Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra sâu rộng, cùng sự thay đổi nhanh chóng về nhu cầu, cách tiếp cận thông tin và lối sống của giới trẻ, phương thức hoạt động của tổ chức Đoàn đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải đổi mới để thích ứng, khẳng định vai trò thu hút, dẫn dắt và đồng hành cùng thanh niên.

Từ thực tiễn công tác, anh Đặng Thanh Tú (Bí thư Đoàn Thanh niên phường Hoàn Kiếm, Chủ tịch Hội đồng Đội phường, cán bộ Đoàn tiêu biểu đạt Giải thưởng Lý Tự Trọng) cho rằng, cần có sự chuyển đổi mạnh mẽ trong tư duy và cách làm: Từ “tổ chức phong trào” sang “kiến tạo môi trường phát triển” cho đoàn viên, thanh niên.

Anh Đặng Thanh Tú đề xuất bốn định hướng đổi mới trọng tâm. Trước hết là đổi mới cách tiếp cận thanh niên. Tổ chức Đoàn cần chủ động hiện diện trong không gian số, tận dụng hiệu quả các nền tảng mạng xã hội và công cụ trực tuyến để truyền thông, kết nối và tập hợp thanh niên. Đồng thời, mở rộng các mô hình câu lạc bộ, đội nhóm theo sở thích, ngành nghề, lĩnh vực nhằm tạo điều kiện để thanh niên dễ dàng tham gia và gắn bó với tổ chức.

Thứ hai, đổi mới cách tổ chức hoạt động theo hướng thực chất. Thay vì dàn trải, hình thức, các chương trình cần gắn chặt với nhu cầu thiết thân của thanh niên như: Chuyển đổi số, khởi nghiệp, phát triển kỹ năng, bảo vệ môi trường, xây dựng đô thị văn minh và bảo đảm an sinh xã hội. Mỗi hoạt động nên hướng tới những sản phẩm cụ thể, từ mô hình, sáng kiến đến các công trình, phần việc thanh niên có giá trị thực tiễn.

Thứ ba, tăng cường trao quyền và khơi dậy sáng kiến của thanh niên. Tổ chức Đoàn cần mạnh dạn trao cơ hội, tạo không gian để đoàn viên, thanh niên đề xuất ý tưởng và trực tiếp triển khai hoạt động. Khi đó, Đoàn giữ vai trò định hướng, kết nối nguồn lực và đồng hành để các sáng kiến được hiện thực hóa.

Cuối cùng, phát huy vai trò nòng cốt của đội ngũ cán bộ Đoàn, đặc biệt là bí thư chi đoàn, đoàn cơ sở, ủy viên ban chấp hành, ban thường vụ... Đây là lực lượng trực tiếp tổ chức và dẫn dắt phong trào, quyết định hiệu quả triển khai các nhiệm vụ tại cơ sở. 

Theo anh Đặng Thanh Tú, trên địa bàn phường Hoàn Kiếm, nhiều cách làm đã được cụ thể hóa bằng những hoạt động thiết thực, bám sát nhu cầu và xu hướng của thanh niên.

Nổi bật là việc phát động cuộc thi sáng tạo ấn phẩm “AI Thanh niên Hoàn Kiếm tiên phong” tới 100% cơ sở Đoàn trực thuộc. Cuộc thi không chỉ tạo sân chơi mới mẻ mà còn khuyến khích đoàn viên, thanh niên ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào thiết kế, sáng tạo nội dung. Qua đó, từng bước nâng cao năng lực số, đồng thời xây dựng kho dữ liệu truyền thông chất lượng, góp phần định hình hình ảnh người trẻ Hoàn Kiếm hiện đại, bản lĩnh, trí tuệ và làm chủ công nghệ.

Không dừng lại ở đó, hoạt động này còn phát huy tư duy sáng tạo và năng khiếu nghệ thuật của cán bộ, đoàn viên thanh niên, giúp tổ chức Đoàn phát hiện, bồi dưỡng những nhân tố tiềm năng. 

Quan trọng hơn, đây là cách để đổi mới phương thức hoạt động, tạo ra một không gian kết nối những người trẻ yêu công nghệ, cùng chia sẻ kinh nghiệm và lan tỏa cách sử dụng công nghệ số một cách có trách nhiệm.

Song song với đó, Đoàn Thanh niên phường chủ động kết nối các đơn vị Đoàn theo từng khối, phát huy thế mạnh chuyên môn của mỗi đơn vị để xây dựng các ý tưởng, kế hoạch hoạt động hướng tới cộng đồng. Cách làm này không chỉ tăng tính chủ động, sáng tạo từ cơ sở mà còn nâng cao hiệu quả triển khai trong thực tiễn.

Tiêu biểu là khối Y tế, các hoạt động đã được triển khai bài bản và mang lại hiệu quả rõ nét. Trên cơ sở bám sát chuyên môn của từng đơn vị, Đoàn phường đã phát động “Hành trình Thanh niên Hoàn Kiếm tình nguyện vì cuộc sống cộng đồng”, với Hành trình số 01 là chương trình khám, tư vấn sức khỏe răng miệng học đường cho học sinh lớp 4, lớp 5 Trường Tiểu học Nguyễn Du, do đội ngũ y, bác sĩ trẻ của Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung ương Hà Nội đảm nhiệm.

Theo anh Đặng Thanh Tú, trong thời gian tới, mô hình này sẽ tiếp tục được mở rộng tới 10 trường tiểu học và THCS trên địa bàn. Đồng thời, Đoàn phường sẽ phối hợp với Đoàn Thanh niên Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức triển khai các hành trình khám, tư vấn sức khỏe cho đối tượng chính sách, gia đình có hoàn cảnh khó khăn, không chỉ tại phường Hoàn Kiếm mà còn lan tỏa tới các địa phương khác.

“Tôi tin rằng, khi tổ chức Đoàn thực sự trở thành môi trường để thanh niên sáng tạo, cống hiến và trưởng thành, thì Đoàn sẽ tiếp tục là điểm tựa vững chắc, là nơi tập hợp và phát huy mạnh mẽ sức trẻ trong giai đoạn mới…”, anh Đặng Thanh Tú nhấn mạnh.

Trước đề xuất của Bí thư đoàn phường Hoàn Kiếm, anh Nguyễn Tường Lâm, Chủ tịch Trung ương Hội Liên hiệp thanh niên Việt Nam bày tỏ sự đồng tình về nội dung hiến kế. Các ý tưởng đã được minh họa bằng kết quả rất cụ thể khi đoàn phường Hoàn Kiếm triển khai trên thực tế. 

Đề cập đến tên gọi "tổ chức phong trào" sang "kiến tạo môi trường phát triển cho đoàn viên thanh niên", anh Nguyễn Tường Lâm chia sẻ, phong trào cũng là tạo môi trường cho các bạn đoàn viên thanh niên tham gia vào, qua đó tự hoàn thiện mình và trưởng thành hơn. Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở cách tiếp cận từ “tổ chức” sang “kiến tạo”, đồng nghĩa với việc đặt thanh niên vào vị trí trung tâm nhiều hơn.

“Làm phong trào có khi là chúng ta cầm tay chỉ việc, còn kiến tạo thì xuất phát từ nhu cầu thực tế của thanh niên, đòi hỏi năng lực thật sự và cách triển khai phù hợp với từng đối tượng… Đây là điều mà chúng tôi sẽ nghiên cứu trong quá trình xây dựng văn kiện Đại hội Đoàn toàn quốc nhiệm kỳ tới", anh Tường Lâm nhấn mạnh.

Trong thời gian qua, quá trình sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị đã tác động trực tiếp đến đội ngũ cán bộ Đoàn ở cơ sở. Số lượng cán bộ chuyên trách giảm đi, trong khi yêu cầu nhiệm vụ đối với tổ chức Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh ngày càng cao, nội dung hoạt động ngày càng đa dạng, tổ chức Đoàn phải thay đổi để thích ứng.

Trong bối cảnh đó, anh Bùi Quang Huy, Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh nhấn mạnh, định hướng lớn của Trung ương Đoàn trong thời gian tới không phải là “làm nhiều hơn theo cách cũ”, mà là đổi mới phương thức hoạt động theo hướng hiệu quả hơn, tinh gọn hơn và thực chất hơn.

Theo anh Bùi Quang Huy, đổi mới trước hết phải bắt đầu từ nội dung. Việc lựa chọn, tổ chức các hoạt động cần bám sát nhu cầu chính đáng của thanh niên, đồng thời phù hợp với các chủ trương lớn của Đảng và chính quyền địa phương. Trung ương Đoàn cũng đã thiết kế một “không gian mở” thông qua bộ tiêu chí, tạo điều kiện để các cơ sở chủ động sáng tạo, linh hoạt lựa chọn mô hình, hoạt động phù hợp với đặc thù của từng địa phương, đơn vị.

Tuy nhiên, dù triển khai theo cách nào, mục tiêu cuối cùng vẫn phải được giữ vững: mỗi hoạt động do Đoàn tổ chức phải mang lại giá trị thiết thực, có ích cho thanh niên và cộng đồng; tuyệt đối tránh tình trạng chạy theo hình thức hay thành tích.

Cùng với đổi mới về nội dung, theo anh Bùi Quang Huy, yêu cầu cấp thiết hiện nay là đổi mới mạnh mẽ về phương thức hoạt động. Trước hết là phương thức triển khai. Các hoạt động cần được tổ chức theo hướng “đề án hóa”, với yêu cầu rõ đầu vào, đầu ra, xác định được mức độ lan tỏa và đặc biệt là phải đo lường được hiệu quả. Trong đó, đoàn viên phải thực sự là chủ thể, trực tiếp tham gia tổ chức, triển khai hoạt động, thay vì chỉ đứng ngoài hưởng ứng. Tổ chức Đoàn giữ vai trò định hướng, tạo không gian và bảo đảm điều kiện để thanh niên tự thực hiện và trưởng thành qua thực tiễn.

Trong bối cảnh tinh giản biên chế, khi lực lượng cán bộ chuyên trách ở cơ sở giảm đáng kể, việc phát huy đội ngũ kiêm nhiệm trong Ban Chấp hành, cùng các đội hình thanh niên tình nguyện, câu lạc bộ, đội, nhóm trở thành yêu cầu tất yếu. Hoạt động Đoàn không thể chỉ dựa vào lực lượng chuyên trách, mà cần huy động sức mạnh tổng hợp từ chính đoàn viên, thanh niên.

Bên cạnh đó là đổi mới phương thức tuyên truyền, cần kết hợp truyền thống, trực quan, theo hệ thống chi đoàn đến việc ứng dụng công nghệ, đến việc phối hợp các đơn vị truyền thông chuyên nghiệp; kết hợp trực tiếp và trực tuyến, kết hợp truyền thống và hiện đại để hướng tới mục tiêu tuyên truyền phải chính xác về thông tin, lan tỏa rộng rãi…

Đặc biệt là đổi mới phương thức quản lý, quản lý cơ sở đoàn, đoàn viên bằng phần mềm trên App Thanh niên Việt Nam, thẻ đoàn, sổ đoàn điện tử, các nghiệp vụ như: Trưởng thành đoàn, chuyển sinh hoạt đoàn, đánh giá chất lượng đoàn viên đều trên phần mềm trực tuyến; điểm danh các kỳ họp, hội nghị bằng mã QR; biểu quyết bằng phần mềm trực tuyến … 

“Trung ương Đoàn cũng sẽ tiếp tục tăng cường tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng cho đội ngũ cán bộ Đoàn cơ sở, đặc biệt là các kỹ năng tổ chức phong trào, huy động nguồn lực xã hội và làm việc với thanh niên trong môi trường số. Chúng tôi luôn xác định cán bộ Đoàn cơ sở là lực lượng trực tiếp quyết định chất lượng hoạt động của tổ chức Đoàn”, anh Bùi Quang Huy bày tỏ.

Từ thực tiễn, anh Bùi Quang Huy khẳng định: Phần lớn các mô hình, sáng kiến hiệu quả đều xuất phát từ cơ sở. Trung ương giữ vai trò phát hiện, điều chỉnh và nhân rộng. Do đo vai trò của cán bộ ở cơ sở đặc biệt quan trọng. 

“Đổi mới nội dung và phương thức hoạt động của Đoàn có hiệu quả hay không trông chờ phần lớn ở các cán bộ cơ sở. Rất mong các bạn luôn cố gắng, tận tâm với công việc trong một trạng thái sáng tạo nhất. Cán bộ Đoàn phải là hạt nhân nòng cốt, bám sát tiêu chí ‘3 gần - 5 phải - 4 không’: Gần thanh niên, gần cơ sở, gần không gian số; phải lắng nghe, phải đối thoại, phải làm mẫu, phải chịu trách nhiệm, phải báo cáo kết quả; không hình thức, không né tránh, không đùn đẩy, không làm sai chức năng. Mỗi đồng chí Bí thư Đoàn cơ sở sẽ tiếp tục giữ vững tinh thần nhiệt huyết, linh hoạt, sáng tạo trong tổ chức hoạt động; mạnh dạn đổi mới cách làm, lựa chọn những việc thiết thực, phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương, đơn vị mình”, anh Bùi Quang Huy chia sẻ.