Việc Ai Cập triển khai máy bay chiến đấu tới Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đang cho thấy những thay đổi đáng chú ý trong cán cân liên minh tại Trung Đông trong bối cảnh cuộc chiến liên quan Iran làm gia tăng chia rẽ giữa các quốc gia Arab.
Tổng thống Ai Cập Abdel Fattah El-Sisi trò chuyện cùng Tổng thống UAE Mohamed bin Zayed Al Nahyan. Ảnh tư liệu: Amwalalghad
Theo Financial Times, thông tin về việc triển khai chiến đấu cơ chỉ được công khai khi Tổng thống Ai Cập Abdel Fattah al-Sisi thăm Abu Dhabi trong tháng này. Truyền thông nhà nước UAE đã phát sóng hình ảnh ông Sisi cùng Tổng thống UAE Mohamed bin Zayed kiểm tra các tiêm kích Rafale của Ai Cập với sự tham gia của nhiều phi công nước này.
Trong chuyến thăm, Tổng thống Sisi khẳng định: “Bất cứ điều gì gây hại cho UAE đều gây hại cho Ai Cập”.
Cairo không công bố chi tiết về nhiệm vụ hay quy mô triển khai lực lượng. Tuy nhiên, theo giới phân tích, động thái này được cho là nhằm xoa dịu căng thẳng với Abu Dhabi, trong bối cảnh UAE cho rằng các nước Arab chưa làm đủ để hỗ trợ nước này đối phó các cuộc tấn công từ Iran.
Ai Cập từ lâu tránh can dự sâu vào các cuộc xung đột ngoài biên giới. Tuy nhiên, Cairo hiện phải cân bằng giữa việc duy trì quan hệ với UAE - đối tác chiến lược và nhà đầu tư lớn - với nỗ lực thúc đẩy vai trò trung gian nhằm chấm dứt xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran.
UAE hiện là một trong những nhà đầu tư lớn nhất tại Ai Cập. Năm 2023, Abu Dhabi đã ký thỏa thuận trị giá 35 tỷ USD để phát triển khu vực ven Địa Trung Hải của Ai Cập, giúp Cairo vượt qua giai đoạn khủng hoảng tài chính nghiêm trọng. Ngoài ra, nguồn kiều hối từ khoảng 500.000 lao động Ai Cập tại UAE cũng đóng vai trò quan trọng đối với nguồn thu ngoại tệ của nước này.
Theo các nhà quan sát, giới lãnh đạo UAE cho rằng cuộc xung đột hiện nay đã cho thấy đâu là những đối tác đáng tin cậy trong khu vực. Hồi tháng 3, ông Anwar Gargash - cố vấn ngoại giao của Tổng thống UAE - đã công khai chỉ trích các đồng minh Arab và các cường quốc khu vực vì không đoàn kết trước các cuộc tấn công nhằm vào UAE.
Ông HA Hellyer, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện nghiên cứu RUSI có trụ sở ở London, nhận định Abu Dhabi cho rằng họ đã hỗ trợ Ai Cập đáng kể trong suốt 15 năm qua, vì vậy UAE mong muốn nhận được sự ủng hộ rõ ràng hơn từ Cairo trong các vấn đề liên quan an ninh quốc gia của mình.
Cuộc chiến liên quan Iran hiện cũng đang làm lộ rõ những rạn nứt trong thế giới Arab, đặc biệt là giữa UAE và Saudi Arabia. Một số nhà phân tích cho rằng Saudi Arabia, Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan đang hình thành một trục phối hợp mới nhằm thúc đẩy giải pháp ngoại giao cho cuộc xung đột với Iran, trong bối cảnh các nước này ngày càng lo ngại vai trò của Israel trong khu vực.
Tuy nhiên, UAE tỏ ra hoài nghi với các nỗ lực trung gian hòa giải, do lo ngại một thỏa thuận ngừng xung đột có thể giúp Iran duy trì ảnh hưởng khu vực.
Ông Michael Wahid Hanna thuộc Nhóm Khủng hoảng Quốc tế cho rằng từ góc nhìn của Abu Dhabi, việc Ai Cập tham gia các nỗ lực hòa giải dường như tạo ra “sự tương đồng” giữa lập trường của UAE và Iran, trong khi Abu Dhabi muốn các đồng minh thể hiện sự đoàn kết mạnh mẽ hơn.
Theo ông Hanna, Ai Cập cũng khó có thể bỏ qua cách UAE đối xử với Pakistan, sau khi Abu Dhabi hồi tháng 4 yêu cầu Islamabad hoàn trả ngay khoản vay 3,5 tỷ USD mà trước đó dự kiến được gia hạn. Động thái này được cho là phản ánh sự không hài lòng của UAE đối với vai trò trung gian của Pakistan trong cuộc xung đột.
Trong khi đó, học giả Abdulkhaleq Abdulla của UAE cho rằng việc triển khai lực lượng Ai Cập đã phần nào giúp hạ nhiệt căng thẳng giữa Cairo và Abu Dhabi.
Tuy nhiên, việc UAE tăng cường quan hệ với Israel giữa lúc chiến sự Gaza kéo dài cũng làm dấy lên phản ứng tiêu cực trong dư luận Ai Cập. Nhiều người dùng mạng xã hội tại Ai Cập đã công khai chỉ trích UAE, gây ra phản ứng không hài lòng từ phía Abu Dhabi.
Ngoài khác biệt liên quan Israel, hai nước cũng tồn tại bất đồng trong các vấn đề khu vực khác. UAE bị cáo buộc hậu thuẫn Lực lượng Hỗ trợ Nhanh (RSF) tại Sudan, lực lượng đang giao tranh với quân đội Sudan do Ai Cập ủng hộ. Abu Dhabi phủ nhận cáo buộc này.
UAE đồng thời duy trì quan hệ gần gũi với Ethiopia, quốc gia xây dựng đập thủy điện lớn trên sông Nile mà Cairo cho rằng có thể đe dọa an ninh nguồn nước của Ai Cập.
Theo giới quan sát, những khác biệt trên phản ánh thế khó của chính phủ Ai Cập khi phải cân bằng giữa lợi ích kinh tế, an ninh khu vực và áp lực từ dư luận trong nước.