Theo truyền thông châu Âu ngày 26/8, vấn đề được đưa ra tại cuộc họp của Liên minh Tự nguyện ở Kiev nhân dịp Ukraine kỷ niệm 35 năm ngày độc lập.

Tổng thống Zelensky cho biết Bộ Quốc phòng Ukraine đang thiếu khoảng 23,1 tỷ euro (tương đương 27 tỷ USD) để duy trì hoạt động quân sự. Khoản thiếu hụt này không bắt nguồn từ các chi phí phát sinh ngoài dự kiến, mà do Kiev đã sử dụng trước nguồn ngân sách dành cho nửa cuối năm để trang trải nhu cầu trong 6 tháng đầu năm.

Ukraine cần số tiền trên để chi trả cho nhân sự, hỗ trợ xã hội và mua sắm vũ khí. Trong đó, khoảng 6 tỷ euro sẽ được dùng để thanh toán trước cho những lô hàng dự kiến bàn giao vào đầu năm 2027.

Theo ông Zelensky, việc bù đắp khoản thiếu hụt là điều cần thiết để Ukraine duy trì các cuộc tấn công tầm xa nhằm vào Nga, qua đó gia tăng sức ép buộc Tổng thống Vladimir Putin tham gia các cuộc đàm phán hòa bình thực chất.

Giải pháp được nhà lãnh đạo Ukraine đề xuất là EU giải ngân sớm một phần khoản vay trị giá 90 tỷ euro. Brussels hiện chia khoản vay thành hai phần, mỗi phần 45 tỷ euro, dành cho năm 2026 và 2027. Theo đề xuất của Kiev, một phần nguồn vốn của năm sau sẽ được chuyển sang năm nay, bên cạnh sự hỗ trợ của các đồng minh khác.

Brussels thận trọng với đề nghị của Kiev

Ủy ban châu Âu cho biết chưa nhận được đề nghị chính thức từ Ukraine qua các kênh song phương. Cơ quan này sẵn sàng đáp ứng yêu cầu của Kiev trong phạm vi có thể, nhưng trước mắt vẫn thực hiện kế hoạch giải ngân đã được thông qua.

Đến nay, Brussels đã giải ngân 3,2 tỷ euro hỗ trợ ngân sách và 8,35 tỷ euro viện trợ quân sự cho Ukraine. Tổng cộng 22 tỷ euro được phân bổ cho hoạt động mua sắm vũ khí, gồm máy bay chiến đấu và thiết bị bay không người lái. Tuy nhiên, nguồn tiền chỉ được giải ngân sau khi các hợp đồng quốc phòng do Kiev trình lên hoàn tất quá trình thẩm định.

Việc hợp đồng xuất hiện sai sót hoặc được điều chỉnh vào phút chót có thể khiến quá trình này kéo dài. Ngoài ra, khoảng 6 tỷ euro trong nguồn tài chính dành cho quốc phòng vẫn chưa được phân bổ.

Gần 14 tỷ euro hỗ trợ ngân sách cũng đang chờ giải ngân, trong đó một số khoản được gắn với điều kiện cải cách. Những tháng gần đây, Quốc hội Ukraine chậm thông qua một số dự luật quan trọng, làm gia tăng lo ngại tại Brussels.

Ủy ban châu Âu tuyên bố sẵn sàng đẩy nhanh tiến độ giải ngân trong năm nay, nhưng không vượt quá mức trần 45 tỷ euro. Một trong những ưu tiên trước mắt là cung cấp các hệ thống phòng không để giúp Ukraine đối phó những cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo của Nga.

Rủi ro tài chính và chính trị

Các quan chức EU cho rằng việc giải ngân sớm khoản vay không chỉ khó thực hiện mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Thay đổi lịch trình sẽ đòi hỏi sửa đổi cơ sở pháp lý của kế hoạch ban đầu, đồng thời buộc Ủy ban châu Âu điều chỉnh kế hoạch vay vốn.

Khoản vay 90 tỷ euro được lãnh đạo 27 nước thành viên nhất trí thông qua với mục tiêu bảo đảm nguồn tài chính ổn định cho Ukraine trong hai năm 2026 - 2027, trước khi ngân sách dài hạn tiếp theo của EU có hiệu lực vào năm 2028.

Nếu một phần vốn của năm 2027 được sử dụng ngay trong năm nay, Ukraine có thể tiếp tục đối mặt với thiếu hụt vào cuối năm sau mà chưa có nguồn thay thế. Nhu cầu tài chính của Kiev được cho là khó giảm trong bối cảnh Nga gia tăng các cuộc tấn công.

Việc thuyết phục lãnh đạo EU thông qua thêm một hạn mức tín dụng mới vào năm 2027 cũng được xem là khó khả thi về chính trị, do nhiều cuộc bầu cử quan trọng sẽ diễn ra trong năm này.

Một phương án khác là kêu gọi các đồng minh phương Tây chia sẻ thêm gánh nặng. Tuy nhiên, giới chức EU cho rằng ngoài Anh và Na Uy, nhiều đối tác chưa đóng góp như kỳ vọng, trong khi nguồn hỗ trợ từ Mỹ, từng là một trong những nhà tài trợ lớn, gần như đã dừng lại.

Ông Zelensky cũng đề nghị sử dụng khoảng 210 tỷ euro tài sản của Ngân hàng Trung ương Nga đang bị đóng băng tại EU, phần lớn được lưu giữ ở Bỉ. Đây từng là phương án ưu tiên của Ủy ban châu Âu để tài trợ cho Ukraine trong giai đoạn 2026 - 2027, nhưng không được thông qua do sự phản đối do Bỉ dẫn đầu.

Một số nước thành viên, trong đó có Latvia, vẫn cho rằng tài sản Nga nên được sử dụng để trang trải chi phí hỗ trợ Ukraine thay vì đặt toàn bộ gánh nặng lên người dân châu Âu. Tuy nhiên, Bỉ tiếp tục yêu cầu EU đưa ra các biện pháp chia sẻ rủi ro toàn diện, trong khi Euroclear, tổ chức tài chính nắm giữ phần lớn số tài sản trên, đang đối mặt với các vụ kiện từ Nga.