Dự thảo chương trình hành động của Ban chấp hành Trung ương Đảng thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã nêu rõ, việc xác lập mô hình tăng trưởng mới, cơ cấu lại nền kinh tế, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính, được xác định là một trong những nhiệm vụ chủ yếu.

Mục tiêu tăng trưởng nhanh đặt ra nhu cầu cấp bách về nâng cao năng suất, hiệu quả công việc, buộc các doanh nghiệp phải đưa đổi mới sáng tạo vào tầng sâu của văn hóa, biến nó thành năng lực cốt yếu.

Khảo sát, đánh giá mức độ đổi mới sáng tạo tại các doanh nghiệp vừa được Viện Phát triển Doanh nghiệp, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam tiến hành cho thấy, các giá trị văn hóa thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp đạt mức trung bình khá, đạt 3,81 điểm trên thang điểm 5. Điều này cho thấy phần nào văn hóa đổi mới sáng tạo đã bắt đầu được khuyến khích hình thành ở các doanh nghiệp, nhất là trong bối cảnh bùng nổ của khoa học công nghệ và chuyển đổi số hiện nay, tuy nhiên mức độ vẫn ở mức vừa phải và cần phải thúc đẩy hơn nữa.

Ông Lương Minh Huân, Viện trưởng Viện Phát triển Doanh nghiệp cho hay, xét theo các loại hình kinh tế, khu vực doanh nghiệp tư nhân có điểm trung bình chung văn hóa đổi mới sáng tạo cao nhất, kế đó là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và thấp nhất là khu vực doanh nghiệp Nhà nước. Văn hóa đổi mới sáng tạo được thúc đẩy mạnh mẽ nhất trong các doanh nghiệp trẻ.

Khi mới thành lập, tức là ở thời gian hoạt động dưới 2 năm, doanh nghiệp dường như còn bận quan tâm đến ổn định hoạt động và tìm kiếm thị trường, do vậy văn hóa đổi mới sáng tạo ở giai đoạn này được đánh giá ở mức thấp nhất, 3,78 điểm. Tuy nhiên, đến giai đoạn từ 2 - 5 năm, giai đoạn phát triển ban đầu, các doanh nghiệp trẻ thường quan tâm môi trường tổ chức trong doanh nghiệp và các giá trị văn hóa giúp thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Vì thế, văn hóa đổi mới sáng tạo ở giai đoạn này được đánh giá cao nhất, đạt 3,85 điểm.

Tại nhiều doanh nghiệp Việt Nam, khái niệm đổi mới sáng tạo còn đang được hiểu với nghĩa tạo ra những đột phá, giải pháp hoàn toàn mới mang hiệu quả vượt trội. Do đó, đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp thường được triển khai dưới dạng các chương trình, cuộc thi, sự kiện nhất thời, phải trải qua quá trình cân nhắc, đánh giá kỹ lưỡng về mức độ phù hợp trước khi triển khai.

Tuy nhiên, đổi mới sáng tạo không phải câu chuyện của những doanh nghiệp lớn hay công việc riêng của ngành khoa học, công nghệ mà có thể xuất phát từ bất cứ doanh nghiệp nào, bắt nguồn từ những thay đổi nhỏ trong vận hành, quy trình, cách thức phối hợp giữa các phòng ban để thay đổi cách nghĩ, cách làm và tạo ra những kết quả mới.

Khảo sát của VCCI đã cho thấy, phần lớn các doanh nghiệp ưu tiên thúc đẩy tinh thần học mới, biến công ty thành tổ chức học tập trong chiến lược phát triển văn hóa năm tiếp theo với khoảng 40,4%.

Trong khi đó, Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) dự báo 39% kỹ năng cốt lõi của lực lượng lao động sẽ thay đổi trước năm 2030 và 63% nhà tuyển dụng xem khoảng cách kỹ năng là rào cản lớn nhất đối với chuyển đổi kinh doanh. Lúc này, nhu cầu học tập không chỉ nhằm nâng cao kỹ năng cho cá nhân, mà còn định hình lại hành vi, tư duy vận hành của của tổ chức.

Để chuẩn bị sẵn sàng nguồn lực, phương án cho các tình huống phát sinh và những thay đổi có thể xảy ra, mỗi nhân sự cần có tâm thế không ngại “buông bỏ cái cũ, tiếp thu cái mới”, thay thế các kỹ năng đã lỗi thời, rộng lòng đón mở mọi ý tưởng.

Ts Ngô Đắc Thuần, Chủ tịch HĐQT IPGroup, Chuyên gia về đổi mới sáng tạo, sở hữu trí tuệ, tài sản trí tuệ và chuyển đối số cho hay, theo báo cáo Future of Jobs 2025 của WEF, tư duy phản biện và khả năng thích ứng là hai kỹ năng cốt lõi quan trọng nhất của năm 2025, cùng với kỹ năng lãnh đạo và ảnh hưởng xã hội. Bên cạnh đó, AI và Big Data, an ninh mạng và năng lực công nghệ được dự báo là các kỹ năng sẽ được sử dụng nhiều nhất trong giai đoạn 2025 - 2030.

Sự kết hợp giữa hai nhóm năng lực: kỹ năng tư duy - hành vi và kỹ năng công nghệ - dữ liệu đặt ra yêu cầu cho lực lượng lao động vừa thành thạo công cụ, vừa giữ vững năng lực phán đoán và trách nhiệm kiểm chứng thông tin khi tương tác với AI. Lúc này, yêu cầu đối với khả năng sử dụng AI không chỉ dừng ở mức hiểu và biết đặt lệnh cho công cụ mà đã phát triển thành mức độ thành thạo, tự tin và linh hoạt khi cộng tác với AI.

Nếu giai đoạn 2023-2025 là thời điểm doanh nghiệp thử nghiệm ứng dụng AI, thì năm 2026 đánh dấu bước chuyển sang giai đoạn chuẩn hoá, khi AI trở thành yếu tố quen thuộc khi giải quyết công việc. Việt Nam đang bước vào giai đoạn quan trọng của quá trình định hình hệ sinh thái số với việc xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật về AI nhằm đảm bảo an toàn, đạo đức khi ứng dụng công nghệ này, đồng thời mở đường cho đổi mới sáng tạo tiếp tục đóng vai trò là động lực tăng trưởng. Điều này đặt ra những yêu cầu cho doanh nghiệp hình thành chuẩn mực đạo đức AI trong từng hành vi, quy trình và tương tác nội bộ.

Doanh nghiệp bước vào năm 2026 với yêu cầu vừa phải thích ứng linh hoạt, vừa đảm bảo sự ổn định cần thiết cho người lao động. Để tổ chức vừa chuyển động nhanh, vừa duy trì “điểm tựa tâm lý” cho người lao động mà vẫn duy trì nhịp độ đổi mới sáng tạo để đạt hiệu suất kinh doanh, doanh nghiệp cần thiết lập hệ thống học tập linh hoạt và môi trường khuyến khích thử nghiệm, xây dựng bộ quy tắc sử dụng AI trong nội bộ; đồng thời, củng cố nền tảng cốt lõi và thiết kế cơ chế làm việc linh hoạt.