Xe máy vẫn gắn chặt với đời sống của người dân, từ đi làm, đưa đón con đến vận chuyển hàng hóa. Theo dự án M-ABS, Việt Nam có khoảng 79 triệu xe hai bánh đăng ký, chiếm hơn 90% tổng số phương tiện cơ giới đường bộ. Với quy mô này, những thay đổi về tiêu chuẩn an toàn xe máy có phạm vi tác động rất lớn đến xã hội.

Trong giao thông thực tế, phanh gấp là một trong những tình huống dễ dẫn đến mất kiểm soát phương tiện. Khi bánh xe bị khóa cứng trong lúc xe vẫn còn quán tính, phương tiện có thể trượt ngang, mất lái hoặc đổ xuống đường, đặc biệt nguy hiểm nếu người điều khiển ngã sang làn ô tô. ABS được thiết kế để hạn chế hiện tượng khóa bánh, qua đó giúp người lái duy trì khả năng kiểm soát phương tiện tốt hơn khi xử lý tình huống khẩn cấp.

Tuy nhiên, ông Lê Văn Đạt, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược, Bồi dưỡng cán bộ xây dựng (ACST), Trưởng nhóm nghiên cứu dự án M-ABS, cho rằng cần đặt công nghệ này đúng vai trò. Bởi ABS không phải một “công nghệ thần kỳ” có thể ngăn chặn tất cả các vụ tai nạn. Hiệu quả của hệ thống còn phụ thuộc vào hành vi người lái, tốc độ, điều kiện mặt đường, bối cảnh giao thông và kỹ năng điều khiển phương tiện. Nói cách khác, ABS là công nghệ hỗ trợ, không thể thay thế việc lái xe an toàn hay các biện pháp bảo đảm an toàn giao thông khác.

Cách nhìn này phù hợp với Cách tiếp cận Hệ thống an toàn - Safe System Approach đang được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) thúc đẩy. Tháng 7/2026, WHO cho biết hướng dẫn pháp lý mới về an toàn mô tô và các phương tiện hai, ba bánh sẽ tiếp cận toàn diện từ hạ tầng, tiêu chuẩn phương tiện, hành vi người tham gia giao thông đến cứu hộ sau tai nạn và quản trị. 

Theo WHO, an toàn mô tô không nên chỉ được xử lý bằng một biện pháp riêng lẻ mà cần đặt trong thiết kế tổng thể của hệ thống giao thông. Ở góc độ kỹ thuật, ông Cao Đăng Khoa, kỹ sư mảng công nghệ xe hai bánh và xe thể thao của Bosch Việt Nam, cũng cho rằng ABS chỉ là một lớp hỗ trợ bổ sung, trong khi kỹ năng và ý thức của người lái vẫn giữ vai trò quan trọng. Người điều khiển cần giữ đúng tư thế lái, sử dụng hai phanh hợp lý, duy trì khoảng cách an toàn và tuân thủ quy tắc giao thông. Khi các yếu tố này được bảo đảm, ABS có thể hỗ trợ người lái duy trì độ ổn định và hạn chế nguy cơ khóa bánh trong tình huống bất ngờ. 

Bà Hoàng Thị Na Hương, Phó Tổng Giám đốc AIP Foundation, cho rằng trong bối cảnh thương vong giao thông còn ở mức cao, việc thúc đẩy các giải pháp kỹ thuật hiệu quả như dự án M-ABS là cần thiết. Theo bà Hương, cùng với đánh giá hiệu quả công nghệ, cần tăng cường nhận thức cộng đồng, giúp người dân hiểu rõ hơn về ABS và tạo sự tham gia của cơ quan quản lý, chuyên gia kỹ thuật cùng các bên liên quan trong quá trình xây dựng chính sách. 

Một vấn đề đặt ra là khả năng tiếp cận công nghệ của người tiêu dùng. Trên thị trường, ABS đã xuất hiện nhiều hơn ở các dòng xe tay ga phổ thông nhưng vẫn thường được bố trí theo từng phiên bản. Chẳng hạn, Honda Lead 2026 trang bị ABS ở phiên bản đặc biệt, trong khi Air Blade 125 cũng được mở rộng trang bị công nghệ này ở phiên bản mới. Điều này cho thấy, câu chuyện an toàn phương tiện không chỉ liên quan đến công nghệ mà còn gắn với giá bán và khả năng chi trả của người sử dụng.

Khảo sát 1.247 người sử dụng xe mô tô tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh cho thấy, 88,7% người được hỏi ủng hộ việc ban hành quy chuẩn bắt buộc trang bị ABS, 85% ưu tiên lựa chọn xe có ABS khi mua mới. Đáng chú ý, 83% số người đang trực tiếp sử dụng xe có ABS cho biết cảm thấy tự tin và an toàn hơn khi phải phanh gấp.

Tuy nhiên, giá thành vẫn là rào cản đáng kể. Trong nhóm đã biết hoặc đang sử dụng ABS, yếu tố “giá cao” chiếm 72,3% trong những nguyên nhân cản trở việc nâng cấp phương tiện. Vì vậy, nếu mở rộng trang bị ABS, bài toán đặt ra không chỉ là xác lập tiêu chuẩn kỹ thuật mà còn phải tính đến lộ trình áp dụng và khả năng tiếp cận của người dân, nhất là nhóm sử dụng xe máy như phương tiện đi lại, mưu sinh hằng ngày.

Về định hướng quản lý, Kế hoạch số 260/KH-UBATGTQG ngày 28/7/2022 thực hiện Chiến lược quốc gia về bảo đảm trật tự, an toàn giao thông đã đặt nhiệm vụ xây dựng và ban hành quy định về hệ thống chống bó cứng phanh - ABS và hệ thống kết hợp phanh trước, phanh sau CBS đối với xe mô tô, xe gắn máy trong giai đoạn 2026 - 2030. Định hướng này đặt ABS trong trụ cột “Phương tiện an toàn hơn” của Cách tiếp cận Hệ thống an toàn, thay vì coi đây là giải pháp độc lập.

Các dữ liệu dự án M-ABS cũng chỉ rõ, trong những tình huống phù hợp, nếu phương tiện được trang bị ABS và người điều khiển phanh đúng cách, số vụ tai nạn, số người chết và bị thương liên quan đến xe mô tô có thể giảm khoảng 22 - 29%. Con số này đồng thời cho thấy giới hạn của công nghệ: ABS không loại bỏ mọi rủi ro và không thể bù đắp cho hành vi chạy quá nhanh, giữ khoảng cách không an toàn hay xử lý sai tình huống.

Vì vậy, ABS cần được nhìn nhận như một lớp bảo vệ bổ sung trong hệ thống an toàn giao thông. Việc nâng chuẩn phương tiện cần đi cùng lộ trình phù hợp, khả năng chi trả của người dân, đào tạo kỹ năng lái xe và các giải pháp đồng bộ về hạ tầng, quản lý tốc độ, ý thức người tham gia giao thông và cứu hộ sau tai nạn.