Ngày 1/4 tới, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ chính thức có hiệu lực, “mở” ra quy định khung trong việc định giá tài sản trí tuệ, góp phần khai thác thương mại quyền sở hữu trí tuệ, chuyển hóa quyền sở hữu trí tuệ thành tài sản có thể chuyển nhượng, thế chấp. Việc định giá tài sản sở hữu trí tuệ mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp khởi nghiệp trong việc sử dụng quyền sở hữu trí tuệ để tăng trưởng và phát triển bền vững.

“Điểm nghẽn” nhân lực

Định giá tài sản trí tuệ đóng vai trò then chốt trong việc chuyển đổi ý tưởng sáng tạo thành giá trị kinh tế cụ thể. Định giá tài sản trí tuệ giúp doanh nghiệp đánh giá chính xác giá trị tài sản để thực hiện các hoạt động như chuyển nhượng, cấp phép (li-xăng), sáp nhập và mua lại (M&A) hoặc sử dụng làm tài sản thế chấp cho vay vốn. Việc định giá tài sản trí tuệ góp phần để doanh nghiệp thực hiện thương mại hoá quyền sở hữu trí tuệ, từ đó mở ra cơ hội tiếp cận thị trường, thu hút đầu tư và mở rộng quy mô.

Ông Trần Lê Hồng, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/4 tới, mở ra quy định khung trong việc định giá tài sản trí tuệ nhưng việc thiếu hụt đội ngũ chuyên gia định giá tài sản trí tuệ chuyên nghiệp tại Việt Nam đang là một điểm nghẽn, hạn chế khả năng cá nhân, doanh nghiệp nói chung, doanh nghiệp khởi nghiệp nói riêng khai thác đầy đủ giá trị kinh tế của tài sản sở hữu trí tuệ. Bên cạnh đó, Việt Nam hiện đang thiếu vắng các tổ chức trung gian, tổ chức định giá chuyên nghiệp có đủ năng lực, cũng như thiếu cơ sở dữ liệu so sánh và quan trọng nhất là thiếu các tiêu chuẩn định giá thống nhất.

Theo Hiệp hội Định giá quốc tế (IVSC), định giá tài sản trí tuệ được tiếp cận theo tiêu chuẩn với các phương pháp như: Phương pháp thu nhập, phương pháp thị trường, phương pháp chi phí. Những phương pháp này đều đòi hỏi sự tham gia của chuyên gia định giá tài sản trí tuệ gồm cả cá nhân và công ty để việc định giá được chính xác và khách quan.

Tại Việt Nam, hành lang pháp lý đã mở nhưng hiện đang thiếu hụt đội ngũ chuyên gia định giá tài sản trí tuệ chuyên nghiệp, để gỡ “điểm nghẽn” về nhân lực, thời gian qua, Cục Sở hữu trí tuệ đã thúc đẩy hợp tác mạnh mẽ với Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), bởi WIPO giữ vai trò dẫn dắt toàn cầu trong phát triển chuyên gia định giá tài sản trí tuệ, thông qua các chương trình đào tạo và thúc đẩy chuẩn hóa chuyên môn. Đặc biệt, WIPO đã cung cấp các chương trình đào tạo thông qua Học viện WIPO Academy như khoá đào tạo trực tuyến về quản lý tài sản trí tuệ với nội dung về thương mại hoá và định giá tài sản trí tuệ để tăng lực cho các quốc gia đang phát triển.

Ngoài ra, Việt Nam có thể tham khảo kinh nghiệm quốc tế và vận dụng các công cụ định giá tài sản trí tuệ để thúc đẩy hoạt động định giá tài sản trí tuệ nói chung và phát triển đội ngũ chuyên gia định giá nói riêng, qua đó tăng cường hiệu quả thương mại quyền sở hữu trí tuệ trong thời gian tới.

Thúc đẩy khai thác quyền sở hữu trí tuệ

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ chính thức có hiệu lực đã “mở” ra cơ hội thúc đẩy khai thác quyền sở hữu trí tuệ, tạo ra giá trị từ việc định giá tài sản trí tuệ, nhưng cùng với tiềm năng tạo ra lợi nhuận thì việc định giá, khai thác tài sản trí tuệ cũng phải đối mặt với rủi ro pháp lý và điều kiện thị trường.

Hiện Việt Nam đang thiếu công cụ phòng vệ bởi văn bằng bảo hộ là cơ sở pháp lý của tài sản nhưng hoàn toàn có thể bị hủy bỏ hoặc bị xâm phạm trong quá trình thế chấp, dẫn đến tổn thất kinh tế. Bên cạnh đó, sự thiếu liên thông dữ liệu giữa Cục Sở hữu trí tuệ (nơi đăng ký quyền) và Cục Đăng ký quốc gia giao dịch bảo đảm (Bộ Tư pháp) khiến việc tra cứu tình trạng tài sản gặp rủi ro. Ngoài ra, Việt Nam hiện thiếu các công cụ phòng ngừa rủi ro, chưa có các sản phẩm bảo hiểm cho khoản vay thế chấp bằng quyền sở hữu trí tuệ hay các cơ chế bảo lãnh tín dụng đặc thù cho doanh nghiệp, vì vậy cần giải quyết các vướng mắc để thúc đẩy khai thác quyền sở hữu trí tuệ.

Theo Hiệp hội Định giá quốc tế (IVSC), sở hữu trí tuệ có vai trò rất lớn đối với sự phát triển của doanh nghiệp và việc định giá tài sản trí tuệ để thương mại hóa, khai thác quyền sở hữu trí tuệ là một tài sản kinh doanh cốt lõi trong nền kinh tế tri thức, giúp doanh nghiệp mở rộng sản xuất kinh doanh, mở rộng thị trường, hỗ trợ giải quyết tranh chấp thương mại… Cùng với việc định giá, doanh nghiệp cần quản trị tài sản trí tuệ từ khi mới được hình thành và quá trình thương mại hóa để khai thác tài sản trí tuệ, nâng cao giá trị kinh tế cho doanh nghiệp.

Cục trưởng Cục Sở Hữu trí tuệ Lưu Hoàng Long cho biết: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ chính thức có hiệu lực đã cắt giảm khoảng 30% thời gian xử lý đơn sở hữu công nghiệp so với trước đây, thời gian thẩm định nhãn hiệu giảm từ 9 tháng xuống còn 5 tháng sẽ góp phần thúc đẩy việc xác lập quyền hoặc bảo hộ tốt các tài sản trí tuệ, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, giúp doanh nghiệp kiểm soát, nắm giữ các tài sản quan trọng, bảo vệ doanh nghiệp trước các đối thủ cạnh tranh. Cùng với đó, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về giá trị quyền sở hữu trí tuệ và đưa ra bộ tiêu chuẩn định giá minh bạch, tạo niềm tin cho nhà đầu tư và doanh nghiệp khi giao dịch. Bộ tiêu chuẩn cùng với bộ công cụ định giá tài sản trí tuệ không chỉ giúp doanh nghiệp đo lường sức cạnh tranh của sáng chế mà còn thúc đẩy thương mại hóa như cấp phép hoặc chuyển nhượng, góp phần vào tăng trưởng kinh tế sáng tạo.

Hiện với khu vực ASEAN, WIPO đã phối hợp với Ban Thư ký ASEAN và Cơ quan Sáng chế Nhật Bản phát triển bộ công cụ (toolkit) định giá chung cho khu vực - một tài liệu hướng dẫn thực hành cho các chuyên gia đã có hiểu biết cơ bản về định giá. Bộ công cụ tập trung thiết lập quy trình định giá có cấu trúc rõ ràng, từ xác định bối cảnh, thu thập dữ liệu đến việc áp dụng các phương pháp định giá và lập báo cáo theo tiêu chuẩn quốc tế.

Trong khuôn khổ Kế hoạch hành động về sở hữu trí tuệ khu vực ASEAN đã xây dựng ASEAN IP Experts Directory - một công cụ tham chiếu tổng hợp danh sách các chuyên gia sở hữu trí tuệ từ 10 quốc gia thành viên ASEAN bao quát nhiều lĩnh vực về sở hữu trí tuệ trong đó có định giá tài sản trí tuệ. Đặc biệt, công cụ phân tích và đánh giá sáng chế trực tuyến SMART5 của Hàn Quốc đã trở thành nền tảng hàng đầu hỗ trợ tài chính dựa trên định giá tài sản trí tuệ cho doanh nghiệp vừa và nhỏ. Công cụ này giúp doanh nghiệp đo lường sức cạnh tranh của sáng chế và thúc đẩy thương mại hóa.