Hiệp định thương mại tự do đầy tham vọng giữa EU và Ấn Độ, mới được công bố vừa qua, phản ánh rõ ưu tiên mới của khối gồm 27 quốc gia, vốn là khu vực thương mại lớn nhất thế giới. Động thái này diễn ra sau khi Tổng thống Donald Trump từng đe dọa áp thuế đối với EU liên quan đến bất đồng về Greenland, trước khi rút lại kế hoạch chỉ vài ngày sau đó.

Thỏa thuận với Ấn Độ nằm trong chuỗi các hiệp định mà Brussels đã ký kết hoặc đang xúc tiến trong vòng một năm qua, bao gồm Nhật Bản, Indonesia, Mexico và khối Mercosur ở Nam Mỹ. Giới chức EU coi đây là bước đi nhằm giảm phụ thuộc vào Mỹ trong bối cảnh quan hệ xuyên Đại Tây Dương trở nên khó đoán định hơn.

Phát biểu tại Nghị viện châu Âu tuần trước, Tổng thống Cộng hòa Cyprus, ông Nikos Christodoulides, nhận định trật tự quốc tế mà châu Âu dựa vào trong nhiều thập kỷ qua không còn là điều hiển nhiên. Theo ông, thời điểm hiện tại đòi hỏi EU phải hành động một cách quyết đoán, đáng tin cậy và đoàn kết hơn, hướng tới một liên minh có tính tự chủ cao hơn nhưng vẫn cởi mở với thế giới.

Sau chuyến thăm New Delhi, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đã ký hiệp định thương mại với Ấn Độ nhằm tăng cường gắn kết kinh tế và chiến lược giữa hai bên. Thỏa thuận này có thể tác động tới gần 2 tỷ người, với việc cắt giảm thuế quan đối với khoảng 97% hàng hóa EU xuất khẩu sang Ấn Độ, trong đó có ô tô và rượu vang, cùng 99% hàng hóa của Ấn Độ xuất khẩu sang EU như dệt may và dược phẩm.

Theo bà Garima Mohan, chuyên gia tại Quỹ German Marshall, EU và Ấn Độ từ lâu đã tìm cách xích lại gần nhau như một đối trọng trước sự trỗi dậy kinh tế của Trung Quốc. Tuy nhiên, chính cách tiếp cận cứng rắn và khó lường của Chính quyền Tổng thống Trump trong các vấn đề thương mại và an ninh đã thúc đẩy thỏa thuận được hoàn tất vào thời điểm hiện nay.

Trong khi đó, EU cũng đã ký hiệp định thương mại với Indonesia vào tháng 7/2025 và vừa qua đã đạt được thỏa thuận với khối Mercosur, mở đường cho một khu vực thương mại tự do với hơn 700 triệu dân. Bà von der Leyen khẳng định có đủ thẩm quyền để triển khai hiệp định này, bất chấp sự phản đối từ một bộ phận Nghị viện châu Âu. Song song, EU cũng nâng cấp quan hệ với Nhật Bản, Hàn Quốc và Australia, những quốc gia ngày càng lo ngại trước tham vọng chiến lược của Bắc Kinh và sự bất ổn trong chính trị Mỹ.

Bên cạnh thương mại, an ninh quốc phòng đang trở thành trụ cột quan trọng trong chiến lược tự chủ của EU. Cuộc xung đột tại Ukraine, cùng với những chỉ trích từ Washington về mức chi tiêu quốc phòng thấp của châu Âu, đã thúc đẩy khối này tăng tốc xây dựng năng lực quân sự riêng. Các nhà lãnh đạo EU đã thống nhất tăng ngân sách quốc phòng, trong đó dành khoảng 150 tỷ euro cho các khoản vay phục vụ phòng không, phòng thủ tên lửa, đạn dược, máy bay không người lái, cũng như các lĩnh vực mới như trí tuệ nhân tạo và tác chiến điện tử.

Ở lĩnh vực năng lượng, nỗ lực giảm phụ thuộc vào Nga đã khiến EU gia tăng nhập khẩu từ Mỹ, đặc biệt là khí tự nhiên hóa lỏng. Tuy nhiên, giới chức châu Âu cảnh báo điều này có thể tạo ra rủi ro mới. Ủy viên châu Âu phụ trách năng lượng Dan Jørgensen, cho rằng EU cần đa dạng hóa nguồn cung thay vì thay thế sự phụ thuộc này bằng một sự phụ thuộc khác, đồng thời đẩy mạnh đầu tư vào sản xuất năng lượng trong nước và tìm kiếm đối tác mới tại Đông Địa Trung Hải và vùng Vịnh.

Theo các chuyên gia, việc xây dựng các mối quan hệ thương mại và chiến lược đa dạng hơn không chỉ giúp EU giảm thiểu rủi ro trước các cú sốc địa chính trị, mà còn tăng vị thế của khối trong quan hệ với Trung Quốc, Nga và Mỹ trong giai đoạn trật tự toàn cầu đang tái định hình.