Phân bổ đầu tư phải có chiến lược thực hiện

Theo GS. TS Hoàng Văn Cường, Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội, Việt Nam đã có Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân (KTTN), coi KTTN là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế. Mới đây, Tổng Bí thư Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế Nhà nước (KTNN) với vai trò dẫn dắt, tiên phong, dẫn đường.

“Điều này đặt câu hỏi, liệu 2 khu vực này có xung đột với nhau không? Với khu vực Nhà nước, chúng ta đưa ra nguyên tắc phải có hạch toán đầy đủ theo nguyên tắc thị trường, dựa vào thị trường. Dựa vào thị trường thì phải có cạnh tranh. Nếu chúng ta không giải quyết mối quan hệ này sẽ tiềm ẩn cạnh tranh giữa DNNN và doanh nghiệp tư nhân. Sự cạnh tranh này có 2 sắc thái: cùng phát triển hoặc gây tổn hại nhau. Nếu khu vực Nhà nước nếu không đủ sức vươn lên, làm sao có thể dẫn dắt, mở đường”, GS. TS Hoàng Văn Cường đặt câu hỏi.

GS. TS Hoàng Văn Cường cho rằng, Nghị quyết được ban hành rất trúng, định hướng đúng. Nhưng theo chuyên gia này, Chương trình hành động của Nghị quyết 79 cần xác định cách đi rõ ràng, đó là Nhà nước phải đảm nhận vai trò phân định sân chơi cho khu vực Nhà nước và tư nhân. “Một số lĩnh vực chủ chốt, Nhà nước cần nắm giữ như quản lý hàng không, hàng hải liên quan chủ quyền an ninh. Nhưng với lĩnh vực khác, ví dụ về năng lượng, cả tư nhân cũng có tham gia và Nhà nước cần phân định rõ vai trò của từng khu vực”, ông Hoàng Văn Cường đề xuất.

Theo đó, trong khu vực Nhà nước, cần chỉ rõ nhiệm vụ của từng doanh nghiệp và tập trung đầu tư nguồn vốn. Việc phân bổ đầu tư phải có chiến lược thực hiện, tránh việc cái gì cũng cần nguồn lực đầu tư.

Tại Tọa đàm mới đây do báo Tiền Phong tổ chức về Nghị quyết 79 có nhấn mạnh việc việc tái định vị DNNN thành lực lượng tiên phong, dẫn dắt trong các ngành chiến lược, an ninh, và công nghệ mới. Nghị quyết nhấn mạnh cơ chế thông thoáng, bảo vệ cán bộ sáng tạo và chuyển đổi DNNN thành "vốn mồi" để huy động nguồn lực xã hội.

Theo ông Doãn Thanh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Phát triển DNNN, Bộ Tài chính, Nghị quyết 79 đặt ra các mục tiêu rất cụ thể và tham vọng đối với khu vực DNNN.

Cụ thể đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu có khoảng 50 DNNN quy mô lớn nằm trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất khu vực, trong đó có 1 - 3 doanh nghiệp lọt vào Top 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới. Đến năm 2045, mục tiêu có khoảng 60 doanh nghiệp trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn của khu vực và khoảng 5 doanh nghiệp nằm trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất toàn cầu.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, ông Doãn Thanh Tuấn cho rằng, Nghị quyết 79 đã đề ra 14 nhóm giải pháp lớn. Trong đó, giải pháp đặc biệt quan trọng là tập trung đầu tư phát triển một số tập đoàn kinh tế, DNNN mạnh, quy mô lớn, đóng vai trò dẫn dắt các ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược.

Nghị quyết cũng xác định rõ một số nhóm ngành, lĩnh vực trọng yếu, bao gồm: Quốc phòng, an ninh; năng lượng; vận tải, logistics; tài chính - ngân hàng; khoa học - công nghệ, điện tử - viễn thông, hạ tầng số; khai thác, chế biến khoáng sản chiến lược; hoá chất; xây dựng, vật liệu xây dựng; nông, lâm nghiệp.

“Các ngành, lĩnh vực được lựa chọn phải thực sự là ‘mạch máu’ của nền kinh tế, có vai trò bảo đảm an ninh Quốc gia, an ninh kinh tế và an sinh xã hội; đồng thời là những lĩnh vực mà khu vực tư nhân không muốn hoặc chưa đủ điều kiện tham gia. Với các lĩnh vực có tính chiến lược đối với phát triển Quốc gia, nơi khu vực tư nhân chưa đủ năng lực triển khai, do đó DNNN cần đóng vai trò mở đường, tạo nền tảng ban đầu. Đây cũng là những ngành có khả năng dẫn dắt chuỗi công nghiệp, tạo nền tảng để Việt Nam hình thành các ngành công nghiệp cốt lõi, có năng lực cạnh tranh”, đại diện Bộ Tài chính cho biết.

Tận dụng thế mạnh, phát huy vai trò dẫn dắt của DNNN

Theo một số chuyên gia trong lĩnh vực xây dựng, về phía DNNN, việc lựa chọn cần dựa trên các tiêu chí: Doanh nghiệp hoạt động trong các ngành, lĩnh vực then chốt nêu trên; có quy mô đủ lớn, hoạt động hiệu quả, đặc biệt có năng lực phát triển, làm chủ công nghệ nền tảng; có khả năng định hướng và dẫn dắt hoạt động của toàn ngành; có khả năng làm chủ chuỗi giá trị, đồng thời kết nối, dẫn dắt các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác cùng tham gia.

Ông Vũ Ngọc Anh, Vụ trưởng Vụ Quản lý doanh nghiệp (Bộ Xây dựng) cho rằng, thực hiện chủ trương của Đảng và Chính phủ, những năm qua Bộ Xây dựng đã đẩy mạnh thoái vốn Nhà nước tại nhiều doanh nghiệp lớn như: Tổng công ty Sông Đà, Lilama và một loạt đơn vị khác, theo tinh thần “những gì không phải trọng yếu thì để tư nhân làm”.

Chiến lược này đã chứng minh hiệu quả khi việc thoái vốn Nhà nước tại các tổng công ty lớn thời gian qua đã tạo điều kiện cho doanh nghiệp tư nhân vươn lên, làm chủ hầu hết các dự án đường cao tốc và sân bay trọng điểm. Hiện theo ông Vũ Ngọc Anh, vốn Nhà nước được xác định chỉ tập trung vào các lĩnh vực an ninh quốc phòng và công ích đặc thù mà tư nhân không thể tham gia, tiêu biểu là quản lý bay và bảo đảm an toàn hàng hải.

“Về định hướng đến năm 2030, doanh nghiệp Nhà nước sẽ chuyển sang vai trò ‘mở đường, dẫn dắt’ trong các lĩnh vực an sinh. Cụ thể, các đơn vị như Tổng công ty Đầu tư phát triển nhà và đô thị (HUD) được giao nhiệm vụ tiên phong trong mục tiêu 1 triệu căn nhà ở xã hội, giúp hình thành xu thế và đưa giá nhà về mức hợp lý với nền kinh tế”, ông Vũ Ngọc Anh cho biết.

Bên cạnh đó, để tránh tình trạng giá vật liệu biến động mạnh như vừa qua, Nhà nước định hướng sẽ nắm giữ một số khâu then chốt trong chuỗi cung ứng vật liệu xây dựng để bình ổn thị trường. Đặc biệt, nguồn vốn thu được từ việc tiếp tục thoái vốn ở các mảng không cần thiết sẽ được tái đầu tư trở lại vào các lĩnh vực chiến lược này.

Theo ông Nguyễn Tài Anh, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Dưới sự chỉ đạo của Đảng, Chính phủ, những việc khó khăn nhất như kéo điện cho biển đảo, vùng núi, vùng sâu, vùng xa, EVN sẵn sàng thực hiện. Nghị quyết 79 là kim chỉ nam cho DNNN nói chung và cho EVN nói riêng.

“Trong quá trình triển khai, Nghị quyết 79 yêu cầu DNNN vận hành theo nguyên tắc thị trường. Cơ chế giá điện sẽ từng bước được hoàn thiện, bởi đã có khung pháp lý tốt như: Luật Điện lực, Nghị định của Chính phủ, thông tư hướng dẫn của Bộ Công Thương”, ông Nguyễn Tài Anh cho biết.

Đại diện EVN kiến nghị, Việt Nam cần tiếp tục có cơ chế hoàn thiện để điều chỉnh chi phí để minh bạch, hài hoà lợi ích điều chỉnh; xem xét giá thị trường đảm bảo an ninh năng lượng; xây dựng giá điện để đảm bảo sử dụng điện tiết kiệm hiệu quả.

“Nghị quyết 79 là một dấu mốc rất đặc biệt, có thể nói là chưa từng có tiền lệ trong cách tiếp cận đối với Kinh tế Nhà nước và DNNN. Lần đầu tiên, khái niệm ‘Quỹ đầu tư Quốc gia’ được nêu rõ trong một nghị quyết của Bộ Chính trị. Khi nghị quyết chính thức ban hành, SCIC nhận thức rất rõ yêu cầu mới đặt ra: phải tự đánh giá lại mình để đáp ứng kỳ vọng rất cao của Đảng, Nhà nước và Chính phủ khi được định vị là nhà đầu tư Quốc gia”, ông Lê Thanh Tuấn, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC) chia sẻ.

SCIC được thành lập tròn 20 năm và là mô hình thể hiện rõ chủ trương tách bạch giữa chức năng quản lý Nhà nước và chức năng chủ sở hữu vốn. SCIC thực hiện vai trò cổ đông thuần túy, không can thiệp hành chính vào hoạt động doanh nghiệp, mà thông qua Luật Doanh nghiệp và người đại diện vốn, ứng xử bình đẳng như các cổ đông khác.

Sau 20 năm hoạt động, theo ông Lê Thanh Tuấn, SCIC đã đạt nhiều kết quả đáng ghi nhận, trong đó tổng số nộp ngân sách Nhà nước đạt khoảng 114.000 tỷ đồng, gấp 3 lần giá trị vốn nhà nước ban đầu được giao. Danh mục đầu tư hiện nay gồm hơn 100 doanh nghiệp, với giá trị thị trường khoảng 8 tỷ USD, dù còn khiêm tốn so với các quỹ đầu tư quốc gia trên thế giới, nhưng là thành quả đáng kể.

Tuy nhiên đại diện SCIC cho rằng, mô hình SCIC hiện cũng đã bộc lộ những hạn chế và cần phải chuyển mình mạnh mẽ. Với định vị là nhà đầu tư Quốc gia, SCIC đang xây dựng chiến lược mới cho giai đoạn trước mắt là 5 năm, trong đó yêu cầu quan trọng nhất là tái định vị lại vai trò và phương thức hoạt động.

Nghị quyết 79 cũng xác định rõ SCIC cần tập trung đầu tư vào các lĩnh vực đổi mới sáng tạo, công nghệ, chuyển đổi số; đồng thời nghiên cứu tham gia thành lập các quỹ đầu tư mạo hiểm, qua đó tạo hiệu ứng lan tỏa cho nền kinh tế. SCIC đang nghiên cứu kinh nghiệm của nhiều quỹ đầu tư quốc gia trên thế giới như Singapore, Trung Quốc, Malaysia, Indonesia. Trong đó, mô hình mà SCIC hướng tới là Temasek của Singapore, một quỹ đầu tư quốc gia hoạt động theo nguyên tắc thị trường, đầu tư chiến lược trong và ngoài nước, tập trung gia tăng giá trị tài sản Quốc gia.

“Trong thời gian tới, mong muốn của SCIC là từng bước tiệm cận mô hình Temasek, với chiến lược, chương trình hành động rõ ràng, phù hợp với yêu cầu phát triển mới của kinh tế nhà nước và kỳ vọng của Đảng, Nhà nước”, ông Lê Thanh Tuấn cho biết.

Với Nghị quyết 79, vai trò của DNNN đã có sự thay đổi căn bản. Nếu trước đây DNNN được giao thực hiện vai trò chủ đạo trên diện rộng, thì nay được định vị tập trung vào một số ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược và giữ vai trò tiên phong, dẫn dắt phát triển.

Sự thay đổi này đòi hỏi cả cơ quan quản lý Nhà nước và bản thân DNNN phải điều chỉnh tư duy quản lý, tư duy đầu tư và tầm nhìn phát triển trong giai đoạn mới, phù hợp với yêu cầu vận hành theo cơ chế thị trường nhưng vẫn gắn với mục tiêu chiến lược Quốc gia.