Món quà đậm vị quê hương

Cá kho Nhân Hậu là món ăn truyền thống của vùng đồng bằng chiêm trũng, được bán quanh năm, nhưng nhiều nhất là vào tháng 12 âm lịch để làm quà biếu. Trong xã có hàng trăm hộ làm nghề kho cá, hộ nhiều kho hàng nghìn niêu, hộ kho ít cũng vài trăm niêu.

Ông Trần Huy Thỏa là một trong những người làm nghề kho cá lâu năm ở xã Nam Lý. Mỗi năm, cơ sở kho cá Nhân Hậu của gia đình ông cung cấp ra thị trường hơn 2.500 niêu cá kho các loại; trong đó, riêng dịp Tết Nguyên đán khoảng 2.000 niêu. Mỗi niêu cá có giá bán từ 500.000 đồng đến 2 triệu đồng, tùy kích cỡ, mang lại thu nhập hàng trăm triệu đồng/năm.

Ông Trần Huy Thỏa cho biết, để có được niêu cá kho thơm ngon đòi hỏi sự tỉ mỉ, kỳ công từ khâu chọn nguyên liệu, tẩm ướp gia vị cho đến quá trình kho. Ngay như niêu kho cá, người dân trong làng phải nhập niêu đất từ Nghệ An – loại niêu được làm bằng đất sét dẻo, chịu nhiệt tốt, nhiệt lượng tỏa đều, cá thấm gia vị, xương nhừ mà thịt vẫn săn chắc. Vung niêu nhập ở Thanh Hóa với thiết kế theo kiểu vòm lên, vừa chắc chắn vừa giúp hơi nóng tuần hoàn trong niêu, hạn chế cá bị khô hay chín không đều, đồng thời giữ được hương vị thơm ngon tự nhiên.

Cá nguyên liệu là trắm đen, có trọng lượng từ 5 - 7kg/con, sau khi sơ chế được tẩm ướp với các gia vị: mắm, gừng, riềng, ớt, nước cốt chanh… Cá được kho bằng bếp củi và phải là củi nhãn phơi khô, vì khói của gỗ nhãn bay lên không có mùi, gỗ nhãn có than đượm, dễ điều chỉnh nhiệt độ.

Tính từ khi niêu cá được bắc lên bếp kho đến khi bắc xuống là 12 - 14 tiếng, trong suốt thời gian đó, người nấu phải thường xuyên theo dõi niêu cá, giữ lửa liu diu, thêm nước, gia vị. Sau nhiều giờ kho, xương cá nhừ, thịt thấm đều gia vị, săn chắc, thơm ngậy nhưng không béo ngấy. Sản phẩm được đóng gói cẩn thận, có thể vận chuyển xa, rất phù hợp làm quà tặng, quà biếu.

Vươn xa nhờ công nghệ số

Với ý thức giữ gìn và phát triển thương hiệu cá kho Nhân Hậu, người dân Nam Lý đã xây dựng cá kho trở thành sản phẩm OCOP tiêu biểu của tỉnh Ninh Bình. Nhiều hộ gia đình phát triển quy mô sản xuất, thành lập doanh nghiệp, hợp tác xã để sản xuất cá kho theo hướng chuyên nghiệp, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Những năm gần đây, khi công nghệ phát triển, người dân Nam Lý đã tận dụng các trang mạng xã hội như: Facebook, Zalo, Instagram, Tiktok... để quảng bá, giới thiệu đặc sản quê hương.

Chị Trần Thị Thu Hường, chủ cơ sở Cá kho quê Anh Chí đã sử dụng mạng xã hội Tiktok để quảng bá, giới thiệu món cá kho của quê hương. Sau nhiều khó khăn, bỡ ngỡ của những ngày đầu xây kênh, đến nay, địa chỉ Tiktok “Cá kho quê Anh Chí" của chị Hường có hơn 94.000 người theo dõi, các video đăng lên đạt hàng nghìn đến hàng chục nghìn lượt xem, một số video còn đạt 2-3 triệu lượt xem. Ngoài kênh Tiktok, chị còn sử dụng trang Facebook, Zalo để quảng bá sản phẩm. Nhờ đó, doanh thu của cơ sở Cá kho quê Anh Chí ngày càng tăng. Hiện nay, trung bình mỗi tháng, gia đình bán ra gần 1.500 niêu cá kho.

Chị Trần Thị Thu Hường chia sẻ, thông qua mạng xã hội, sản phẩm cá kho Nhân Hậu của gia đình chị đã được quảng bá rộng rãi, nhiều khách hàng biết đến hơn. Bên cạnh đó, những năm gần đây, gia đình áp dụng công nghệ đóng gói sản phẩm bằng phương pháp hút chân không nên cá kho để được lâu hơn mà vẫn giữ nguyên được hương vị, nhờ đó các đơn hàng gửi đi các tỉnh, thành trong cả nước ngày càng tăng.

Cơ sở cá kho Hoàng Thơ của gia đình ông Trần Duy Thế cũng ngày càng phát triển, xuất bán hàng nghìn niêu cá mỗi năm nhờ việc ứng dụng mạng xã hội để quảng bá sản phẩm đến đông đảo người tiêu dùng. Các thành viên trong gia đình ông đã tích cực xây dựng kênh TikTok, Youtube “Cá kho Hoàng Thơ” với những video dạy kho cá, giải đáp thắc mắc xung quanh món cá kho trứ danh.

Ông Trần Duy Thế cho biết, để cơ sở cá kho của gia đình ngày càng phát triển, bên cạnh việc quảng bá, giới thiệu sản phẩm trên nhiều kênh, nhiều nền tảng khác nhau, thì việc giữ gìn uy tín, chất lượng sản phẩm được gia đình đặt lên hàng đầu. Cá nguyên liệu là cá trắm đen có trọng lượng từ 5kg/con trở lên, để khi kho lâu vẫn giữ được sự săn chắc mà không bị tơi nát. Gia vị tẩm ướp theo công thức gia truyền, không sử dụng chất tạo màu hay phụ gia. Cá được kho trên bếp củi trong nhiều giờ để thịt cá săn lại nhưng vẫn mềm từ trong ra ngoài, xương nhỏ gần như hòa tan, nước kho sánh lại, bóng màu cánh gián với mùi thơm đặng trưng.

Hiện nay, hầu hết các cơ sở, hộ gia đình sản xuất và kinh doanh cá kho Nhân Hậu đã tận dụng lợi thế của mạng xã hội để quảng bá, giới thiệu với khách hàng về sản phẩm cá kho của quê hương. Nhiều gia đình, cơ sở đã thành lập các trang fanpage, phát livestream đến đông đảo người dùng, người xem quy trình chế biến, kho cá... Qua đó, tạo được niềm tin, sự ủng hộ của người tiêu dùng đối với sản phẩm, giúp nghề cá kho Nhân Hậu ngày càng phát triển.

Ông Trần Xuân Thực, Chủ tịch Hiệp hội Sản xuất và Kinh doanh cá kho Nhân Hậu cho biết, thời gian tới, Hiệp hội Sản xuất và Kinh doanh cá kho Nhân Hậu sẽ tiếp tục phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức các buổi tuyên truyền, hướng dẫn cho hội viên về việc ứng dụng thương mại điện tử, xây dựng kênh trên các nền tảng mạng xã hội nhằm thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm cá kho Nhân Hậu.

Bên cạnh đó, Hiệp hội Sản xuất và kinh doanh cá kho Nhân Hậu quán triệt đến các thành viên thực hiện nghiêm các tiêu chuẩn đã được cấp chứng nhận nhãn hiệu tập thể, tuân thủ nghiêm ngặt quy trình chế biến sản phẩm từ nguyên liệu đầu vào đến chế biến và bảo quản, đảm bảo chất lượng và an toàn vệ sinh thực phẩm; kiên quyết cho ra khỏi hiệp hội những thành viên vi phạm.