“Tấm vé vàng” của Nvidia không còn hấp dẫn

Theo báo New York Times, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump cuối năm ngoái cho phép Nvidia bán dòng chip AI H200 cho Trung Quốc, nhiều người cho rằng đây là một thỏa hiệp hiếm hoi giữa hai nền kinh tế đang đối đầu gay gắt về công nghệ. Với Nvidia, đây là cơ hội duy trì thị trường trị giá hàng chục tỷ USD. Với Trung Quốc, đó có thể là cú hích lớn cho tham vọng trí tuệ nhân tạo.

Trong nhiều năm qua, chip của Nvidia được xem là “tiêu chuẩn vàng” trong lĩnh vực AI. Những hệ thống trí tuệ nhân tạo tiên tiến nhất thế giới đều cần sức mạnh tính toán khổng lồ, và Nvidia gần như thống trị tuyệt đối ở phân khúc này. Các đối thủ Trung Quốc dù phát triển nhanh nhưng vẫn chưa thể vượt qua công nghệ cốt lõi của hãng Mỹ.

Chính vì vậy, quyết định của ông Trump từng gây tranh cãi lớn ở Washington. Nhiều cựu quan chức Mỹ cảnh báo việc nới lỏng xuất khẩu chip có thể giúp Trung Quốc rút ngắn khoảng cách công nghệ với Mỹ, đặc biệt trong lĩnh vực AI chiến lược.

Tuy nhiên, sáu tháng sau quyết định ấy, điều bất ngờ đã xảy ra: không một công ty Trung Quốc nào mua chip H200 của Nvidia.

Diễn biến này phản ánh mức độ mất lòng tin ngày càng sâu sắc giữa hai cường quốc công nghệ hàng đầu thế giới. Nếu trước đây doanh nghiệp Mỹ và Trung Quốc từng hợp tác chặt chẽ để tạo ra các sản phẩm toàn cầu như iPhone, thì nay công nghệ đã trở thành vấn đề an ninh quốc gia và cạnh tranh địa chính trị.

Bị kẹt giữa cuộc đối đầu ấy chính là Nvidia. Công ty này trở thành hãng công nghệ giá trị nhất thế giới nhờ vai trò trung tâm trong cuộc bùng nổ AI. Nhưng Washington và Bắc Kinh đều coi công nghệ AI là tài sản chiến lược, nhất là sau khi AI được sử dụng trong các hoạt động quân sự và tình báo ở Ukraine, Gaza hay Trung Đông.

Trung Quốc đẩy mạnh con đường tự chủ công nghệ

Thay vì quay lại phụ thuộc vào Nvidia, giới chức Trung Quốc đang thúc đẩy doanh nghiệp trong nước sử dụng chip nội địa từ các hãng như Huawei hay Cambricon.

Sau cuộc gặp với Chủ tịch Tập Cận Bình tại Bắc Kinh tuần trước, ông Trump thừa nhận Trung Quốc từ chối chip H200 một phần vì muốn phát triển công nghệ riêng. “Họ muốn tự làm lấy”, ông nói.

Nhu cầu sức mạnh tính toán tại Trung Quốc thực tế vẫn rất lớn. Các công ty AI Trung Quốc liên tục than phiền thiếu chip và thiếu năng lực xử lý dữ liệu. Tuy nhiên, Bắc Kinh hiện muốn các doanh nghiệp thích nghi với điều kiện hạn chế thay vì tiếp tục phụ thuộc công nghệ Mỹ.

Đây là một phần trong chiến lược tự chủ công nghệ mà ông Tập Cận Bình thúc đẩy mạnh mẽ trong nhiều năm qua. Tháng 3 vừa qua, Bắc Kinh tiếp tục công bố kế hoạch tăng tốc phát triển AI, điện toán lượng tử và công nghệ năng lượng mới trong giai đoạn 5 năm tới.

Điều đáng chú ý là các hãng chip Trung Quốc đang tiến bộ rất nhanh. Huawei, Cambricon cùng nhiều công ty nội địa hiện đã phát triển được các dòng chip có hiệu năng tiệm cận H200.

Sự thay đổi còn thể hiện qua DeepSeek – startup AI từng gây chú ý toàn cầu. Trong phiên bản AI mới nhất công bố tháng trước, DeepSeek lần đầu tiên cho biết hệ thống của họ được tối ưu hóa cho chip Huawei thay vì Nvidia. Đây được xem là bước đi mang tính biểu tượng cho nỗ lực thoát phụ thuộc công nghệ Mỹ.

Dù vậy, Nvidia vẫn chưa thực sự mất chỗ đứng. Nhiều công ty AI Trung Quốc hiện vẫn cần chip Nvidia cho quá trình “huấn luyện” mô hình AI – công đoạn đòi hỏi sức mạnh tính toán cực lớn. Các hãng chip nội địa dù cải thiện nhanh nhưng chưa thể sản xuất số lượng đủ lớn để đáp ứng nhu cầu thị trường.

Để vượt qua hạn chế này, nhiều doanh nghiệp Trung Quốc chuyển sang thuê năng lực xử lý AI từ các trung tâm dữ liệu ở nước ngoài thay vì trực tiếp mua chip Nvidia. Đây là giải pháp giúp họ tiếp cận công nghệ Mỹ mà không vi phạm các lệnh kiểm soát xuất khẩu.

Tuy nhiên, mô hình này cũng tiềm ẩn rủi ro lớn về bảo mật dữ liệu và phụ thuộc vào bên thứ ba. Giới chuyên gia cảnh báo Washington hoàn toàn có thể siết tiếp các dịch vụ điện toán đám mây liên quan chip AI trong tương lai.

Cuộc tách rời công nghệ Mỹ – Trung ngày càng sâu sắc

Điều nghịch lý là dù bị chặn khỏi thị trường Trung Quốc, Nvidia vẫn tăng trưởng mạnh. Hãng vừa công bố lợi nhuận quý lên tới 58,3 tỷ USD và gần như không phụ thuộc doanh thu từ Trung Quốc.

Ở chiều ngược lại, các công ty công nghệ Trung Quốc cũng đang chi tiêu cho AI ít hơn đáng kể so với Mỹ. Theo Bernstein Research, doanh nghiệp Trung Quốc dự kiến chi khoảng 123 tỷ USD cho chip AI và trung tâm dữ liệu năm nay, trong khi các hãng Mỹ có thể chi tới 1.000 tỷ USD.

Khoảng cách này cho thấy cuộc đua AI không chỉ là câu chuyện công nghệ mà còn là cuộc cạnh tranh về nguồn lực kinh tế và chiến lược quốc gia.

Một yếu tố khác khiến Bắc Kinh dè dặt với Nvidia là vấn đề an ninh. Năm ngoái, cơ quan quản lý không gian mạng Trung Quốc từng yêu cầu Nvidia giải trình về nguy cơ bảo mật đối với các dòng chip dành riêng cho thị trường Trung Quốc. Dù Nvidia khẳng định chip của họ không có “cửa hậu”, nghi ngờ từ phía Bắc Kinh vẫn rất lớn.

Trong bối cảnh đó, CEO Jensen Huang vẫn chưa từ bỏ hy vọng. Trong chuyến thăm Bắc Kinh tuần trước, ông xuất hiện khá cởi mở trên đường phố, ăn mì cùng người dân và cố gắng duy trì hình ảnh thân thiện với Trung Quốc.

Nhưng giới phân tích cho rằng chính sự sốt sắng của Nvidia có thể khiến Bắc Kinh càng thêm cứng rắn. Theo nhiều chuyên gia, Trung Quốc có thể đang “án binh bất động” để chờ những nhượng bộ lớn hơn, đặc biệt là khả năng tiếp cận các dòng chip mạnh hơn trong tương lai.

Hiện tại, Nvidia vẫn giữ lại những sản phẩm tiên tiến nhất như dòng Blackwell cho thị trường Mỹ và đồng minh theo yêu cầu từ Washington. Đây là những dòng chip vượt xa mọi công nghệ đang có tại Trung Quốc.

Cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ – Trung vì thế đang bước sang giai đoạn mới: không còn đơn thuần là cấm hay cho phép mua bán chip, mà là cuộc đua xây dựng hệ sinh thái công nghệ độc lập. Và trong cuộc chơi đó, Bắc Kinh dường như chấp nhận hy sinh lợi ích ngắn hạn để đổi lấy mục tiêu dài hạn: tự chủ hoàn toàn trong kỷ nguyên AI.