Tín hiệu cứng rắn từ hai phía

Trong khi Mỹ và Iran tiếp tục đàm phán, cả hai bên vẫn đồng thời phát tín hiệu sẵn sàng sử dụng vũ lực chống lại nhau. Theo mạng truyền thông Al Jazeera, mặc dù hai nước đã trao đổi nhiều đề xuất và phản đề xuất về hoà bình kể từ khi lệnh ngừng bắn tạm thời được công bố vào tháng 4 năm nay, các nhà lãnh đạo ở cả hai phía vẫn nhiều lần khẳng định họ không loại trừ lựa chọn quân sự. Bất chấp lệnh ngừng bắn do Pakistan làm trung gian, những cuộc đụng độ gần đây đang làm dấy lên lo ngại rằng chiến tranh - chứ không phải hòa bình - mới là kịch bản tiếp theo.

Iran ngày 6/6 cáo buộc Mỹ vi phạm thỏa thuận ngừng bắn và làm gia tăng nguy cơ bất ổn tại Trung Đông. Trong một tuyên bố, Bộ Ngoại giao Iran đã lên án cuộc tấn công của Mỹ nhằm vào các cơ sở radar ven biển ở khu vực vịnh Ba Tư trong đêm 5/6. Bộ Ngoại giao Iran khẳng định nước này sẽ bảo vệ chủ quyền và lợi ích quốc gia bằng mọi biện pháp cần thiết.

Về phần mình, Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) xác nhận quân đội Mỹ đã không kích các trạm radar giám sát ven biển của Iran. CENTCOM cũng cho biết đã đánh chặn 6 tên lửa hướng về phía Kuwait và Bahrain, trong khi tên lửa thứ bảy “không bay tới mục tiêu”. Ngoài ra, Mỹ còn bắn hạ 2 thiết bị bay không người lái (UAV) của Iran, sau khi đã bắn hạ 4 UAV trước đó phóng về phía eo biển Hormuz. 

Trong khi đó, hãng thông tấn Tasnim của Iran cho biết Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) thông báo đã tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào căn cứ không quân Ali Al Salem tại Kuwait và trụ sở Hạm đội 5 của Hải quân Mỹ tại Bahrain để đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ nhằm vào đảo Qeshm và khu vực Sirik ở miền Nam Iran. 

Trước đó, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio phát biểu trước các nhà lập pháp rằng Washington chỉ đồng ý nới lỏng trừng phạt nếu Iran từ bỏ hoàn toàn các hoạt động hạt nhân. Tờ Wall Street Journal dẫn lời các quan chức Mỹ giấu tên cho biết Tổng thống Donald Trump tuyên bố sẽ xem xét huỷ bỏ lệnh ngừng bắn nếu có binh sĩ Mỹ thiệt mạng. 

Về phía Iran, Ngoại trưởng Abbas Araghchi hôm 5/6 tuyên bố: "Chúng tôi đã cảnh báo các quốc gia trong khu vực rằng các căn cứ của Mỹ được sử dụng cho bất kỳ hành động gây hấn nào chống lại Iran đều là mục tiêu hợp pháp". IRGC tuyên bố bất kỳ cuộc xung đột nào tái diễn sẽ lan rộng "ra ngoài khu vực", đe dọa "những đòn giáng mạnh" và "sự hủy diệt hoàn toàn" ở những nơi mà đối phương "thậm chí không thể tưởng tượng nổi".

Nếu chiến tranh tái diễn, Iran có thể làm gì?

Thứ nhất, phong tỏa hàng hải: Iran đã từng phong tỏa hiệu quả eo biển Hormuz, gây cú sốc năng lượng toàn cầu. Nếu xung đột tái diễn, Tehran có thể kích hoạt lực lượng Houthi ở Yemen để nhắm vào eo biển Bab al-Mandeb - tuyến đường mà năm 2023 chiếm hơn 10% lượng dầu mỏ vận chuyển bằng đường biển toàn cầu. Sau khi Houthi gây bất ổn tại khu vực này năm 2024, tỷ lệ đó giảm gần một nửa đối với dầu mỏ và gần bằng không đối với khí đốt tự nhiên hóa lỏng, theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ.

Chuyên gia năng lượng Umud Shokri, nghiên cứu viên cao cấp tại Đại học George Mason, nhận định: "Một cuộc khủng hoảng đồng thời ở eo biển Bab al-Mandeb và eo biển Hormuz sẽ nghiêm trọng hơn nhiều, có khả năng làm tăng giá dầu, cước vận chuyển và áp lực lạm phát trên toàn thế giới". Tuy nhiên, chuyên gia Shokri lưu ý kịch bản thực tế hơn là "một cuộc khủng hoảng an ninh kéo dài khiến việc vận chuyển hàng hóa trở nên quá rủi ro hoặc tốn kém".

Thứ hai, tấn công giếng dầu: Ahmad Bakhshayesh Ardestani, thành viên ủy ban an ninh quốc gia Iran, tuyên bố nếu Mỹ nhắm vào các cơ sở dầu mỏ của Iran, Tehran sẽ trả đũa bằng cách tấn công trực tiếp các giếng dầu của các quốc gia Arab vùng Vịnh - leo thang đáng kể so với cuộc chiến 40 ngày vừa qua khi Iran chủ yếu chỉ nhắm vào nhà máy lọc dầu và đường ống.

Thứ tư, cơ sở hạ tầng trọng yếu: Trong cuộc chiến gần đây, nhiều mục tiêu dân sự như khách sạn và san bay đều là mục tiêu bị tấn công. Sau lệnh ngừng bắn, các lực lượng thân Iran tại Iraq vẫn bị cáo buộc tấn công nhà máy điện hạt nhân Barakah của Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và nhắm vào Saudi Arabia bằng thiết bị bay không người lái.

Thứ năm, mục tiêu châu Âu: Theo chuyên gia cao cấp Farzin Nadimi tại Viện Washington, nếu Tehran quyết định thử nghiệm tên lửa tầm xa nhằm vào châu Âu, các mục tiêu có thể bao gồm căn cứ không quân RAF Fairford, RAF Lakenheath tại Anh hoặc trung tâm hậu cần Ramstein tại Đức - song ông nhấn mạnh Iran "có thể chỉ sử dụng biện pháp đó trong trường hợp leo thang ở mức độ cao nhất". Về phần mình, Nicole Grajewski, Phó Giáo sư tại Sciences Po (Paris), nhận định: "Tôi không nghĩ khu vực Địa Trung Hải hoàn toàn nằm ngoài khả năng của họ. Vấn đề ở đây là độ chính xác".

Thứ sáu, vũ khí công nghệ cao: Chuyên gia Nadimi cho biết Iran có thể triển khai bầy/đàn UAV tinh vi hơn, được tích hợp trí tuệ nhân tạo và camera có khả năng liên lạc với nhau, điều chỉnh đường bay để tránh bị gây nhiễu và phòng không. Tehran cũng có thể nâng cấp tên lửa hành trình lên tốc độ siêu âm và tìm cách gây nhiễu các vệ tinh liên lạc và giám sát quân sự của Mỹ. "Họ chưa chứng minh được những khả năng này, nhưng đã từng thảo luận về việc phát triển công nghệ này trong quá khứ", ông Nadimi lưu ý.