Bảo mật điện thoại chưa theo kịp dữ liệu

Theo khảo sát vừa được công bố của Kaspersky tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương (APAC), gần ¾  người tham gia (72%) cho biết điện thoại thông minh đã thay thế máy tính, trở thành thiết bị chính để truy cập Internet. Tại Việt Nam, tỷ lệ này là 71%, phản ánh xu hướng chung của khu vực.

Khi điện thoại trở thành "người bạn đồng hành số", lượng thông tin quan trọng được lưu trên thiết bị cũng tăng theo cả về số lượng lẫn mức độ nhạy cảm. Phổ biến nhất vẫn là ảnh, video cá nhân (65%) và danh bạ (57%).

Đáng chú ý là gần một nửa người được hỏi cũng lưu cả giấy tờ tùy thân như căn cước, hộ chiếu (49%), trong khi hơn 1/3 lưu thông tin tài khoản ngân hàng (38%) và mật khẩu đăng nhập (34%). Một xu hướng mới xuất hiện là lịch sử trò chuyện với các công cụ AI, được 27% người dùng khu vực lưu lại trên điện thoại.

Người dùng Việt Nam có phần tin tưởng điện thoại nhiều hơn mặt bằng chung khu vực khi cất giữ thông tin cá nhân quan trọng. Tỷ lệ lưu giấy tờ tùy thân tại Việt Nam lên tới 57%, còn tỷ lệ lưu mật khẩu và thông tin xác thực đăng nhập là 40%, đều cao hơn mức trung bình khu vực.

Điện thoại cũng ngày càng gắn với công việc. Theo đó, hơn một nửa người tham gia khảo sát tại Việt Nam (52%) lưu email, tin nhắn công việc trên điện thoại, còn 20% lưu cả lịch sử trò chuyện với AI.

Ông Anton Kivva, chuyên gia an ninh mạng tại Kaspersky, nhận định điện thoại thông minh giờ đây đã trở thành một trợ lý đa năng, hiện diện trong hầu hết khía cạnh cuộc sống, nên câu hỏi quan trọng không còn là lưu trữ dữ liệu gì mà là bảo vệ dữ liệu đó ra sao.

Bối cảnh này càng đáng lưu tâm khi theo số liệu của Kaspersky, các sản phẩm của hãng đã ngăn chặn gần 8,5 triệu mối đe dọa an ninh mạng phát tán qua web tại Việt Nam trong năm 2025, đưa Việt Nam trở thành quốc gia đứng đầu Đông Nam Á về số lượng các cuộc tấn công dạng này. Thiết bị di động, vì vậy cần được nhìn nhận là mục tiêu cần bảo vệ không kém máy tính.

Ba nguyên tắc giúp bảo vệ "két sắt số" trong túi

Trước thực trạng trên, Tiến sĩ Ngô Tấn Vũ Khanh, Giám đốc Quốc gia của Kaspersky tại Việt Nam, cho rằng bản chất mối quan hệ giữa người dùng và điện thoại thông minh đã thay đổi. Từ một thiết bị liên lạc đơn thuần, điện thoại nay trở thành "két sắt số" lưu giữ hầu hết thông tin quan trọng, từ tài chính, công việc đến các hợp đồng kinh doanh và dữ liệu truy cập hệ thống. Theo ông, người dùng cần chuyển từ thói quen chỉ lưu trữ dữ liệu sang chủ động bảo vệ dữ liệu.

Từ đó, các chuyên gia Kaspersky khuyến nghị ba nguyên tắc. Thứ nhất, không nên xem điện thoại là nơi lưu trữ duy nhất cho bất kỳ loại dữ liệu nào, đặc biệt là các thông tin nhạy cảm như mật khẩu, giấy tờ tùy thân hay dữ liệu tài chính; việc sao lưu hoặc đồng bộ với dịch vụ đám mây sẽ giúp tránh mất dữ liệu vĩnh viễn nếu thiết bị gặp sự cố.

Thứ hai, người dùng cần xây dựng lớp bảo vệ trước các mối đe dọa trên môi trường số, thông qua các giải pháp an ninh mạng có khả năng quét ứng dụng, phát hiện rủi ro khi cài đặt và chặn liên kết lừa đảo theo thời gian thực - tương tự cách vốn được áp dụng phổ biến trên máy tính.

Thứ ba, người dùng nên chuẩn bị sẵn phương án cho tình huống mất thiết bị: Bật tính năng định vị và xóa dữ liệu từ xa (đã tích hợp sẵn trên cả Android và iOS), duy trì sao lưu tự động, khóa màn hình ngay khi không sử dụng và tránh để điện thoại ở những vị trí dễ bị lấy cắp nơi công cộng.

Ông Ngô Tấn Vũ Khanh gợi ý một số thay đổi cụ thể trong thói quen sử dụng hằng ngày, như lưu tài liệu quan trọng trong thư mục được mã hóa thay vì để lẫn trong thư viện ảnh, ưu tiên dùng các ứng dụng chính thức như VNeID thay vì lưu ảnh chụp giấy tờ tùy thân và sử dụng VPN khi kết nối mạng Wi-Fi công cộng.

Ông Khanh lưu ý thêm, khi người dùng ngày càng sử dụng nhiều thiết bị kết nối với nhau, dữ liệu cá nhân cũng trải rộng trên nhiều nền tảng hơn, nên việc chủ động cập nhật thông tin về các mối đe dọa mạng sẽ đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ quyền riêng tư cá nhân cũng như tài sản số của tổ chức.

Đối với đa số người dùng, việc thay đổi vài thói quen nhỏ - từ sao lưu định kỳ đến khóa màn hình đúng lúc có thể là bước đầu tiên để thu hẹp khoảng cách giữa lượng dữ liệu quan trọng đang được lưu trữ và mức độ bảo vệ mà nó thực sự cần.