Dịch chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức

Trước đây Đà Nẵng luôn thành công nhờ hạ tầng đô thị, du lịch và dịch vụ. Tuy nhiên, khi tốc độ cạnh tranh khu vực ngày càng lớn, thành phố không thể tiếp tục đi xa nếu chỉ dựa vào những lợi thế truyền thống. Đó là lý do nhiều năm qua, thành phố kiên trì lựa chọn con đường phát triển dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế tri thức.

Từ việc phát triển Khu Công nghệ cao, mở rộng Công viên phần mềm số 2, hình thành hệ sinh thái startup công nghệ đến thành lập Trung tâm Nghiên cứu, đào tạo thiết kế vi mạch và trí tuệ nhân tạo Đà Nẵng (DSAC), thành phố đang từng bước dịch chuyển khỏi mô hình tăng trưởng cũ để bước vào cuộc đua công nghệ mới.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng Hồ Quang Bửu khẳng định, thành phố xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực tăng trưởng chiến lược trong giai đoạn mới. Đà Nẵng không muốn chỉ là nơi gia công phần mềm hay tổ chức các sự kiện công nghệ. Thành phố hướng tới xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đủ năng lực để doanh nghiệp công nghệ, startup và đội ngũ nghiên cứu có thể phát triển lâu dài.

Hiện nay, thành phố đang theo đuổi mục tiêu tạo nền tảng cho hoạt động nghiên cứu và đổi mới sáng tạo thông qua hạ tầng số, không gian nghiên cứu, cơ chế hỗ trợ startup và liên kết đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Hướng đi của thành phố Đà Nẵng rất tương đồng với tinh thần mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đặt ra: Muốn thực hiện mục tiêu trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045, chúng ta phải chuyển mạnh sang mô hình phát triển dựa trên tri thức, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, dữ liệu, văn hóa và con người.

Theo nhiều chuyên gia, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không nằm ở hạ tầng hay nguồn vốn, mà là bài toán nhân lực nghiên cứu chất lượng cao và môi trường khoa học đủ sức giữ chân người tài. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Hiếu (Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng) cho rằng, Việt Nam đang đứng trước áp lực rất lớn về nhân lực trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn và dữ liệu lớn.

Nhiều bạn trẻ rất giỏi nhưng sau đào tạo lại ra nước ngoài hoặc chuyển sang lĩnh vực khác vì môi trường nghiên cứu trong nước chưa đủ hấp dẫn. Nếu muốn phát triển công nghệ lõi thì phải chấp nhận đầu tư rất dài hạn cho con người và khoa học nền tảng.

Theo ông Nguyễn Hữu Hiếu, không chỉ chú trọng đầu tư cơ sở vật chất, Trường Đại học Bách khoa còn định hướng xây dựng môi trường học thuật mở, khuyến khích nghiên cứu khoa học từ sớm đối với sinh viên và tạo điều kiện để đội ngũ giảng viên tham gia các dự án nghiên cứu có tính ứng dụng cao.

Đây được xem là lời giải quan trọng góp phần tháo gỡ điểm nghẽn về nhân lực khoa học; lấy khoa học cơ bản làm nền tảng để Việt Nam tự tạo ra tri thức mới thay vì chỉ tiếp nhận tri thức từ bên ngoài đồng nghĩa với việc đặt cơ sở cho một mô hình phát triển dựa trên năng lực sáng tạo nội sinh mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhắc đến.

Đào tạo nhân lực cho cuộc đua công nghệ mới

Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu. Vấn đề đặt ra tại Đà Nẵng hiện nay là công tác đào tạo nguồn nhân lực có đang thực sự hình thành một thế hệ sinh viên vừa giỏi về khoa học công nghệ, vừa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn của thị trường lao động hay không.

Theo nhiều chuyên gia, trong bối cảnh AI, bán dẫn và công nghệ số phát triển với tốc độ rất nhanh, bài toán nhân lực hiện nay không còn dừng ở đào tạo sinh viên “giỏi lý thuyết” mà là hình thành đội ngũ “làm được việc”, đủ năng lực nghiên cứu, sáng tạo và thích nghi liên tục với sự thay đổi của công nghệ.

Thạc sĩ Lê Vũ (Giám đốc Trung tâm Tin học Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật, Đại học Đà Nẵng) nhìn nhận, sinh viên Việt Nam hiện nay không thiếu tư duy học thuật, thậm chí nhiều em có khả năng nghiên cứu và tiếp cận công nghệ rất nhanh. Tuy nhiên, môi trường học tập đôi khi vẫn tách rời khỏi bối cảnh vận hành thực tế của doanh nghiệp, khiến sinh viên thiếu trải nghiệm về quy trình làm việc, quản trị dự án, phối hợp nhóm liên ngành và áp lực sản phẩm thực tế.

Thạc sỹ Lê Vũ cho biết thêm, trong lĩnh vực công nghệ, khoảng cách này càng rõ khi doanh nghiệp cần nhân sự có thể tham gia dự án ngay sau tuyển dụng. Vì vậy, Trường Đại học hiện nay không còn dạy “biết cái gì”, mà phải giúp sinh viên “làm được gì” và “thích nghi thế nào” trong môi trường đổi mới liên tục của nền kinh tế số. Đặc biệt trong lĩnh vực AI và công nghệ số, kiến thức có thể nhanh chóng lỗi thời, nên khả năng tự học, thích nghi và triển khai ý tưởng thành sản phẩm thực tiễn mới là năng lực cốt lõi.

Đây cũng là tinh thần xuyên suốt trong Kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khi đặt vấn đề phát triển nguồn nhân lực khoa học như yếu tố quyết định sức sống của nền khoa học quốc gia trong tương lai.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Lê Hùng (Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật, Đại học Đà Nẵng) cho biết, nhà trường luôn xác định gắn đào tạo với thực tiễn doanh nghiệp là nhiệm vụ mang tính chiến lược trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển kinh tế tri thức. Bằng cách triển khai nhiều giải pháp đồng bộ như xây dựng chương trình đào tạo theo hướng ứng dụng, tăng thời lượng thực hành, thực tập học kỳ doanh nghiệp và mời doanh nghiệp tham gia trực tiếp vào quá trình đào tạo.

Nhiều học phần hiện nay được triển khai dưới dạng dự án thực tế, nơi sinh viên giải quyết các bài toán do doanh nghiệp đặt ra. Mục tiêu cuối cùng là đào tạo ra những công dân số có năng lực cạnh tranh toàn cầu nhưng vẫn mang trách nhiệm xã hội và khát vọng phụng sự đất nước.

Từ những bước chuyển mình trong đào tạo, nghiên cứu và xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, Đà Nẵng đang từng bước cụ thể hóa tinh thần mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh: “Cạnh tranh cốt lõi là cạnh tranh về năng lực tạo ra tri thức mới, công nghệ lõi mới”. Trong bối cảnh thế giới bước vào cuộc đua công nghệ ngày càng khốc liệt, đầu tư cho khoa học cơ bản, nguồn nhân lực chất lượng cao và môi trường nghiên cứu dài hạn không còn là lựa chọn riêng của ngành khoa học công nghệ, mà đã trở thành yêu cầu chiến lược quyết định năng lực tự chủ và vị thế phát triển của quốc gia trong tương lai.