Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc, Tổ trưởng Tổ soạn thảo nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sửa đổi luật nhằm bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật, đáp ứng yêu cầu kiến tạo phát triển và kịp thời trình Quốc hội vào kỳ họp thứ hai sắp tới. Đánh giá cao kết quả sau 12 năm thi hành luật hiện hành với mạng lưới rộng khắp cả nước gồm gần 86.000 tổ hòa giải và hơn 540.000 hòa giải viên. Thứ trưởng đề nghị các đại biểu tập trung thảo luận sâu vào tính khả thi của các điểm mới như cơ chế chỉ định hòa giải viên, đơn giản hóa thủ tục công nhận kết quả hòa giải thành tại Tòa án và ứng dụng công nghệ thông tin.

Tại hội thảo, các đại biểu cơ bản nhất trí với định hướng thể chế hóa 5 chính sách lớn trong dự thảo, đồng thời đưa ra nhiều kiến nghị cụ thể từ thực tiễn địa phương. Phó Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Phú Thọ bà Đỗ Thúy Vân đề xuất việc sửa đổi cần tập trung vào 4 trụ cột cốt lõi: Chuyên nghiệp hóa đội ngũ hòa giải viên; nâng rõ giá trị pháp lý của hòa giải thành; thiết lập cơ chế tài chính đủ mạnh, đủ ổn định và thực hiện chuyển đổi số có lộ trình, phù hợp thực tiễn. Đề xuất này hướng tới mục tiêu dịch chuyển từ mô hình hòa giải dựa trên tinh thần tự quản truyền thống sang mô hình hòa giải cộng đồng hiện đại, chuyên nghiệp nhưng vẫn giữ trọn bản sắc "thấu tình, đạt lý" của thiết chế hòa giải ở cơ sở Việt Nam.

Bà Vũ Thị Như Trang, Phó Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Tuyên Quang kiến nghị cần nghiên cứu bổ sung quyền "được Nhà nước và pháp luật bảo vệ danh dự, nhân phẩm" cho cả hòa giải viên lẫn người được mời tham gia hòa giải nhằm bảo đảm chỗ dựa tinh thần trước thực trạng nhiều trường hợp bị các bên lăng mạ trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Đối với quy định về bảo đảm an ninh trật tự tại Khoản 11, đại biểu đề xuất điều chỉnh theo hướng trách nhiệm này trước tiên thuộc về cấp cơ sở như Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố hoặc Tổ bảo vệ an ninh trật tự nhằm tăng cường tính tự chủ của cộng đồng, chỉ báo cáo lên UBND hoặc Công an cấp xã khi vượt quá khả năng, từ đó giảm tải gánh nặng hành chính không cần thiết.

Riêng về quy định hòa giải trực tuyến tại Điều 25, đại biểu tỉnh Tuyên Quang phân tích tính chất nhạy cảm của các vụ việc liên quan đến đời tư, bạo lực gia đình hay tranh chấp tài sản; từ đó kiến nghị bổ sung nguyên tắc bảo mật dữ liệu, điều kiện kỹ thuật tối thiểu, giá trị pháp lý của tài liệu điện tử và chỉ nên áp dụng hình thức trực tuyến đối với các vụ việc đơn giản.

Các đại biểu của tỉnh Quảng Ninh đề xuất làm rõ 1 số vấn đề về kinh phí hỗ trợ cho cùng 1 vụ việc hòa giải thành và không hòa giải thành; cần rút ngắn thủ tục hành chính đối với quy trình quyết toán kinh phí các vụ việc; quy định về số lượng hòa giải viên sau khi sắp xếp lại tổ dân khu phố; việc ứng dụng chuyển đổi số đối với từng hoạt động hòa giải...

Ghi nhận và đánh giá cao những ý kiến đóng góp tâm huyết, trách nhiệm, bám sát thực tiễn của các đại biểu, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc khẳng định đây là nguồn dữ liệu và cơ sở khoa học quan trọng để Tổ soạn thảo tiếp thu, nghiên cứu và hoàn thiện dự án luật nhằm khắc phục triệt để những bất cập của pháp luật hiện hành.

Việc sửa đổi luật lần này nhằm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng về phát huy dân chủ, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số; đồng thời tạo lập một khuôn khổ pháp lý đồng bộ, thống nhất, hiện đại, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả và tính bền vững của công tác hòa giải ở cơ sở trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Để bảo đảm tiến độ, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc yêu cầu Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý tập trung cao độ nguồn lực, khẩn trương phối hợp chặt chẽ, thường xuyên với các địa phương để kịp thời cập nhật, tiếp thu và chỉnh lý dự thảo cùng các hồ sơ liên quan. Song song với việc hoàn thiện hồ sơ dự án Luật, Cục cần chủ động nghiên cứu, xây dựng các dự thảo văn bản hướng dẫn thi hành luật nhằm bảo đảm tính đồng bộ và thực hiện đúng chỉ đạo của lãnh đạo Chính phủ.

Đối với các nội dung mới bổ sung mang tính bước ngoặt như cơ chế chỉ định hòa giải viên, xác định phạm vi trách nhiệm của người được mời tham gia hòa giải, đơn giản hóa thủ tục công nhận kết quả hòa giải thành tại Tòa án và ứng dụng công nghệ thông tin, Ban soạn thảo cần tiếp tục rà soát kỹ các định hướng của Đảng, bối cảnh thực tiễn và đánh giá tác động sâu sắc để tạo cơ sở pháp lý vững chắc. Theo kế hoạch, dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) sẽ được hoàn thiện và trình Chính phủ phê duyệt trong tháng 6/2026.