Động lực quan trọng đến từ Nghị định số 243/2026/NĐ-CP của Chính phủ sửa đổi, bổ sung Nghị định số 57/2025/NĐ-CP về cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) và Nghị định số 58/2025/NĐ-CP về phát triển điện năng lượng tái tạo, điện năng lượng mới. Nghị định đã tháo gỡ nhiều vướng mắc trong thực tiễn, mở rộng đối tượng tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp, hoàn thiện quy định đối với điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ và điều chỉnh cơ chế mua bán sản lượng điện dư.

Điểm đáng chú ý là sản lượng điện dư của hệ thống điện mặt trời mái nhà được mua bán theo thỏa thuận nhưng không vượt quá 50% sản lượng điện phát ra, thay vì mức 20% trước đây. Đặc biệt, đến hết năm 2030, nếu lưới điện khu vực đáp ứng yêu cầu vận hành an toàn, các bên có thể thỏa thuận tỷ lệ cao hơn. Quy định mới được đánh giá sẽ nâng cao hiệu quả đầu tư, tạo sức hấp dẫn lớn hơn đối với các dự án điện mặt trời mái nhà.

Theo ông Phạm Lê Phú, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Nghị định số 243 đã tạo hành lang pháp lý minh bạch hơn để người dân, doanh nghiệp và nhà đầu tư tiếp cận nguồn điện xanh. Cùng với việc mở rộng cơ chế DPPA, các bên có thể chủ động thỏa thuận giá điện theo cơ chế thị trường, đáp ứng nhu cầu sử dụng điện xanh của các nhà máy, trung tâm dữ liệu, trạm sạc xe điện và nhiều mô hình tiêu thụ điện mới.

Ở góc độ doanh nghiệp, bà Nguyễn Minh Anh, Chánh Văn phòng Liên minh Năng lượng sạch châu Á cho rằng các quy định mới giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong kế hoạch đầu tư, kiểm soát chi phí năng lượng và đáp ứng yêu cầu về sử dụng điện xanh trong chuỗi cung ứng.

Theo ông Nguyễn Quốc Trung, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện quốc gia (NSMO), nhu cầu điện của Việt Nam sẽ tiếp tục tăng cao trong những năm tới, trong khi thị trường năng lượng thế giới vẫn tiềm ẩn nhiều biến động. Trong bối cảnh đó, điện mặt trời mái nhà cùng với hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc nâng cao khả năng hấp thụ nguồn điện tái tạo, tăng tính linh hoạt của hệ thống và hỗ trợ cung ứng điện trong các giờ cao điểm.

Là đơn vị quản lý lưới điện phân phối tại 17 tỉnh, thành phố miền Bắc (không bao gồm Hà Nội), Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) đang triển khai hiệu quả chủ trương phát triển điện mặt trời mái nhà. Trong 6 tháng đầu năm 2026, EVNNPC phát triển thêm khoảng 8.500 khách hàng điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ với tổng công suất gần 394,5 MW. Đến cuối tháng 6, toàn Tổng công ty có hơn 10.000 khách hàng với tổng công suất khoảng 718 MW.

Theo bà Đỗ Nguyệt Ánh, Chủ tịch Hội đồng thành viên EVNNPC, phát triển điện mặt trời mái nhà là điểm sáng nổi bật trong 6 tháng đầu năm. Từ tháng 4 trở đi, tốc độ phát triển tăng mạnh nhờ sự chỉ đạo quyết liệt của Tổng công ty, sự vào cuộc của các công ty điện lực thành viên và sự đồng hành của chính quyền địa phương trong tuyên truyền, hướng dẫn khách hàng triển khai theo quy định mới.

Bên cạnh đó, EVNNPC đang đầu tư hệ thống pin lưu trữ năng lượng tại các trạm biến áp 110 kV. Giai đoạn đầu sẽ triển khai tại 47 trạm với quy mô 305 MW/610 MWh nhằm tăng khả năng điều tiết phụ tải và nâng cao hiệu quả tích hợp nguồn năng lượng tái tạo.

Theo ông Nguyễn Đức Thiện, Tổng Giám đốc EVNNPC, trong bối cảnh phụ tải tiếp tục tăng cao, việc phát triển điện mặt trời mái nhà và các nguồn điện phân tán sẽ góp phần giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia, đồng thời thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng theo hướng xanh và bền vững.

Bắc Ninh là một trong những địa phương triển khai hiệu quả chủ trương này. Theo ông Đỗ Quốc Long, Giám đốc Công ty Điện lực Bắc Ninh, với đặc thù tập trung nhiều khu công nghiệp và doanh nghiệp sản xuất, nhu cầu điện của tỉnh tiếp tục tăng mạnh, trong khi nhiều dự án nguồn điện và lưới truyền tải chưa kịp đáp ứng. Vì vậy, phát triển điện mặt trời mái nhà là giải pháp nhanh và hiệu quả để bổ sung nguồn điện tại chỗ.

Công ty Điện lực Bắc Ninh đã tham mưu UBND tỉnh ban hành Đề án phát triển điện mặt trời mái nhà giai đoạn 2025-2035; xây dựng lộ trình triển khai tại cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và hộ gia đình; đồng thời tổ chức đối thoại, hướng dẫn thủ tục và hỗ trợ doanh nghiệp tháo gỡ khó khăn trong quá trình đầu tư.

Đến hết 6 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh có 957 chủ đầu tư đăng ký phát triển điện mặt trời mái nhà với tổng công suất 272 MW; trong đó, 742 dự án đã hoàn thành đấu nối, đưa vào vận hành 189 MW. Tổng công suất điện mặt trời mái nhà trên địa bàn hiện đạt khoảng 224 MW, góp phần giảm áp lực cho lưới điện trong bối cảnh phụ tải liên tục tăng cao. Địa phương cũng đang nghiên cứu chính sách hỗ trợ hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà, đặc biệt khuyến khích các hệ thống tích hợp pin lưu trữ.

Có thể thấy, từ việc hoàn thiện cơ chế, chính sách đến sự chủ động của ngành điện và các địa phương, điện mặt trời mái nhà đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nền tảng vững chắc hơn. Khi kết hợp với hệ thống lưu trữ năng lượng và cơ chế mua bán điện trực tiếp, điện mặt trời mái nhà không chỉ góp phần bổ sung nguồn điện phân tán, giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia mà còn tạo động lực cho tăng trưởng xanh, nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế và bảo đảm an ninh năng lượng.