đào tạo nghề, hỗ trợ ký túc xá, học song song chương trình văn hóa trung học phổ thông và trung cấp. Sau tốt nghiệp, các em có thể đi làm hoặc học liên thông lên cao đẳng, đại học. Nhà trường cũng tăng cường liên kết với doanh nghiệp, đào tạo gắn với thực tiễn và hỗ trợ giới thiệu việc làm cho học sinh.

Nâng chất lượng đào tạo, tăng sức hút từ đầu ra việc làm

Cùng với đổi mới công tác tuyển sinh, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp và trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên tại Nghệ An đang tập trung nâng cao chất lượng đào tạo theo hướng gắn với nhu cầu của doanh nghiệp. Thay vì giới thiệu chương trình học, nhiều đơn vị chú trọng tạo môi trường để học sinh được trải nghiệm nghề nghiệp ngay trong quá trình học; qua đó giúp các em hình dung rõ hơn về công việc tương lai và có thêm động lực theo đuổi ngành nghề đã lựa chọn.

Tại Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Anh Sơn, hoạt động trải nghiệm nghề nghiệp được tổ chức thường xuyên thông qua các chương trình liên kết với doanh nghiệp. Mới đây, hàng chục học sinh khối 10 và 11 được đến thực tập 3 tháng tại doanh nghiệp sản xuất linh kiện điện tử ở tỉnh Bắc Ninh. Trong thời gian thực tập, học sinh được hướng dẫn các kỹ năng nghề, làm quen với dây chuyền sản xuất hiện đại, rèn luyện tác phong công nghiệp và được trả thu nhập theo sản phẩm hoàn thành. Mô hình này không chỉ giúp học sinh tích lũy kinh nghiệm thực tế mà còn tạo điều kiện để các em tiếp cận môi trường lao động trước khi tốt nghiệp. Theo ông Bùi Đức Tuấn, Giám đốc Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Anh Sơn, việc tăng cường kết nối giữa nhà trường với doanh nghiệp mang lại hiệu quả rõ rệt. Học sinh có điều kiện tiếp cận thực tiễn sản xuất ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường; còn doanh nghiệp có thêm nguồn nhân lực được đào tạo theo đúng yêu cầu. Đây là hướng đi phù hợp trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng đòi hỏi kỹ năng nghề và khả năng thích ứng cao.

Cùng với đổi mới chương trình đào tạo, nhiều chính sách khuyến khích học tập như trao học bổng, chế độ hỗ trợ nội trú và trợ cấp theo quy định của Nhà nước tiếp tục được triển khai nhằm tạo động lực cho học sinh. Những chính sách này không chỉ góp phần giảm áp lực tài chính cho gia đình mà còn tạo điều kiện để học sinh yên tâm học tập, rèn luyện và theo đuổi mục tiêu nghề nghiệp lâu dài.

Theo đánh giá của ngành Giáo dục và Đào tạo Nghệ An, việc đa dạng hóa các loại hình giáo dục đang góp phần thực hiện hiệu quả chủ trương phân luồng học sinh sau trung học cơ sở. Hệ thống Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên và các cơ sở giáo dục nghề nghiệp ngày càng khẳng định vai trò trong việc đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật, đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp và thị trường lao động. Việc kết hợp giữa học văn hóa với đào tạo nghề giúp học sinh vừa có kiến thức phổ thông, vừa có kỹ năng nghề nghiệp để sẵn sàng tham gia thị trường lao động hoặc tiếp tục học liên thông. Kế hoạch tuyển sinh năm học 2026 - 2027, toàn tỉnh Nghệ An có hơn 5.600 chỉ tiêu dành cho các trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên với 126 lớp. Cùng với đó, hệ thống trường trung cấp nghề và các trường trung học phổ thông ngoài công lập tiếp tục chia sẻ áp lực tuyển sinh với khối trường công lập, tạo thêm cơ hội học tập cho học sinh sau khi hoàn thành chương trình trung học cơ sở.

Bà Hồ Thị Châu Loan, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An cho biết: Để công tác phân luồng đạt hiệu quả bền vững, bên cạnh việc đầu tư cơ sở vật chất và nâng cao chất lượng đào tạo, Nghệ An tiếp tục đẩy mạnh công tác hướng nghiệp ngay từ cấp trung học cơ sở, giúp học sinh và phụ huynh có đầy đủ thông tin về các lộ trình học tập, cơ hội việc làm và nhu cầu nhân lực của thị trường.

Nhận thức về giáo dục nghề nghiệp hiện đang dần thay đổi giúp việc học nghề và học tại các trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên trở thành lựa chọn phù hợp của nhiều học sinh sau trung học cơ sở. Đây là nền tảng quan trọng để Nghệ An thực hiện hiệu quả công tác phân luồng, phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.