Một cú sốc lạm phát xuất phát từ cuộc xung đột Mỹ - Israel và Iran có thể làm chệch hướng đà phục hồi vốn được kỳ vọng sẽ tăng tốc trong năm nay của kinh tế toàn cầu. Trong bối cảnh giá dầu và khí đốt tăng vọt, bất chấp cam kết của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc bảo vệ các tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz – điểm nghẽn vận tải chiến lược của thế giới, các ngân hàng trung ương và giới kinh tế cảnh báo một cuộc xung đột kéo dài có thể đẩy giá tiêu dùng toàn cầu tăng cao, buộc phải điều chỉnh lại các dự báo tăng trưởng trong năm nay.
Người dân mua xăng tại một trạm bán lẻ xăng dầu trên Đại lộ Connecticut ở thủ đô Washington của Mỹ. Ảnh: Ngọc Quang/PV TTXVN tại Mỹ
Tổng Giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) Kristalina Georgieva, ngày 6/3, cho biết nếu giá năng lượng tăng 10% và duy trì trong một năm, lạm phát toàn cầu có thể tăng thêm 0,4 điểm phần trăm, trong khi tăng trưởng kinh tế thế giới có thể giảm từ 0,1-0,2%.
Theo ước tính của Bloomberg Economics, cứ mỗi khi nguồn cung dầu toàn cầu giảm 1% thì giá dầu có thể tăng khoảng 4%. Khoảng 20% nguồn cung dầu thế giới đi qua eo biển Hormuz. Nếu tuyến đường này bị đóng trong vài tháng, giá dầu có thể tăng khoảng 80% so với mức trước xung đột, lên khoảng 108 USD/thùng.
Giá năng lượng và chi phí vận tải tăng cao không chỉ gây sức ép lên hộ gia đình và doanh nghiệp mà còn có thể làm rung lắc các thị trường tài chính vốn đã lo ngại về đà tăng mạnh của cổ phiếu công nghệ liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI) và tác động từ chính sách thuế quan của Mỹ.
Tại Mỹ, mặc dù tăng trưởng năm nay vẫn được dự báo ở mức 2,2%, người tiêu dùng đã bắt đầu chịu tác động trực tiếp khi giá dầu Brent tăng 17%, kéo theo giá xăng bán lẻ tăng theo. Theo dịch vụ theo dõi giá GasBuddy, kể từ cuối tuần trước, giá xăng trung bình tại Mỹ đã tăng khoảng 15 xu Mỹ/gallon (1 gallon = 3,78 lít).
Trong khi đó, thị trường tài chính đang theo dõi sát phản ứng chính sách của Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed). Trước khi xung đột bùng phát, thị trường kỳ vọng Fed sẽ có ít nhất hai đợt cắt giảm lãi suất trong năm nay. Tuy nhiên, diễn biến giá năng lượng và rủi ro lạm phát có thể khiến Fed thận trọng hơn trong các quyết định sắp tới.
Tại Anh và khu vực đồng euro, Viện Nghiên cứu Kinh tế và Xã hội Quốc gia (NIESR) của Anh cho rằng tăng trưởng kinh tế có thể giảm thêm 0,2 điểm phần trăm trong năm nay nếu tác động từ xung đột kéo dài. Theo đó, tăng trưởng Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Anh có thể giảm từ 1,1% xuống 0,9%, còn khu vực đồng euro có thể giảm từ 1,2% xuống 1%.
Giá nhiên liệu tại Anh đã tăng đáng kể, với giá dầu diesel tăng thêm 5 xu Anh lên 147 xu/lít – mức cao nhất kể từ tháng 8/2024 – trong khi giá xăng tăng 3 xu lên trung bình 136 xu/lít, theo Hiệp hội Ô tô Hoàng gia Anh (RAC). Điều này làm gia tăng áp lực lên các hộ gia đình vốn đang đối mặt với chi phí sinh hoạt cao.
Các nhà hoạch định chính sách của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), trong đó có Phó Chủ tịch Luis de Guindos, cảnh báo nếu xung đột lan rộng và kéo dài, lạm phát tại khu vực đồng euro có thể tăng trở lại và tăng trưởng suy yếu. Ông de Guindos cho rằng kịch bản cơ sở là xung đột chỉ diễn ra trong thời gian ngắn, song nếu kéo dài, kỳ vọng lạm phát có thể thay đổi theo hướng bất lợi.
Tại Anh, thành viên Ủy ban Chính sách Tiền tệ Ngân hàng trung ương Anh (BoE) Alan Taylor cho rằng không nên nâng lãi suất để đối phó với cú sốc giá năng lượng “nhập khẩu” từ Trung Đông, bởi điều này có thể khiến tình hình đầu tư và việc làm trở nên khó khăn hơn. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cảnh báo các ngân hàng trung ương có thể sẽ phải duy trì lãi suất ở mức cao lâu hơn nếu rủi ro lạm phát gia tăng.
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu vẫn còn mong manh, một cú sốc giá năng lượng mới được xem là phép thử lớn đối với khả năng điều hành chính sách và sức chịu đựng của các nền kinh tế lớn.