Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, bệnh lở mồm long móng (LMLM) là bệnh truyền nhiễm xuyên biên giới, xuyên châu lục gây ra bởi loài vi rút thuộc họ Picornaviridae, giống Aphthovirus, lây lan nhanh trên các loài gia súc móng guốc chẵn, ảnh hưởng nghiêm trọng tới sản xuất chăn nuôi, sinh kế của người chăn nuôi và an ninh lương thực. Vi rút LMLM hiện có 7 serotype gồm A, O, C, Asia1, SAT1, SAT2 và SAT3. 

Tại Việt Nam, nhiều năm qua chỉ ghi nhận các serotype O, A và Asia1 lưu hành; chưa ghi nhận serotype SAT1. Vi rút lở mồm long móng serotype SAT1 trước đây chủ yếu lưu hành tại khu vực Châu Phi, tuy nhiên từ năm 2025 đến nay đã lan nhanh ra ngoài khu vực Châu Phi và xuất hiện tại nhiều nước Trung Đông, Tây Á. Đặc biệt, đầu tháng 4 năm 2026, Trung Quốc lần đầu tiên công bố xuất hiện ổ dịch LMLM serotype SAT1 trên đàn bò tại hai tỉnh Cam Túc và Tân Cương, cho thấy chủng vi rút này đã tiến sát khu vực Đông Nam Á.

Sự dịch chuyển địa lý nhanh chóng của vi rút LMLM serotype SAT1 phản ánh khả năng thích ứng, lây lan mạnh và làm gia tăng nguy cơ xâm nhập vào Việt Nam trong bối cảnh giao thương, vận chuyển động vật, sản phẩm động vật xuyên biên giới ngày càng phức tạp. Việt Nam có đường biên giới dài, các hoạt động vận chuyển, buôn bán gia súc qua biên giới, đường mòn, lối mở vẫn diễn biến phức tạp. Trong nhiều năm qua, đây là con đường chủ yếu khiến các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm trên động vật xâm nhập và lây lan trong nội địa trong thời gian qua.

Hiện nay, các loại vắc xin phòng bệnh LMLM đang được cấp phép lưu hành tại Việt Nam chỉ có tác dụng bảo hộ với các chủng vi rút LMLM thuộc serotype O, A và Asia1, không có khả năng bảo hộ đối với vi rút LMLM serotype SAT1. Trong khi tổng đàn gia súc dễ cảm nhiễm bệnh tại Việt Nam bao gồm: 31,4 triệu con lợn, 6,14 triệu con bò, 1,95 triệu con trâu và hơn 3 triệu con dê cừu.

Vì vậy, trường hợp vi rút LMLM serotype SAT1 xâm nhập vào nước ta sẽ ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển của ngành chăn nuôi trâu bò, đặc biệt đối với quần thể gia súc cảm nhiễm chưa có miễn dịch phù hợp, tỷ lệ mắc bệnh có thể rất cao lên đến 100%, gây thiệt hại lớn về kinh tế nếu không chủ động ngăn chặn và ứng phó kịp thời. 

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hiện nay, vắc xin phòng bệnh LMLM do vi rút serotype SAT1 đã có trên thế giới, nhưng không phải là loại vắc xin đang sử dụng phổ biến trong chương trình tiêm phòng LMLM thông thường ở khu vực Đông Nam Á. Các tài liệu của phòng thí nghiệm tham chiếu LMLM của Tổ chức Thú y thế giới cho thấy đã có dữ liệu đánh giá tương đồng vắc xin đối với serotype SAT1.

Theo báo cáo của phòng thí nghiệm tham chiếu bệnh LMLM, hiện tại có các nhà sản xuất vắc xin phòng bệnh LMLM serotype SAT1 trên thế giới bao gồm các công ty: Biogénesis Bagó, Argentina (chủng vắc xin SAT1 2020); DOLLVET, Thổ Nhĩ Kỳ (SAT1/BOT/1/77); Boehringer Ingelheim, Pháp (SAT1/RHO-78); Biopharma (O/A/SAT1/SAT2); KEVEVAPI, Kenya (SAT1 T155) và BVI, Botswana (SAT 109, SAT105).

Kết quả đánh giá cho thấy vắc xin phòng bệnh LMLM do chủng vi rút serotype SAT1 hiện nay có khả năng tạo đáp ứng kháng thể trung hòa đối với các chủng vi rút thực địa, nhưng mức độ bảo hộ dao động đáng kể giữa các loại vắc xin và các chủng vi rút thực địa đang lưu hành. 

Tại Việt Nam, các vắc xin LMLM đang được sử dụng và lưu hành hiện nay chỉ có tác dụng phòng bệnh đối với các serotype O, A và Asia1. Trong khi đó, serotype SAT1 chưa từng lưu hành tại Việt Nam, nên toàn bộ đàn gia súc mẫn cảm (trâu, bò, lợn, dê, cừu…) chưa có miễn dịch bảo hộ. Khi một chủng vi rút mới xâm nhập vào quần thể động vật chưa được bảo hộ, tỷ lệ mắc bệnh có thể rất cao, nguy cơ bùng phát dịch trên diện rộng là hiện hữu.

Các biện pháp như kiểm soát vận chuyển, tiêu độc khử trùng, khoanh vùng ổ dịch, tiêu hủy động vật mắc bệnh tuy rất cần thiết nhưng không thể thay thế vai trò của vắc xin trong phòng bệnh chủ động. Khi dịch xâm nhập và lây lan nhanh, việc chỉ dựa vào biện pháp hành chính và kỹ thuật sẽ làm tăng chi phí xử lý, thiệt hại kinh tế và áp lực lớn cho ngân sách nhà nước.

Luật Thú y và các văn bản hướng dẫn thi hành quy định vắc xin thú y chưa có Giấy chứng nhận lưu hành tại Việt Nam được phép nhập khẩu và cho phép sử dụng khi có kết quả kiểm tra chất lượng đạt yêu cầu trong trường hợp phòng, chống dịch bệnh động vật khẩn cấp. 

Hiện nay, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã nhận được nhiều văn bản của các cơ sở kinh doanh vắc xin thú y, chăn nuôi bò, lợn đề nghị nhập khẩu vắc xin phòng bệnh LMLM serotype SAT1 với mục đích tiêm phòng tạo miễn dịch chủ động cho đàn gia súc trước khi dịch bệnh xảy ra. Kinh phí mua vắc xin sẽ do các cơ sở chăn nuôi tự chi trả.

Từ thực tiễn dịch tễ, căn cứ pháp luật và đề nghị của các cơ sở chăn nuôi gia súc nêu trên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị Thủ tướng Chính phủ, Phó Thủ tướng Chính phủ xem xét, chỉ đạo cho phép nhập khẩu vắc xin LMLM serotype SAT1 đã được cơ quan có thẩm quyền của các nước cấp phép lưu hành với mục đích phòng chống dịch bệnh khẩn cấp.

Trên cơ sở kết quả kiểm tra chất lượng sản phẩm đạt yêu cầu, sẽ cho phép sử dụng tại các cơ sở chăn nuôi gia súc theo nội dung đề nghị của các cơ sở với mục đích tiêm phòng tạo miễn dịch chủ động cho đàn gia súc trước khi dịch bệnh xảy ra, đồng thời sẽ tiêm phòng bao vây ổ dịch trong trường hợp dịch bệnh xảy ra tại Việt Nam.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẳng định, việc chủ động cho phép nhập khẩu vắc xin phòng bệnh LMLM serotype SAT1 trong trường hợp phòng, chống dịch bệnh động vật khẩn cấp là giải pháp cấp thiết, nhằm tạo miễn dịch chủ động, bảo vệ đàn gia súc, giảm thiểu thiệt hại kinh tế và bảo đảm an toàn dịch bệnh quốc gia trong bối cảnh nguy cơ xâm nhập của vi rút LMLM serotype SAT1 ngày càng gia tăng.