Đáp ứng yêu cầu quản trị hiện đại

Ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch Ủy ban tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng quốc gia nhấn mạnh: Tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng không còn là câu chuyện kỹ thuật thuần túy mà là công cụ quản lý nhà nước, nền tảng của năng suất, chất lượng và là điều kiện để doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng và đặc biệt tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng là “ngôn ngữ chung” của thương mại quốc tế. Hệ thống chỉ vận hành hiệu quả khi có đội ngũ nhân lực đủ năng lực để xây dựng, áp dụng, đánh giá và hỗ trợ doanh nghiệp... Bởi thiếu nguồn nhân lực phù hợp thì tiêu chuẩn dù đầy đủ, phòng thử nghiệm hiện đại, nền tảng số được đầu tư cũng khó tạo giá trị. Vì vậy, Đề án đào tạo phát triển nguồn nhân lực cho lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng trong phạm vi cả nước đến năm 2030 và những năm tiếp theo đã mở ra khuôn khổ quan trọng để nâng cao năng lực đội ngũ nhân lực – yếu tố then chốt bảo đảm hạ tầng chất lượng quốc gia vận hành đồng bộ, hiệu quả và đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn tới.

Trong nhiều năm qua, nguồn nhân lực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng đã từng bước hình thành trong các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức kỹ thuật, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và tổ chức đánh giá sự phù hợp, góp phần xây dựng tiêu chuẩn, quản lý đo lường, kiểm soát chất lượng sản phẩm, hàng hóa; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng suất, chất lượng và hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển mới, những hạn chế đã bộc lộ khi năng lực giữa các nhóm nhân lực chưa đồng đều, hoạt động đào tạo còn phân tán, chương trình, tài liệu chưa thống nhất, chưa có khung năng lực chung để xác định vị trí và đánh giá công việc. Đặc biệt, đội ngũ chuyên gia sâu trong lĩnh vực tiêu chuẩn hóa, đo lường, đánh giá sự phù hợp ở cấp khu vực và quốc tế vẫn còn thiếu.

Đề án đào tạo phát triển nguồn nhân lực cho lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng đến năm 2030 và những năm tiếp theo hướng tới xây dựng một nền tảng phát triển năng lực có hệ thống. Nền tảng đó phải có khung năng lực, tiêu chí đánh giá sau đào tạo, phương thức đào tạo linh hoạt trên nền tảng số và sự tham gia của nhiều chủ thể trong xã hội, đặt ra yêu cầu chuyển từ đào tạo theo nhu cầu trước mắt sang phát triển năng lực dài hạn, chuyển từ đào tạo rời rạc sang đào tạo có chuẩn để làm việc chứ không chỉ dừng ở chứng nhận để tạo ra giá trị trong thực tiễn.

Theo Đề án, đến năm 2030, cả nước phấn đấu đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực nghiệp vụ khoảng 20.000 lượt công chức, viên chức và người lao động trong lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng; hình thành, phát triển đội ngũ 1.500 chuyên gia chuyên sâu về các thành phần của hạ tầng chất lượng quốc gia; đào tạo, bồi dưỡng kiến thức chuyên môn cho ít nhất 100.000 lượt nhân sự tại doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh.

Đề án đặc biệt có ý nghĩa thiết thực đối với doanh nghiệp, khi hiểu và áp dụng tốt tiêu chuẩn, đo lường, quản lý chất lượng, truy xuất nguồn gốc, chứng nhận và đánh giá sự phù hợp, doanh nghiệp có thêm công cụ để giảm rủi ro, kiểm soát quá trình sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước và quốc tế. Trong một nền kinh tế mở, năng lực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng chính là một phần của năng lực cạnh tranh, nhân lực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng không chỉ cần vững chuyên môn mà phải biết phân tích dữ liệu, quản trị rủi ro, ứng dụng công nghệ số, am hiểu thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp xử lý những bài toán thực tiễn.

Đặc biệt, trong quản lý nhà nước đề án góp phần nâng cao năng lực cho đội ngũ trực tiếp tham mưu, xây dựng chính sách, thanh tra, kiểm tra, thực thi pháp luật và hướng dẫn chuyên môn về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng. Đây là lực lượng có vai trò quan trọng trong bảo đảm hệ thống quy định được thực thi thống nhất, hiệu quả, minh bạch và phù hợp với yêu cầu quản lý hiện đại.

Hướng tới nguồn nhân lực phục vụ hội nhập quốc tế

Chất lượng sản phẩm không chỉ được quyết định bởi dây chuyền sản xuất, nguyên liệu đầu vào hay năng lực quản trị của doanh nghiệp mà sau mỗi sản phẩm đủ điều kiện lưu thông, đủ sức cạnh tranh và có khả năng vươn ra thị trường quốc tế là cả một hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, đo lường, thử nghiệm, chứng nhận, công nhận và kiểm soát chất lượng. Vì vậy, yêu cầu phát triển nhân lực càng trở nên cấp thiết khi mô hình quản lý nhà nước đang đổi mới vận hành theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và doanh nghiệp phải thích ứng nhanh với các yêu cầu mới về xanh hóa, số hóa, phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc, hộ chiếu số sản phẩm và các hàng rào kỹ thuật trong thương mại.

Ông Lê Minh Tâm, Giám đốc Trung tâm Đào tạo nghiệp vụ Tiêu chuẩn, Đo lường, Chất lượng (Ủy ban Tiêu chuẩn, Đo lường, Chất lượng quốc gia) nhấn mạnh: Đề án đào tạo phát triển nguồn nhân lực cho lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng trong phạm vi cả nước đến năm 2030 và những năm tiếp theo không chỉ hướng tới nhu cầu trong nước, mà còn đặt trong bối cảnh hội nhập quốc tế khi Việt Nam tham gia sâu hơn vào quá trình xây dựng tiêu chuẩn quốc tế, mở rộng thừa nhận lẫn nhau, nâng cao năng lực công nhận và đánh giá sự phù hợp. Vì vậy, đội ngũ chuyên gia phải có chuyên môn vững, ngoại ngữ tốt, kỹ năng hội nhập và tư duy quốc tế để đạt trình độ chuyên gia cấp khu vực và quốc tế. Đây là điều kiện để Việt Nam không chỉ tiếp nhận tiêu chuẩn mà từng bước tham gia đóng góp vào quá trình hình thành các chuẩn mực kỹ thuật trong khu vực và trên thế giới.

Thời gian tới, Ủy ban Tiêu chuẩn, Đo lường, Chất lượng quốc gia thúc đẩy tăng cường hợp tác quốc tế trong đào tạo, bồi dưỡng về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng, đặc biệt tăng cường hợp tác với các quốc gia và các tổ chức quốc tế trong đào tạo, bồi dưỡng nhân lực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng, nhất là trong các lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ chiến lược và các lĩnh vực xuất khẩu trọng điểm. Đồng thời, đẩy mạnh đào tạo chuyên sâu tại nước ngoài, cử cán bộ quản lý, chuyên gia, giảng viên đi đào tạo, thực tập, làm việc có thời hạn tại các tổ chức quốc tế, Ban Kỹ thuật tiêu chuẩn quốc tế - Cơ quan chịu trách nhiệm tham gia các tổ chức tiêu chuẩn hóa toàn cầu; Tổ chức kỹ thuật có uy tín... Cùng với đó, chú trọng trang bị kiến thức về sở hữu trí tuệ, bằng sáng chế thiết yếu đối với tiêu chuẩn (Standard Essential Patents) cho đội ngũ chuyên gia tham gia xây dựng tiêu chuẩn quốc tế và các Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc tế.

Ngoài ra, thúc đẩy hợp tác nghiên cứu, chia sẻ kinh nghiệm với các tổ chức khu vực và quốc tế, nhất là các tổ chức, đối tác có uy tín tại thị trường xuất khẩu trọng điểm, để hình thành các nhóm nghiên cứu, nhóm chuyên gia mạnh về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng.

Theo ông Lê Minh Tâm, trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Trung tâm Đào tạo nghiệp vụ Tiêu chuẩn, Đo lường, Chất lượng đã tổ chức nhiều khóa đào tạo nghiệp vụ kiểm tra nhà nước về đo lường; 6 tháng đầu năm 2026, tỷ trọng các khóa đào tạo tăng hơn 35% so với năm 2025, cho thấy vai trò ngày càng rõ nét trong việc bồi dưỡng đội ngũ thực thi công vụ, góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng.

Có thể nói, Quyết định số 1202/QĐ-TTg phê duyệt Đề án đào tạo phát triển nguồn nhân lực cho lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng trong phạm vi cả nước đến năm 2030 và những năm tiếp theo là dấu mốc đặc biệt quan trọng trong việc đào tạo phát triển nguồn nhân lực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng. Đây là giải pháp nền tảng để phát triển hạ tầng chất lượng quốc gia, nâng cao năng suất, chất lượng, năng lực cạnh tranh, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

Đề án đã tạo khuôn khổ pháp lý quan trọng để phát triển nguồn nhân lực cho toàn bộ hệ sinh thái tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng, từ cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức kỹ thuật, cơ sở đào tạo đến doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh và người học..., khẳng định phát triển nhân lực không phải nhiệm vụ riêng của một cơ quan hay một ngành hẹp mà là yêu cầu chung của nền kinh tế trong tiến trình nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh.