Theo phóng viên TTXVN tại châu Phi, nỗ lực phát triển vaccine mới để đối phó với chủng Bundibugyo của virus Ebola đang gây dịch tại CHDC Congo và Uganda hiện vấp phải nhiều trở ngại về khoa học, hậu cần và tài chính, trong bối cảnh thế giới vẫn chưa có vaccine hay thuốc điều trị đặc hiệu được phê duyệt cho biến thể này.
Tiêm vaccine phòng Ebola cho người dân tại Kampala, Uganda ngày 3/2/2025. Ảnh (tư liệu): THX/TTXVN
Đây là điểm khác biệt quan trọng so với các đợt bùng phát do chủng Zaire gây ra trước đây, vốn đã có vaccine và một số liệu pháp điều trị được cấp phép.
Theo đánh giá của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), hiện có hai "ứng cử viên" vaccine được ưu tiên xem xét cho thử nghiệm lâm sàng. Loại được đánh giá hứa hẹn nhất là vaccine một liều rVSV Bundibugyo do IAVI phát triển, nhưng nhiều khả năng phải mất thêm 7-9 tháng mới sẵn sàng để đưa vào thử nghiệm. Một loại khác là ChAdOx1 Bundibugyo do Đại học Oxford (Anh) và Viện Huyết thanh Ấn Độ phát triển có thể sẵn sàng sớm hơn, trong khoảng 2-3 tháng, song vẫn cần thêm dữ liệu thử nghiệm trên động vật để xác nhận mức độ ưu tiên.
Khó khăn lớn không chỉ nằm ở việc tạo ra vaccine mà còn ở khả năng đánh giá hiệu quả của chúng ngay trong bối cảnh khẩn cấp. Các nhà khoa học cho biết chủng Bundibugyo bùng phát tại những khu vực chịu ảnh hưởng của xung đột, di chuyển dân cư, thiếu hạ tầng y tế và nguồn lực nghiên cứu hạn chế, khiến việc tổ chức thử nghiệm lâm sàng trở nên phức tạp hơn nhiều so với những dịch bệnh phổ biến ở các nước giàu. Ngoài ra, số ca bệnh có thể phân bố phân tán, thời gian bùng phát ngắn và mức tài trợ không ổn định cũng làm giảm khả năng đẩy nhanh tiến trình phát triển vaccine.
Trong khi chờ vaccine, WHO và các tổ chức nhân đạo nhấn mạnh ứng phó trước mắt vẫn phải dựa vào các công cụ y tế công cộng truyền thống. Những biện pháp như xét nghiệm nhanh, truy vết tiếp xúc, cách ly ca nghi ngờ, kiểm soát lây nhiễm tại cơ sở y tế, chôn cất an toàn và huy động cộng đồng tiếp tục là tuyến phòng thủ quan trọng nhất. Tổ chức Bác sĩ không biên giới (MSF) cũng lưu ý rằng việc thiếu bộ xét nghiệm đặc hiệu với số lượng đủ dùng để phát hiện chủng Bundibugyo đang làm chậm xác nhận ca bệnh, qua đó ảnh hưởng trực tiếp tới tốc độ khoanh vùng và kiểm soát ổ dịch.
Diễn biến hiện nay cho thấy bài toán Ebola không chỉ là tìm ra một loại vaccine, mà còn là bảo đảm thế giới đầu tư đủ sớm cho những mầm bệnh ít được chú ý trước khi chúng bùng phát thành khủng hoảng. Nếu không có tài trợ bền vững, hạ tầng nghiên cứu thích hợp và cơ chế thử nghiệm linh hoạt trong khủng hoảng, khoảng trống giữa tiến bộ khoa học và nhu cầu ứng phó thực địa có thể sẽ tiếp tục lặp lại trong các đợt bùng phát tương lai.