Theo bình luận của Tiến sĩ S. Samuel C. Rajiv, nghiên cứu viên tại Viện Nghiên cứu và Phân tích Quốc phòng Manohar Parrikar (MP-IDSA), New Delhi trên trang tin eurasiareview.com mới đây, Bộ Ngoại giao Mỹ vừa phê duyệt các thương vụ bán vũ khí nước ngoài (FMS) trị giá hơn 16 tỷ USD cho Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Kuwait và Jordan - một quyết định được đưa ra giữa lúc căng thẳng ở Trung Đông leo thang và kho đạn dược của các nước vùng Vịnh đang cạn kiệt nhanh chóng. 

Gói vũ khí khổng lồ, thủ tục khẩn cấp

Trong tổng số hơn 16 tỷ USD, phần lớn dành cho UAE với bốn hạng mục lớn: radar tầm xa (LRDR) thuộc hệ thống phòng thủ THAAD và các thiết bị liên quan trị giá 4,5 tỷ USD; Hệ thống Tiêu diệt Thiết bị bay Không người lái (FS-LIDS) trị giá 2,1 tỷ USD; tên lửa không đối không tầm trung tiên tiến (AMRAAM) trị giá 1,22 tỷ USD; và đạn dược cùng gói nâng cấp máy bay F-16 trị giá 644 triệu USD. Kuwait nhận các hệ thống radar phòng thủ tên lửa và phòng không thế hệ tiếp theo (LTAMDS) trị giá hàng tỷ USD, còn Jordan nhận hỗ trợ máy bay và đạn dược trị giá 70,5 triệu USD.

Điểm đáng chú ý về mặt thủ tục là Ngoại trưởng Mỹ đã xác định "tình trạng khẩn cấp đang tồn tại", từ đó viện dẫn quyền miễn trừ yêu cầu xem xét của Quốc hội theo Mục 36(b) của Đạo luật Kiểm soát Xuất khẩu Vũ khí (AECA) - thông thường đòi hỏi thời hạn thông báo 30 ngày. Điều khoản miễn trừ này lần đầu được sử dụng vào tháng 4/2019 bởi Ngoại trưởng khi đó Mike Pompeo cho các thương vụ với Jordan, Saudi Arabia Arabia và UAE.

Việc áp dụng điều khoản này đã vấp phải chỉ trích. Đại diện Gregory Meeks, thành viên cấp cao Ủy ban Đối ngoại Hạ viện, lên tiếng phản đối và chỉ ra rằng trong số "hàng chục trường hợp vũ khí được đề cập trong tuyên bố khẩn cấp", chỉ có một mặt hàng thực sự có sẵn để "xuất khẩu ngay lập tức".

Phần lớn thiết bị sẽ phải được sản xuất mới để xuất khẩu trong tương lai, thay vì lấy từ kho dự trữ hiện có. Các tập đoàn quốc phòng được chỉ định thực hiện hợp đồng bao gồm Northrop Grumman, RTX Corporation, RTX Missile Defence Technologies, SRC Corporation, Lockheed Martin và S&K Aerospace.

Bối cảnh kho đạn cạn kiệt, hệ thống phòng thủ quá tải

Quyết định bán vũ khí khẩn cấp phản ánh trực tiếp thực trạng tiêu hao đạn dược ở quy mô chưa từng có. Theo dữ liệu từ Tổ chức ACLED, Iran đã tiến hành hơn 1.500 cuộc tấn công trên khắp khu vực để đáp trả hơn 3.000 cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran kể từ ngày 28/2 năm nay. UAE chịu phần lớn các cuộc tấn công (trúng mục tiêu) từ Iran, trong khi Kuwait ghi nhận số thương vong cao nhất.

Tính đến ngày 9/4 vừa qua, hệ thống phòng không UAE đã đánh chặn tổng cộng hơn 530 tên lửa đạn đạo, 26 tên lửa hành trình và 2.256 UAV, theo số liệu từ Bộ Quốc phòng UAE. Một số báo cáo ước tính UAE đã tiêu thụ tới 75% kho dự trữ tên lửa đánh chặn Patriot kể từ ngày 28/2. Toàn khối - Mỹ, Israel, các quốc gia vùng Vịnh và lực lượng đồng minh - đã sử dụng hơn 11.000 loại đạn dược chỉ trong 16 ngày đầu xung đột, với tổng chi phí gần 26 tỷ USD. Riêng tên lửa đánh chặn Patriot, Mỹ và đồng minh đã dùng hơn 900 quả - tương đương lượng sản xuất trong 18 tháng.

Đòn tấn công của Iran nhằm vào cơ sở hạ tầng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Qatar vào ngày 18-19/3 minh họa rõ mức độ thiệt hại: 17% công suất xuất khẩu của Qatar bị phá hủy, với tổng thiệt hại doanh thu xuất khẩu ước tính 20 tỷ USD.

Hai thương vụ trong gói bán vũ khí trên đáng được chú ý đặc biệt. Thứ nhất, UAE sẽ trở thành quốc gia đầu tiên ngoài Mỹ vận hành radar LRDR - loại radar mảng quét điện tử chủ động tầm xa cố định vừa hoàn tất giai đoạn thử nghiệm hoạt động vào tháng 12/2025. Thứ hai, Kuwait sẽ là khách hàng quốc tế thứ hai tích hợp radar LTAMDS, sau Ba Lan - quốc gia đã ký hợp đồng trị giá 1,7 tỷ USD cho loại radar này vào tháng 8/2024.

Hệ lụy toàn cầu: Ukraine cũng chịu tác động

Cuộc xung đột ở Trung Đông đang tác động ngược lại đến các mặt trận khác. Mỹ đã tái triển khai hệ thống tên lửa THAAD từ Hàn Quốc đến vùng Vịnh sau khi radar THAAD tại Jordan và Saudi Arabia bị tấn công. Tây Ban Nha, để bù đắp thiếu hụt cho Ukraine, đã cam kết cung cấp 5 hệ thống tên lửa PAC-2 từ kho dự trữ của mình.

Nhà sản xuất Lockheed Martin cũng đã đồng ý tăng sản lượng tên lửa Patriot hơn gấp ba lần - từ 600 lên 2.000 quả mỗi năm - nhưng theo các báo cáo, có thể mất nhiều năm để đạt được mục tiêu đó. RTX Corporation, nhà sản xuất radar LTAMDS, hiện sản xuất 8 hệ thống mỗi năm và dự kiến tăng lên 12 đơn vị để đáp ứng nhu cầu toàn cầu.

Tiến sĩ Rajiv kết luận rằng doanh số bán vũ khí Mỹ cho các đồng minh vùng Vịnh "dự kiến sẽ tiếp tục tăng trong ngắn hạn và trung hạn", trong khi thách thức với ngành công nghiệp quốc phòng Mỹ là phải cùng lúc đáp ứng nhu cầu ở Tây Á, Ukraine và các đồng minh Đông Á như Hàn Quốc và Nhật Bản.